رفتن به محتوای اصلی

حق و باطل

نام‌های دیگر: حقیقت

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رویارویی جبههٔ حق و جبههٔ باطل در تاریخ و معیار تشخیص آن دو.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در اجتماع اقشار مختلف مردم به مناسبت شهادت دکتر مصطفیٰ چمران— ۱۳۶۰/۰۴/۰۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

هر کدام از این سلاطین سابق یا سلسله‌هاى سابق که از بین رفتند، رفتن آنها با خوشحالى مردم مواجه شد. رضاخان که رفته بود ‌-آن‌طور که ما از بزرگ‌ترهایمان شنیده‌ایم و آن کسانى که یادشان است میدانند- مردم خوشحالى میکردند. وقتى این سلسله‌ی منحوس در ایران منقرض شد، شما دیدید که مردم چه جشن عظیمى را به راه انداختند ‌-آن جشن و خوشحالى غیر از خوشحالىِ پیروزى انقلاب بود؛ این یک چیز دیگر بود، آن یک چیز دیگر بود- که آن مستقلّاً براى مردم شادی‌آور بود. خب، مردم از اینها بیگانه بودند، از اینها بدشان می‌آمد. این ملاک بطلان است؛ باطل بودن یعنى این. رژیمى که وقتى هست مردم ناراحتند، وقتى میرود مردم خوشحالند؛ وقتى قدرت پیدا میکند مردم در فشار می‌افتند، وقتى ضعیف میشود مردم علیه او مشت گره میکنند؛ این رژیم، رژیم باطلى است.
قطعاً این روش باقی نمی‌ماند؛ چون خلاف حق است، چون باطل است، ازبین‌رفتنی است؛ «جاء الحقّ و زهق الباطل انّ الباطل کان زهوقا».[5] باطل یعنی آن چیزی که برخلاف سنت الهی در آفرینش است؛ این از بین‌رفتنی است، این زائل شدنی است، این ماندنی نیست. و نشانه‌های این زوال را هم امروز انسان مشاهده میکند. انسان به وضع بین‌المللی که نگاه میکند، نشانه‌های این زوال را میبیند.
در زیارت عاشورا، شما به امام حسین (علیه السّلام) عرض میکنید: یا اَبا عَبدِ اللهِ اِنّی سِلمٌ لِمَن سالَمَکُم وَ حَربٌ لِمَن حارَبَکُم اِلىٰ یَومِ القِیامَة.[2] «اِلىٰ یَومِ القِیامَة» یعنی چه؟ یعنی این کارزار میان جبهه‌ی حسینی و جبهه‌ی یزیدی تمام‌نشدنی است؛ این کارزار ادامه دارد. جبهه‌ی حسینی خودش را معرّفی کرده؛ امام حسین (علیه السّلام)، در همین سفر کربلا، در چند جا مشخّص کرده که حرفش چیست، هدفش چیست. فرمود: اِنَّ رَسولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ قالَ مَن‌ رَأَى سُلطاناً جَائِرا؛ مسئله، مسئله‌ی ظلم است، مسئله‌ی جُور است. مُستَحِلّاً لِحُرُمِ اللهِ ناکِثاً لِعَهدِ اللهِ ... یَعمَلُ فی عِبادِ اللهِ بِالجَورِ وَ العُدوان؛[3] مسئله این است. این جبهه‌ی حسینی است که در مقابله‌ی با ظلم فعّالیّت میکند و جهاد میکند. نقطه‌ی مقابلش هم جبهه‌ی جُور است، جبهه‌ِی ظلم است، جبهه‌ی شکستن عهد الهی است.

شاهدها (۱۴۹ پاراگراف)

دشمنی شدیدتر دشمنان حقیقت با پاسداران آن

هر حقیقتی دشمنانی و پاسدارانی دارد. دشمنان آن حقیقت، به دشمنی کردن با آن حقیقت اکتفا نمیکنند؛ بلکه با پاسداران آن حقیقت هم دشمنی میکنند؛ حتّی دشمنی آنها با پاسداران آن حقیقت، گاهی وحشیانه‌تر و بیرحمانه‌تر از دشمنی آنها با خود آن حقیقت است؛ چون میدانند اگر این نباشد، با آن حقیقت راحت میشود دست و پنجه نرم کرد؛ این از آن حقیقت حراست میکند.

علت تجربه‌های خونین حق در طول تاریخ

این را بدانیم که خدای متعال قولِ کمک داده است. آن ملت و مجموعه‌ای که در راه خدا تلاش میکند، محال است که خدای متعال حمایتش نکند. اگر در طول تاریخ، جاهایی «حق» دچار تجربه‌های خونین شده است، به خاطر این بوده که «اهل حق» تنها ماندند؛ مردم با آنها همراهی و همکاری نکردند؛ آن کسانی که توقّع کار از آنها میرفته است، صاحب دعوت را تنها گذاشتند. مثل حسین‌بن‌علی علیه‌السّلام که اگر خواصِ آن روز، آن بزرگوار را تنها نمیگذاشتند، حسین‌بن‌علی علیه‌السّلام با این تجربه خونین مواجه نمیشد و مطمئنّاً یزید شکست میخورد. همچنان که در زمان نبىّ‌اکرم، دلهای مؤمن، مردم و کسانی که از آنها انتظار کار میرفت، به پیامبر …

نقد حق دانستن سخن اشخاص بر پایهٔ پیش‌داوری دربارهٔ قدر آنان

چون شما در صحبتهایتان سؤالی مطرح نکردید، قاعدتاً جوابی ندارد؛ لیکن در آن عبارتی که از امیرالمؤمنین علیه‌السّلام نقل کردید -که بسیار هم عبارت خوبی است- «اقدار الرّجال» معنایش «قَدَرقدرت» نیست؛ بلکه «به اندازه‌های مردان» است. شخصی را شما در نظر بگیرید؛ «قدر» ی برایش فرض کنید و سخن او را حق بدانید؛ یعنی یک پیشداوری درباره‌ی او بکنید، بعد بگویید سخنش به‌خاطر این حقّ است. شخص دیگری را در نظر بگیرید؛ در ذهن خودتان اندازه‌ای برایش معیّن کنید و هرچه او بگوید، سخنش را باطل بدانید. معنای «اقدار الرّجال» این است. ملاک و معیار هم باید همین باشد.

اثرگذاری سخن حق همراه با مظلومیت و پیگیری در دل‌های مستعد

خوب، اینها پوشیده نمی‌ماند. البته آن روز مثل امروز، امکانات تبلیغاتی نبود، لیکن مکه، مرکز رفت و آمد قبایل گوناگون عرب بود. طائف، از یثرب و از ............ در ایام خاصی به مکه میآمدند و از قضایای مکه مطلع میشدند و حقیقت، این‌گونه است. سخن حق، بخصوص اگر با مظلومیت همراه باشد، کار خودش را میکند؛ بالاخره در دلهای مستعد، کارگر خواهد شد، بخصوص هنگامی که پیگیری از طرف اهل حق باشد - که بود؛ خود پیامبر، ستون مستحکمی بود در آن وسط ایستاد، بقیه‌ی مسلمانان هم خودشان را به این ستون تکیه میدادند.

پیروزی حق بر باطل با وجود سختی مبارزه

… آمده‌اید! این صحنه‌هاى زیبا از جوانان رزمنده، یک درس است. یک درس بزرگ براى امروزِ ملتِ ایران و براىِ همیشه‌ى تاریخ. در انقلاب هم، ما با دست خالى به میدان آمدیم؛ اما با دلى سرشار از ایمان و عشق، با دستگاهِ تا دندان مسلّحِ دشمن، جنگیدیم و بر او پیروز شدیم. البته، مبارزه زحمت دارد؛ اما حق بر باطل، پیروز است. در جنگ تحمیلى هم، حق با ما بود. اگرچه دشمن، متّکى به امریکا و غرب و شرق بود و همه او را از لحاظ مادّى کمک مى‌کردند، اما از لحاظ معنوى، دستش خالى بود. دستِ ملتِ ما، پر بود.دل او، از عشق و ایمانْ پر بود و پیروز شد. نشانه‌ى پیروزى ملت ما، خوزستان است. نشانه‌ى …

صف‌آرایی دشمنان در برابر سخن حق و شکست حتمی باطل با ایستادگی حق

همیشه همین طور بود که هر جا سخن حقّی از زبانی خارج میشد، یا دلی، روحی و انسان بزرگی تصمیم میگرفت که این سخن حق را حتما به گوشها برساند، ناگهان حصارها، دیوارها و مشتهای آهنین از سوی دشمنان و مخالفین به وجود میآمدند و در مقابلش صف میبستند و جبهه‌بندی میکردند. البته شکست میخوردند. باطل - در مقابل حق - شکست میخورد؛ در این تردیدی نیست. اگر حق ایستادگی کند، شکّی نیست که باطل شکست خواهد خورد؛ اما مقصود این است که بدون مبارزه و تلاش و بدون پشتوانه قدرت، نمیشود افکار و آرمانها و آرزوهای دینی را - بلکه هیچ آرمان و آرزویی را - تحقّق بخشید. البته پاره‌ای چیزها را میشود با نصیحت و با زبان خوش انجام …

تبادل ضربه میان دو جناح و شکست جناحی که زودتر خسته شود

کار دو جناح حقّ و باطل که با هم مبارزه میکنند و به یکدیگر ضربه میزنند، بدیهی است. همچنان که جناح حق به باطل ضربه میزند، باطل هم به حق ضربه میزند. این ضربه‌ها تبادل پیدا میکند و وقتی سرنوشت معلوم میشود که یکی از این دو جناح خسته شود و هر که زودتر خسته شد، او شکست را قبول کرده است.

درگیری همیشگی حق و باطل در تاریخ و ضعف دیرین جبههٔ حق

… تاریخی است که فقط خاصِ‌ّ امروز نیست. همیشه حقّ و باطل در تاریخ بوده است. یک طرف حقّ است و همه‌ی آفرینش براساس حقّ است. خلقت پروردگار براساس حقّ است. خودِ خداوند متعال حقّ ِمُبین است. راه خدا، راه حقّ است. یک راه هم راه باطل است؛ راه جهنّم و راه شیطان است. بین این دو درگیری وجود دارد. این درگیری در طول تاریخ بشر، همواره بوده و تا مدّتها هم خواهد بود. تفاوتی که امروز با دورانهای گذشته دارد، این است که در درگیری فوق، جبهه‌ی حق اغلب ضعیف، کوچک، کتک‌خور و زجرکش بوده است. جبهه‌ی باطل مسلّط بوده است. می‌زده، می‌برده، می‌کشته و نابود می‌کرده و جبهه‌ی حق نمی‌توانسته کاری بکند. اما امروز به فضل پروردگار این‌طور نیست. امروز جبهه‌ی حق، قدرتمند شده است. جبهه‌ی باطل با همه‌ی تظاهرش به قدرتمندی، تا مغز استخوان از جبهه‌ی حق می‌ترسد. بعد از به اهتزاز درآمدن پرچم حق …

چالش و درگیری دائمی نیروهای حق و باطل در زندگی بشر

عزیزان من! در زندگی بشری یک چالش دائمی بین نیروهای حق - که میخواهند همه چیز بر اساسِ حقیقت و طبق اشاره هدایت الهی در صراط مستقیم باشد - با نیروهای باطل - که میخواهند همه روی زمین از هوسها و هواهای آنها پیروی کند و بیش از آن‌که برای بشریت باشد، در اختیار آنها قرار گیرد - وجود دارد. به تعبیری دیگر، این چالش دائمی به مثابه یک درگیری و مسابقه پنجه‌افکنىِ همیشگی است. اما شما مطمئن باشید، هر انسانی که به صلاح و شایستگی روی میآورد، مشتی بر دهان شیطانها و نظام شیطنت در آفرینش کوبیده میشود.

صف اسلام به قلهٔ جمهوری اسلامی در برابر شیطان‌های دنیا

البتّه دشمن مشغول کار خودش است. امروز دشمن حتّى حرفى ندارد که با شیوه‌هایى و با لبخندهایى به افراد سست‌عنصر، کارى کند که آنها فراموش کنند که این نظام در مقابل قدرت استکبار یک‌جا ایستاده است. دو صف است: یک صف، صف اسلام و قرآن و ارزشهاى الهى و معنویّت و قلّه‌ى آن هم جمهورى اسلامى است و مسئولینى از این نظام که با قدرت و بدون ترس و ملاحظه زیر این بار سنگین ایستاده‌اند و خوشحالند و خم به ابرو نمى‌آورند؛ یک صف هم همه‌ى شیطانهاى دنیا، همه‌ى خبیثهاى دنیا، مجموعه‌ى رذالتهاى دنیا که آن طرف ایستاده‌اند؛ این یک صف‌بندى است. اگر کسى نیرویى دارد، باید کجا صرف کند؟ اگر کسى زبانى دارد و قدرت ابتکارى دارد، کجا باید صرف کند؟ اگر یک نفر در داخل این جناح حق یا خارج این جناح حق، به این اعتبار که در این جناح حق که امروز آن‌جور مبارزه‌اى را با باطل و با رذالت دارد میکند فلان نکته ملاحظه …

جایگزین نشدن خودبه‌خود حق پس از زوال باطل بدون مجاهدت و تبیین

… ــ باطل زوال‌پذیر است دیگر ــ حق به خودىِ خود، بدون تلاش، در دنیا عَلَم خواهد شد؛ ابداً؛ باطل دیگرى مى‌آید سر جایش؛ مگر آن وقتى که حق، خود را عَرضه کند آن‌چنان که هست. این باطلها دارند مدام پشت سر هم مى‌آیند و میروند؛ مدام به‌ وجود مى‌آیند و از بین میروند. طبیعت باطل زایل شدن و از بین رفتن است. گمان نشود که باطل اگر از بین رفت، حالا اسلام یا حق، بدون تلاش، بدون مجاهدت، بدون تعریف، بدون تبیین، بدون زحمت کشیدنِ من و شما، ممکن است در دنیا جایگزین باطلها بشود؛ نه، بسته به این است که من و شما چه ‌کار کنیم. پس باید از آن اهل‌بیت همچنان درس گرفت، همچنان این درسها را به مردم داد، همچنان تربیت کرد تا بتواند بر اثر این کوشش‌ها مُرّ حق، لُبّ حق، جانشین باطلها بشود.

صف‌بندی و تهدید جبههٔ مقابل در برابر ابلاغ رسالت

… مقابل جبهه‌اش خشن‌تر میشود. این‌جا دیگر صحبت تحقیر نیست؛ «قالوا انّا تطیّرنا بکم لئن لم تنتهوا لنرجمنّکم و لیمسّنّکم منّا عذاب الیم»[6] . این‌جا دیگر صحبت این نیست که در تبلیغات خود لبخند تمسخر بزنند و بگویند حرف نو آوردند، لکن مبانی کهنه را ترویج میکنند؛ نخیر، صف‌بندی است. او میگوید شماها برای بشریت مضرید؛ او که خودش بزرگترین ضربه را به حیات انسان زده است! میگوید اگر شما از این رسالت و از این حرف دست برندارید، تهدید میشوید؛ «لیمسّنّکم منّا عذاب الیم». آن‌وقت این‌جاست که پیامبر در مقابله‌ی با این روش، باز به یک ضربه‌ی متقابل مضاعف دست میزند؛ «قالوا طائرکم معکم أئن ذکّرتم بل انتم قوم مسرفون»[7] .

پیشروی جبههٔ حق فقط با خدا و تقوا، برخلاف جبههٔ باطل

… حال همه‌ى ارزشها که در یک جامعه‌ى ارزشى و مکتبى و اسلامى لازم است، در جبهه‌ى باطل لازم نیست. آنها چون پایبندى ندارند، از روشهاى باطل پرهیز نمیکنند، از پیامدهاى زشت اجتنابى ندارند، [لذا] میزنند و پیش میروند؛ یک چیزى از دست میدهند، یک چیزى هم گیر مى‌آورند؛ جبهه‌ى حق این‌جور نیست؛ جبهه‌ى حق فقط در صورتى که با خدا باشد، با تقوا باشد، با طهارت باشد، خواهد توانست در مقابل جبهه‌ى باطل بِایستد و پیش برود ولاغیر.

سفارش به پاسداری از حق و گرایش نیافتن به باطلِ به‌ظاهر قوی

البتّه باید در این راه فداکارى کرد، بعضى هم فدا میشوند امّا خط و راه و جریان خدا پیروز خواهد شد، کمااینکه امروز بحمدالله‌ پیروز شده. در این راه هم بایستى صبر و استقامت کرد و حقیقتاً این آیه‌ی شریفه‌ى «وَتَواصَوابِالحَقِّ ‌وَتَواصَوابِالصَّبر»[2] خیلى پُرمغز است. همه باید همدیگر را وصیّت کنیم، توصیه کنیم به نگه داشتن حق، پاسدارى از حق؛ ولو باطل على‌الظّاهر خیلى قوى باشد، ما باید بر حق پافشارى کنیم و به طرف باطل هیچ گرایشى نباید پیدا بشود.

عقب‌نشینی ناگزیر جبههٔ باطل در برابر استقامت و فداکاری جبههٔ حق

… و انقلاب اسلامى و هدفها و مسیر آن و نیز نمایشگر چهره و هویّت استکبار جهانى و مظهر آن آمریکا و روشها و نیز میزان اقتدار و آسیب‌پذیرىِ آن است و مهم‌تر از همه، خطّ روشنى از روند مبارزه‌ى حقّ و باطل را ترسیم میکند و چگونگى رشد و سمت حرکت آن را معلوم میدارد. مطالعه در این روند امیدبخش نشان میدهد که هر گاه جبهه‌ى حق استقامت و فداکارى کند، جبهه‌ى باطل ــ هر که و هر چه و با هر حجم ــ در برابر آن تاب نخواهد آورد و مجبور به عقب‌نشینى خواهد شد.

دفاع از حق و مقابله با باطل با همهٔ توان و بدون بهانه

… میبینم، مشاهده میکنم پیشرفتهایى را که انجام گرفته، حقّاً و انصافاً خیلى با‌‌ارزش است. این سرعتى که در بعضى از جاها و شهرهاى مختلف نشان داده شد، مردم را خوشحال کرد، امیدوار کرد؛ مردم فهمیدند که دستگاه قضائى عازم و مصمّم است بر احقاق حق، و این خیلى باارزش است. باید مثل اولیاى الهى در برخوردشان با حق و باطل، آنجایى که حق است، با همه‌‌ى وجود از آن دفاع کرد و آنجایى که باطل است، با همه‌‌ى وجود با آن مقابله کرد. براى احقاق حق و ابطال باطل هیچ بهانه‌‌اى وجود ندارد و هیچ شرطى وجود ندارد. بایستى احقاق حق و ابطال باطل را انسان در حدّ منتهاى توان و قدرتش ان‌‌شاءالله‌‌ انجام بدهد.

اشتباه گرفتن جبههٔ حق با باطل به‌عنوان بزرگ‌ترین اشتباه نابخشودنی

… دوران خلافت بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس، ما این را مشاهده میکنیم. بعضی‌ها، آدمهای مقدّس‌مآب، متدیّن، اهل عبادت و اهل زهد اسمشان در شمار عبّاد و زهّاد و اخلاقیّون و آدمهای حسابی در کتابها ثبت شده، امّا اشتباه کردند؛ اشتباهی به عظمتِ اشتباه [بین] جبهه‌ی حق با باطل! بزرگ‌ترین اشتباه‌ها این است دیگر؛ اشتباه‌های کوچک، قابل بخشش است؛ آن اشتباهی که قابل بخشش نیست، این است که کسی جبهه‌ی حق را با جبهه‌ی باطل اشتباه کند و نتواند بشناسد.

لزوم جستجوی معیار حق و باطل از قرآن و حدیث

اگر حق و باطل، قابل امتزاج و قابل اشتباهند، یک معیارى براى تشخیص لازم است؛ چون ممکن نیست خداوند مردم را بدون معالم[4] و بدون نشانه‌ها رها کند. این معیار شناخت حق و باطل چیست؟ این را باید با دقّت جستجو کرد، از قرآن و حدیث و کلمات اولیا و بزرگان باید معیار حق و باطل را شناخت. معیارهایى هست، که البتّه در مواردى معیارِ کتاب و سنّت مطرح میشود. هرچه دیدید برطبق شرع است، این حق است؛ هرچه برخلاف شرع بود، این باطل است. البتّه این معیار همه جا، براى همه‌ی مردم قابل استفاده نیست؛ چون تشخیص شرع و خلاف شرع هم یک کار آسانى نیست.

خواست و مصلحت مردم معیار حق در سیاست‌های کلی جامعه

در سیاستهاى کلّى و در امور عمومى جامعه، یک معیار دیگرى هم هست و آن خواست مردم، منافع مردم، جهت‌گیرىِ مصلحت مردم است. هر کارى، هر حرکتى در جهت مصلحت مردم بود، در جهت خواست مردمِ مسلمان و آگاه بود، این حق است. در سیاستهاى جهانى این یک معیار است. فرض بفرمایید امروز مسئله‌ی لبنان یک مسئله‌ی اساسى و یک مسئله‌ی اسلامى است. علّت این هم که می‌بینید منادیان اسلام و سخنگویانِ به‌نام اسلام درباره‌ی مسائلى مثل مسئله‌ی لبنان یا افغانستان و امثال آن حرف میزنند، اقدام میکنند و دل میسوزانند، همین است که مسئله در …

میل، صلاح و خواست مردم از ملاک‌های حقانیت حکومت‌ها

پس ببینید! در سیاستها، در حکومتها و در نظامها، میل مردم، صلاح مردم، خواست مردم و شوق مردم، یکى از ملاکات حقّانیّت است. نظام جمهورى اسلامى ایران یک حکومتى است که این کشور را اداره میکند؛ قبل از آن ده‌ها حکومت این کشور را اداره کردند. ما که میگوییم این حکومت حق است و آن حکومتها باطل بودند ‌-غیر از جنبه‌ی اسلامى و پابندى و تقیّد به‌صورت مبنائى به اسلام در این حکومت- مسئله‌ی …

وجود تنها دو خط در ایران: خط خدا و ایمان و خط شیطان و کفر و استکبار

… چه فرقى میکنند؟ چرا ما باید در شناسایى دشمن اشتباه بکنیم؟ و ملّت در این مورد درست فهمیده، و امام درست فهمید؛ و همیشه در طول این مبارزه ما این را تشخیص داده‌ایم و فهمیده‌ایم که تشخیص امام که امّت هم به‌ طور طبیعى همان را تشخیص میدهد، بر روى خطّ مستقیم است. پس امروز در ایران دو خط وجود دارد و نه بیشتر؛ هیچ خطّ سوّم و چهارم و پنجمى نیست: یک خط، خطّ الله‌ و یک خط، خطّ شیطان؛ یک خط، خطّ ایمان و یک خط، خطّ کفر و استکبار است زیر هر نامى.

ارادهٔ الهی بر استقرار حق و زوال یکبارهٔ باطل در صحنهٔ جهان

… کاروانِ از شام برگشته است؛ ولی پیغمبر راه آنها را عوض کرد، آنها را به مقابلۀ با رزمندگان بُرد، کاروان رفت، اما مسلمانان با کفار در محلی به نام بدر درگیر شدند. علت اینکه خدای متعال راه مسلمانان را از درگیری با کاروان به درگیری با لشکریان مسلح عوض کرد چه بود؟ علت این بود که مسلمانان، نزدیک را می‌دیدند، و اراده و مشیت الهی در تعقیب یک هدف دور بود. «وَ یُریدُ اللهُ اَن یُحِقَّ الحَقَّ بِکَلِماتِهِ» خدا می‌خواهد حق در صحنۀ جهان جا بیفتد، «لِیُحِقَّ الحَقَّ وَ یُبطِلَ الباطِلَ وَ لَو کَرِهَ المُجرِمونَ»[30]، می‌خواهد باطل که باید زایل بشود و طبیعتش زوال‌پذیر است، یکباره برافتد. مگر قرار نیست اسلام همۀ قدرت‌ها و سلطه‌های شیطانی و طاغوتی را سرنگون کند؟ مگر قرار نیست که امت مسلمان «لِتَکونوا شُهَداءَ عَلَی النّاسِ»[31] بشود؟ مگر قرار نیست که پرچم اسلام بر فراز قله‌های انسانی و بشری به اهتزاز درآید؟ پس کِی؟ چگونه و از چه راهی؟

اصل بودن ادارهٔ جامعه با حاکمیت دین و فرعی بودن قدرت برای جریان امام حسن (ع)

… من جمع‌بندی کردم؛ که جریان حق یعنی جریان امام حسن اصالت را می‌دادند به دین. برایشان اصل، دین بود. دین یعنی چه؟ یعنی هم در ایمان مردم و اعتقاد مردم، دین باقی بماند و مردم به دین متعبد و پایبند بمانند در ایمان و عمل؛ و هم دین در ادارۀ جامعه حاکمیت داشته باشد. اصل برای اینها این بود که جامعه با ادارۀ دین و با قدرت دین و حاکمیت دین حرکت کند و نظامی باشد اسلامی. قدرت داشتن، حکومت داشتن، کار دست خودشان بودن مسئلۀ دوم، سوم و چهارم و هکذا بود، مسائلِ دیگر، فرعی بود. مسئلۀ اصلی این بود که این نظام و این جامعه با حاکمیت دین اداره بشود و افرادی که در این جامعه هستند، ایمان دینی در دلشان باقی بماند و در دلشان عمق و رسوخ پیدا کند. جریان اول مشخصه‌اش این بود. جریان دوم برایش اصل این بود که قدرت را به‌دست بگیرد به هر قیمتی. …

قدرت‌گرایی در یک سو و اصول‌گرایی و ارزش‌گرایی در سوی دیگر

پس گاهی همان جریانی که اصل برایش قدرت هست، ظواهر اسلامی را هم ملاحظه می‌کند، این دلیل نیست؛ باید باطن کار را نگاه کرد و هوشیارانه تشخیص داد که کدام جریان منطبق با کجاست، این مطلب اول. مشخصۀ این دو جریان این است: قدرت‌گرایی در یک طرف و اصول‌گرایی و ارزش‌گرایی و بنیادگرایی در یک‌سو. بنیادهای اسلامی، تفکرات بنیادین اسلام؛ یعنی ارزش‌های اسلامی را قبول‌داشتن، برایش تلاش‌کردن، در راهش مجاهدت‌کردن. در یک طرف بنیادگرایی است، اصول‌گرایی است، ارزش‌های اصیل را حفظ‌کردن است، در یک جهت نه، قدرت‌گرایی است، قدرت را می‌خواهد به‌دست بگیرد. حالا یک‌وقت این‌طور می‌شود، یک‌وقت آن‌طور می‌شود، هرطور شد می‌خواهد در اختیارش زمام قدرت را داشته باشد. این مطلب اول.

ناتوانی جریان حق از تبلیغ فریبکارانه به‌سبب نیاز آن به دروغ و فریب

… می‌کرد و معاویه هم می‌خندید، تلطّف می‌کرد، حتی گاهی گریه می‌کرد، می‌گفت: بله، راست گفتید.[26]..شاید برای شما باورنکردنی باشد اما این واقعیتی است، تبلیغات همین است. تبلیغات، مسموم‌ترین و خطرناک‌ترین ابزارهایی بوده که در طول تاریخ، باطل از او استفاده کرده. جریان حق از تبلیغ، مثل جریان باطل از تبلیغ هیچ‌وقت نمی‌تواند استفاده کند. برای خاطر اینکه تبلیغ اگر بخواهد به‌طور کامل ذهن‌ها را بپوشاند، احتیاج دارد به بازیگری، احتیاج دارد به دروغ و فریب. جریان حق، اهل دروغ و فریب نیست. آن جریان باطل است که برایش هیچ‌چیز مهم نیست. مهم این است که یک حقیقتی به‌شکل دیگری در چشم مردم وانمود بشود. از تمام ابزارها استفاده می‌کنند و کردند.

بسته بودن دست جریان حق در تبلیغ و بیان حق هرچند تلخ

دوم، تبلیغ. کار تبلیغ در دستگاهِ حق اهمیتش بسیار زیاد است. منتها ـ همان‌طورکه گفتیم ـ جریان حق در تبلیغ دستش بسته است. از هر شیوه‌ای، از هر روشی نمی‌تواند استفاده کند. آن چیزی را که حق و واقع هست فقط بیان می‌کند، یک چیزهایی در ذهن مردم مطلوب است، جریان باطل هیچ ابایی ندارد که آنها را به همان شکلی که مردم دوست می‌دارند بیان کند؛ اما جریان حق نه‌خیر، حق را بیان می‌کند ولو تلخ باشد. شما می‌بینید امیرالمؤمنین در مواجهۀ با یاران خودش گاهی با آنها آن‌چنان تلخ حرف می‌زند که انسان تعجب می‌کند. ماها بااینکه دوست می‌داریم که روش‌هایمان همان روش‌ها باشد، برای ما هم حتی تعجب‌انگیز است در مواردی. معاویه هیچ‌وقت این کار را نمی‌کرد. معاویه تملّق …

اختلاف امیرالمؤمنین (ع) و معاویه، تقابل همیشگی حق و باطل و نور و ظلمت

اگر اختلاف میان امیرالمؤمنین و معاویه را می‌گویی، این اختلاف بد نیست. این اختلاف، اختلافِ میان نور و ظلمت است. این اختلاف، اختلافِ میان حق و باطل است. این اختلاف در تاریخ همیشه هست و همیشه بوده. در زمان خود پیغمبر هم بوده است، در آخر دوران پیغمبر هم بوده است. این دردِ زمان پیغمبر محسوب نمی‌شود. نمی‌شود به امیرالمؤمنین گفت آقا شما با معاویه اختلاف دارید، بیایید باهم صلح کنید؛ صلح معنا ندارد. یک راه فقط دارد، معاویه بت را بشکند، بت نفْس خود، بت آرزوهای …

دو راه همیشگی حق و باطل در صحنهٔ زندگی و نبود راه میانه

در صحنۀ زندگی، دو راهِ مفروض، همیشه مطرح است که البته قابل تطبیق است با راه تقوا و راه خطا. هر کاری که می‌کنید، هر موضعی که در زندگی می‌گیرید، از یکی از این دو راه، از یکی از این دو رنگ خالی نیست. به هر سویی که می‌روید، یا به‌سوی این راه است یا به‌سوی آن راه؛ راه میانه ندارد، راه سوم ندارد. این دو راه چه هستند؟ «حَقٌّ وَ باطِلٌ» راه حق و راه باطل.

نبود منطقهٔ بی‌طرف میان صف علی (ع) و صف طلحه و زبیر و معاویه

… که در پای منبر امیرالمؤمنین نشسته‌اید، میراثی از انحراف، از خطا، از لغزش، از گناه، از فساد به شما رسیده است و شما می‌خواهید با این زندگی بکنید. می‌توانید درک کنید؟ دو راه هست: «حَقٌّ وَ باطِلٌ وَ لِکُلٍّ اَهلٌ» هر یک از این دو راه، رهروانی و طرف‌دارانی دارد. خیال نکنید راهِ میانه‌ای هم در اینجا هست! ابداً. خیال نکنید میان منطقه و صف و اردوگاه علی‌بن‌ابی‌طالب، با منطقه و صف و اردوگاه طلحه و زبیر یا معاویةبن‌ابی‌سفیان یک منطقۀ بی‌طرف نظامی یا غیر نظامی هست! ابداً؛ نیست. اگر در محدودۀ صف علی نبودی، از صف علی خارجی...ولایت، پیوستگی به صف اسلام، به‌طور بارز و نمایان [است]، و جدایی از صف باطل، باز به‌طور بارز و نمایان. و میان این دو صف، منطقه‌ای وجود ندارد که حالت غیر تعرض داشته باشد که بگویی من نه آنجایم، نه اینجا؛ نه ثواب می‌خواهم، نه گناه می‌کنم؛ یک کناری بنشینی. چنین چیزی متصور نیست، «وَ لِکُلٍّ اَهلٌ».[33]

نهراسیدن از اکثریت و قدرت و کثرت باطل

… را گوشزد می‌کند؛ تا اگر خطری پیش آمد، یک امر حساب‌نشده پیش نیامده باشد؛ اگر اشتباهی است که می‌شود جلویش را گرفت، بگیرند، و اگر اجتناب‌ناپذیر است، لااقل ضربۀ روحی نخورند. امیرالمؤمنین می‌خواهد مانع ضربۀ روحی خوردن مردم بشود، از حالا دارد می‌گوید. چه می‌گوید؟ «فَلَئنِ اَمِرَ الباطِلُ لَقَدیماً فَعَلَ وَ لَئِنْ قَلَّ الحَقُّ فَلَرُبَّمَا وَ لَعَلَّ» اگر باطل را در اکثریت دیدی، مبادا به وحشت بیفتی؛ اگر دیدی، می‌بینی، یا خواهی دید که باطل در قوّت و قدرت و کثرت و عِده و عُدّه افزون‌تر است، نبادا به وحشت بیفتی، «لَقَدیماً فَعَلَ».