جبرانناپذیری پایمال شدن حقوق مردم به دست کارگزار بیتقوا
… مختلف به عهدهی ماها است، حرکتمان، قولمان، فعلمان، ضمیرمان، تصمیممان، به سرنوشت مردم ارتباط پیدا میکند؛ و اینجا است که تقوا اهمّیّت پیدا میکند. اینکه گفتم تقوا برای من و شما مهمتر از مردم عادی است، به خاطر این است؛ باید مراقبت کنیم، تقوا به خرج بدهیم. کارگزار حکومت، مبتلا به ارتباط نزدیک با حقوق مردم است؛ اگر چنانچه بیتقوا باشد، حقوق مردم پامال خواهد شد، آن وقت دیگر قابل جبران نیست؛ حالا فلان کار خلاف شخصی و ظلم به نفْس را که انسان انجام میدهد، خب توبه میکند، بعد یک جوری جبران میشود امّا وقتی حقوق مردم پامال شد، چه جوری انسان میخواهد این را جبران کند؟
جبران خسارت ناشی از تصمیمات خلاف قانون در نظام اداری
۲۳- حفظ حقوق مردم و جبران خسارتهای وارده بر اشخاص حقیقی و حقوقی در اثر قصور یا تقصیر در تصمیمات و اقدامات خلاف قانون و مقررات در نظام اداری.
خطر تطاول قشرهای مورد حمایت حاکم بر حقوق مردم
بنابراین هم داد مردم را از خود بستان، هم «من خاصة اهلک»؛ از کسان نزدیک خودت؛ فرزند، برادر و قوم و خویش. «و من لک فیه هوی من رعیتک»؛ اگر در بین مردم قشر و جماعتی هستند که مورد حمایت خاص تو هستند، از آنها هم داد مردم را بگیر. شما به عنوان یک حاکم، یک رئیس یا یک وزیر، وقتی طرفدار قشری هستید، قهراً به آن قشر امکاناتی تعلق میگیرد و آن قشر تمکنی پیدا میکند که همین امکانِ تطاول آنها بر حقوق مردم را بهوجود میآورد؛ پس حواستان باشد.
رعایت حقوق مردم و عدالت و انصاف محور مسئولیت حاکم
نقطه محوری همین مسؤولیت هم رعایت حدود و حقوق مردم، رعایت عدالت در میان مردم، رعایت انصاف در قضایای مردم و تلاش برای تأمین امور مردم است. برای حاکم اسلامی، حوائج و نیازهای مردم اصل است. چند روز قبل از این، بنده در صحبتی به مسؤولان کشور همین را گفتم. یک روی مسأله مردمسالاری این است که مردم مسؤولان را انتخاب میکنند. آن روی دیگر این است که وقتی مسؤولان بر سرِ کار آمدند، همه همّتشان رفع نیازهای …
اغماض نکردن از حق مردم و خیانت شمردن برهم زدن امنیت و صفوف مردم
… البتّه امام بزرگوار در طول ده سال خیلى حرفها داشت که بعضى از آنها را به مردم گفت، خیلى را هم به مردم نگفت. ما هم حرفهایى داریم که اگر خداى متعال در پیشگاه خودش اجازهى نطق داد، با خود او در میان خواهیم گذاشت؛ حالا لزومى ندارد انسان همهى چیزها را بگوید. من مسئلهى شخصى در این قضیّه ندارم امّا از حقّ مردم من مطلقاً اغماض نخواهم کرد؛ آن کسانى که مردم را هدف گرفتهاند، آن کسانى که خواستند خاطر مردم را مغشوش کنند، ذهن مردم را خراب کنند، امنیّت مردم را به هم بزنند، به خیال خود خواستند مردم را در مقابل یکدیگر قرار بدهند، صفوف را از هم جدا بکنند، اینها خیانت کردند به مردم؛ به انقلاب، به کشور خیانت کردند؛ طبق قانون و در چهارچوب قانون باید با آنها رفتار بشود. من خواهش میکنم هیچ کار غیر قانونىای نشود، هیچ حرکت غیر قانونىای انجام نشود. هیچکس از آحاد مردم درصدد برنیاید که خودش برود، کسى را به خیال خود مجازات کند؛ نه، [این] به عهدهى قانون است. البتّه …
نداشتن حق تحکم بر مردم و گرفتن اموالشان برای فرمانروایان
این یک ماجرای تاریخی کوچک به نظر میرسد؛ اما در مقابلۀ با فرهنگ طاغوتیای که بر ذهن مردم آن روزگار حاکم است و سالهای درازی است در زیر فشار حکومتهای ساسانی و جبار با همین وضع زندگی کردند و همیشه خودشان را مجبور دیدند که به اولیای حکومت و امرای خود هدیه بدهند و دل آنها را به این وسیله بهطرف خود متمایل کنند، امیرالمؤمنین دارد به آنها یک حق بزرگی را یادآوری میکند. یعنی به آنها میفهماند که اُمرا و فرمانروایان شما، نه حق تحکّم و تفرعُن بر شما دارند، و نه حق گرفتن چیزی از اموال شما را دارند. امرای شما هم کسانی مثل شما هستند، آنها هم مردمانی معمولی و عادیاند. این فرهنگ غلط جاهلی و طاغوتی که امرا و فرمانروایان از مردم بالاترند، فرهنگی است که اسلام آن را قبول ندارد. (60/1/7) و اینطور سنتهای غلط را ریشهکن میکند.
رد اجرای عدالت بیتوجه به فهم و خواست مردم و لزوم آگاهی و مطالبهٔ حقوق
اسلام نمیگوید که مجری عادل باشد، اما مردم میخواهند بفهمند یا نفهمند، بخواهند یا نخواهند، عدالت در حق آنان باید اجرا شود؛ چنین نیست. اسلام میگوید مردم باید به حقوق خود واقف باشند. و اگر مردم به حقوق خود واقف شدند، آن حقوق را طلب کردند، اجرای عدالت یک تضمین حتمی پیدا میکند. به همین جهت در دوران حکومت عادلانۀ امیرمؤمنان صلواتاللهوسلمااهعلیه بااینکه قوانین اسلام در جامعه حاکم بود و بااینکه در رأس دستگاه حکومت، شخصی مانند علیبنابیطالب قرار داشت که عدلِ مجسم بود، درعینحال برای اینکه عاملان حکومت در گوشه و کنار جامعۀ بزرگ …
رعایت حقوق و تأمین نیازهای مردم، نقطهٔ محوری مسئولیت حاکم
… امیرالمؤمنین در باب حکومت است؛ حاکم نباید حکومت را برای خود یک وسیلۀ اِعاشه[8] و زندگی و کسب درآمد و اندوختن ثروت بداند؛ یک مسئولیت بداند، یک باری است بر دوش او، و [باید] همۀ همت خود را بگذارد که این بار را به منزل برساند. این، آن چیزی است که اساس قضیه است. نقطۀ محوری این مسئولیت هم، رعایت حقوق مردم، رعایت عدالت در میان مردم، رعایت انصاف در قضایای مردم، و تلاش برای تأمینِ امور مردم [است.] مردم و حوایج مردم، نیازهای مردم اصل است. (79/9/25)
حق مردم در دخالت در سرنوشت کشور
به نظر بنده، با ملاحظهی همهی جوانب، امروز حضور در انتخابات و شرکت در رأی دادن یک حکم شرعی است؛ صرفاً یک وظیفهی ملّی و انقلابی نیست؛ وظیفهی شرعی است؛ در عین حال یک جشن ملّی هم هست، در عین حال یک حقّ مدنی هم هست. مردم حق دارند در سرنوشت کشور دخالت کنند؛ این [سببِ] استنقاذِ[2] حقّ خودِ آحادِ مردم است که شرکت کنند. بنابراین، هم از لحاظ شرعی، هم از لحاظ جنبهی ملّی، هم از لحاظ احقاق حقّ مدنی، انتخابات یک برجستگی ویژهای دارد. خب این یک بخش از مسئله است.
آگاهسازی مردم از حقوق و مسئولیتهای اجتماعی خود
۲-۱- آگاهسازی مردم از حقوق و مسؤولیتهای اجتماعی خود و استفاده از ظرفیت محیطهای ارائه مراقبتهای سلامت برای رشد معنویت و اخلاق اسلامی در جامعه.
برگزاری انتخابات وظیفهٔ قانونی دستگاهها و حق مردم است نه حق مسئولان
… حتّی یک روز تأخیر انجام گیرد. من متأسّفم از اینکه بعضی افراد از روی غفلت، همان حرفهایی را تکرار میکنند که دشمنان این ملت میزنند. آنها با تبلیغات و روشهای سیاسی و حیلههای خود برخی از مسؤولان اجرایی را به کنار رفتن و اجرا نکردنِ مسؤولیت قانونی تشویق میکنند. مگر اجرا و برگزاری انتخابات، حقّ کسی از مسؤولان است که بگوید من این حق را میخواهم یا نمیخواهم؟ وظیفه است؛ وظیفه قانونی دستگاههای مشخص دولتی است؛ باید این وظیفه را انجام دهند؛ این حقّ مردم است. مگر کسی در داخل کشور میتواند بگوید چون من این پدیده را نمیپسندم، یا فلان روش را نمیپسندم، آنچه را که قانون به عنوان وظیفه بر عهده من قرار داده است انجام نمیدهم؟ مگر میشود چنین کاری کرد!؟ شانه خالی کردن از مسؤولیت، به صورت کنارهگیری و استعفا و غیر اینها، برای …
حق داشتن مردم بر گردن مسئولان نه مسئولان بر مردم
… اغلب نمایندگان برای خدمت به مردم آمادهاند؛ وظیفه آنهاست؛ باید هم این کار را بکنند؛ باید هم خدمت کنند. فلسفه وجود بنده و امثال بنده و دیگر مسؤولان، خدمت است. ما نوکر و خدمتگزار مردم هستیم. اعتبار و آبروی ما به این است. اسلام این را برای ما معیّن کرده است. ما حقّی به گردن مردم نداریم؛ مردم به گردن ما حق دارند. با این روحیه و با این نیّت، بیستوپنج سال این انقلاب و این نظام سرِ پا ایستاده است؛ بیستوپنج سال این ملت مثل کوه در مقابل دشمنانِ توطئهگر و حیلهگرِ خود مقاومت کرده است. کسانی که این روحیه را از دست بدهند و یا دیگران را به خروج از این روحیه تشویق کنند، به …
امنیت از نخستین حقوق مردم
به نظر من مقوله امنیت، در درجه اوّلِ حقوق مردم است. احساس خود مردم نیز همین است. اگر محیط ناامن باشد، هیچ خواسته و خوشیای برای مردم باقی نمیماند. لذا شما دیدهاید که گاهی در بعضی از ادوار تاریخ، مردم تن به قلدرىِ یک قلدر - با همهی رنجها و سختیهایش - دادهاند، برای این که امنیت را در اختیار آنها بگذارد. امنیت …
نقد آشنا بودن پایمال شدن حق افراد و دوندگی بینتیجه
ببینید، در جامعهى ایرانى خیلى آسان و آشنا است به ذهن همهى آحاد این مردم که حقّ یک نفرى را بخورند، چند سال هم دوندگى کند، به جایى هم نرسد! کدام از شما و کدام از آحاد این ملّت چنین صورت مسئلهاى را نشنیدید یا مکرّر نشنیدید؟ این[طور] باید نباشد. در جامعهى اسلامى باید هر مظلومى احساس بکند که یک پناهگاهى آنجا هست؛ مثل کسى که در یک طوفان سختى، در یک کولاک خیلى سختى، در جادّهى خطرناکى، در شبى دارد حرکت میکند، یک پناهگاهى هم در یک نقطهاى است، خودش را سینهخیز هم که شده به آنجا خواهد رساند و مطمئن …
توجه به گرسنگی، ضعفها و خلأهای جامعه در نهجالبلاغه
و وقتی در زمینۀ حقوقِ اجتماع، حقوق مردم و حقوق ضُعفا حرف میزند، چنان حرف میزند و بر روی نکاتی انگشت میگذارد که شما میبینید یک فیلسوف اجتماعی است، یک انقلابیِ اجتماعی، یک مصلحِ بزرگ است؛ از گرسنگیِ مردم [میگوید]، از ضعفهای مردم، از نقاط قوّت مردم، از خلأهای جامعه، و از آن چیزهایی که یک سیاستمدار و یک زمامدار بایستی حتماً آنها را بداند و بشناسد و به آنها توجه داشته باشد، و از عدالت اجتماعی و تساویِ بین مردم و ازاینقبیل.
تعلق دسترنج مردم به خودشان
… لا لَکَ»[16] این مال، نه متعلق به من است، نه برای توست؛ این بیتالمال برای مردم است. «وَ اِنَّمَا هُوَ فَیْءٌ لِلمُسلِمینَ وَ جَلبُ اَسیافِهِم فَاِن شَرِکتَهُم فی حَربِهِم کانَ لَکَ» تو هم اگر چنانچه در این فتوحات اسلامی شرکتی داشته باشی، سهم خودت را داری. «کانَ لَکَ مِثلُ حَظِّهِم وَ اِلّا فَجَناةُ اَیدیهِم لا تَکونُ لِغَیرِ اَفواهِهِم» آن چیزی که مردم با دسترنج خود بهدست آوردند، متعلق به خودشان است. این منطق امیرالمؤمنین در برخورد با این چیزهاست. (80/9/16)