رفتن به محتوای اصلی

حضور روحانیت در دانشگاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فعالیت روحانیان در محیط دانشگاه و شرایط و آثار کار آنان در میان دانشجویان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اعضای شورای مرکزی نمایندگان ولىّ فقیه در دانشگاه‌های کشور— ۱۳۶۹/۰۷/۰۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۳۸۹
۱۳۶۹۱۳۸۹

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۲۱ پاراگراف)

اهمیت حضور روحانیون و فضلا در دانشگاه در مقایسه با پیش از انقلاب

… عادت کرده‌ایم و اهمیت آن را درست تقویم و برآورد نمیکنیم. شما ملاحظه کنید که بنای دانشگاه در کشور چگونه بوده؛ جهتی که از آغاز برای دانشگاه ترسیم شده بوده است، چگونه بوده؛ نوع دروسی که از جنبه‌ی ارزشی و جهتگیریهای فکری یک معنای خاصی دارند، چگونه تنظیم شده؛ بعد مقایسه کنید دوران پیش از انقلاب را با وضعیتی که امروز به برکت انقلاب اسلامی و به برکت اسلام در دانشگاه‌های ما از لحاظ حضور روحانیون، فضلا، اهل معرفت و اهل معنا وجود دارد و انسی که اینها با استاد و دانشجو دارند؛ آن وقت میبینید چقدر حضور روحانیون معظم و فضلای محترم در میان دانشجویان و در محیط دانشگاه اهمیت دارد.

لزوم مغتنم شمردن و شکرگزاری این نعمت

وقتی که این اهمیت را ملاحظه کردیم، اولین اثری که باید ایجاد کند، این است که خود ما - یعنی من و شما - که مرتبط با دانشگاه هستیم، این وضع را مغتنم بشمریم، قدر این وضعیت را بدانیم و این نعمت بزرگ را به معنای حقیقی کلمه شکرگزاری کنیم. شکر، شناختن نعمت، از خدا دانستن نعمت و به کار بردن نعمت در آن جائی است که خدا خواسته است؛ این معنای عملی و کامل شکر است. این نعمت را شکر کنید؛ که در این صورت، فهرستی از وظائف و مسئولیتها و تذکرات را متوجه ما میکند.

دسترسی امروز روحانیون جوان به دانشجو و استاد، فرصتی گران‌بها و لازم‌الحفظ

حالا این را مقایسه کنید با وضعیتی که امروز شما توی دانشگاه دارید. دسترسی روحانی فاضل جوان - مثل شما - به محیط دانشگاهی، به دانشجو، به استاد؛ این را مقایسه کنید، ببینید چه فرصت عظیم و گرانبهائی است. این فرصت را باید نگه دارید، این فرصت را باید خیلی مغتنم بشمرید؛ نکته‌ی اصلی این است.

نگرانی پیشین از اثر معکوس حضور ناقص روحانیان در دانشگاه

آقایان عزیز؛ خیلی خوش آمدید. مطلبی که قبلاً بنده را نسبت به قضیه‌ی حضور آقایان و علما در دانشگاهها نگران میکرد، این بود که خوف داشتم مبادا حضور ناقص و احیاناً در مواردی حضور معیوب ما در دانشگاهها، اثر معکوس بخشد. بحمداللَّه با اقداماتی که شروع شده و بعضاً تحقّق پیدا کرده، امید است دیگر جای آن نگرانی نباشد. این نگرانىِ بنده در گذشته بود. البته مطلب این نبود که توقّع داشته باشیم روحانی، دانشجویان را به دین و به روحانیت، معتقد و علاقه‌مند کند؛ نه. میترسیدیم طوری شود که …

رعایت نهایت احتیاط در برخورد علمی و اخلاقی با دانشجویان

به‌هرحال، من به خاطر طول مدّتِ رابطه با قشر دانشجو و محیط دانشگاهها - چه در دوران گذشته و چه بعد از انقلاب - نگران بودم و آن‌طور تصوّر میکردم. امروز هم اگر بخواهیم وجود بابرکت آقایان در دانشگاهها، ان‌شاءاللَّه از همه جهت مبارک و برکاتش مسلّم و محقّق و ماندگار و مستمر باشد، راهش این است که هم در برخورد علمی و هم در برخورد اخلاقی با دانشجویان، نهایت احتیاط رعایت شود. اگر در محیط دانشجویی موضوعی مطرح میشود که اطّلاع چندانی از آن نداریم، هیچ مانعی ندارد بگوییم: این مسأله درست برایمان روشن نیست؛ باید به مطالعه بپردازیم تا مسأله را روشن کنیم. اتّخاذ این رویه، ایمان دانشجو را نسبت به ما زیاد خواهد کرد. فرض بفرمایید حادثه‌ای در …

نفوذ علمی با پرهیز از بافتن مجهول به صورت معلوم و اعتراف به ندانستن

دو جنبه را باید درنظر بگیرید. یکی جنبه‌ی علمی است. باید نفوذ علمی کنید و دانشجو اعتقاد پیدا کند که آقا عالم است. راهش هم این است که هر چه را نمیدانیم - یعنی مجهول را - به صورت معلوم نبافیم. این، کار را خراب میکند. اگر هر جای دیگر هم خراب نکند، در محیط دانشگاه خراب میکند. این تجربه‌ی بنده است. شما این را به عنوان حرف آدمی بشنوید که در مسائل دانشگاه، اندکی تجربه دارد. در محیط دانشگاه، اگر چیزی را ندانستید، بگویید: متأسّفانه نمیدانم؛ باید نگاه کنم. …

نفوذ دینی با اثبات عملی نه با زبان

دومین جنبه هم، نفوذ دینی است. یعنی عملاً باید معلوم کنید؛ به زبان نمیشود. این مورد هم از مواردی است که اثبات آن به زبان امکان ندارد. هر چه بیشتر به زبان اصرار کنید، مثل کسی است که میخواهد حرف خودش را با قسم خوردن ثابت کند. هر چه بیشتر قسم بخورد، اعتماد طرف کمتر میشود. هیچ‌وقت به زبان نگویید: آقا ما برای خدا کار میکنیم؛ آقا ما فلان. …

پرهیز روحانیان اعزامی از تشریفات و شکل اداری کار

اگر این دو جنبه رعایت شود، دانشگاه در دست شما خواهد بود. البتّه یکی از شرایطش هم این است که کارتان تشریفات چندانی نداشته باشد. تشریفاتِ شخصی که معلوم است ندارید. منظور این است که آن تشریفات اداری را هم نداشته باشید و کارتان چندان شکل اداری پیدا نکند. عنوان، این باشد: «روحانىِ اعزامی به دانشگاه». از همان عنوان، معلوم شود که این، کسی است که هجرت کرده و به دانشگاه اعزام شده است. بعد هم، در مقام تشریفات اگر مطرح شود که اوّل اسم رئیس دانشگاه را بیاوریم یا اسم این آقا را؛ در فلان جا که دعوت میکنیم، صندلی ایشان …

شرایط روحانی اثرگذار در دانشگاه: علم، تقوا و شرایط افزون

ابتدائاً عرض کنم روحانى‌اى که در دانشگاه حضور پیدا میکند به ‌عنوان حضور فعّال، حضور غیر منفعل ــ یعنى براى یک کارى میرود دانشگاه، میخواهد تأثیر بگذارد ــ چند خصوصیّت را باید داشته باشد؛ البتّه غیر از آن شرایط عامّه؛ بالاخره کسى که میرود دانشگاه، باید عالِم باشد، باید برخوردار از تقوا و احتیاط در عمل و مانند اینها باشد؛ غیر از این چیزهایى که واضح است، دو سه شرط دیگر هم حتماً لازم است تا مفید باشد: یکى این است که محیط دانشگاه و مسائل دانشجو را بشناسد؛ اگر این نباشد، مفید نخواهد بود، یا خیلى کم‌فایده خواهد بود. اگر فرض کنیم روحانى‌اى میخواهد برود دانشگاه و توجّه به تفاوت محیط ذهنى و روحى و عملى و فکرى دانشگاه مثلاً با بازار ندارد، و همان‌جور که در بازار آدم میرود مثلاً در یک مسجدى، با همان روحیه، با همان …

علاقه و اعتقاد به دانشجو و رسالت او به‌عنوان شرط دوم

شرط دوّم، علاقه و اعتقاد به دانشجو است. اگر کسى از شکل دانشجو و جوانهاى این‌جورى بیزار است، پایش را نگذارد به دانشگاه. اگر کسى علوم رایج در دانشگاه را جهل میداند، اینها را اصلاً علم نمیداند، نرود دانشگاه؛ باید اعتقاد داشته باشد به رسالت دانشجو و رسالت این محیط و درس این محیط؛ و دانشجو را مورد محبّت خود قرار بدهد؛ بداند که او هم مثل همین جوانى است که پسر ما است؛ همین بچّه‌هاى ما آنجا هستند. بچّه‌ى ما هم گاهى بداخلاقى میکند، او هم بداخلاقى میکند؛ بچّه‌ى ما هم گاهى تحت ‌تأثیر یک چیزى قرار میگیرد، او هم قرار میگیرد؛ یعنى به چشم …

آگاهی از تأثیر تعیین‌کنندهٔ رفتار روحانی در دانشگاه به‌عنوان شرط سوم

شرط سوّم که این هم خیلى مهم است، این است که آن کسى که میرود دانشگاه، بداند که نحوه‌ى تأثیر، نحوه‌ى رابطه‌ى او با این محیط و این مخاطب ــ اثباتاً و نفیاً ــ تأثیر بسیار بزرگى دارد در امور مهمّى. نگوید حالا [مهم نیست]. یک وقتى ما مسافرت میکردیم اینجا و آنجا براى منبر. [مثلاً] یک جا میرفتیم منبر، آدم میفهمید منبرش خراب شد ــ آدم روى منبر خودش میفهمد که دیگر خراب کرد ــ میگفتیم حالا خراب شد که خراب شد؛ حدّاکثر این است که دهه‌ى بعد دعوت نمیکنند، یا پولى که میخواست پاکت …

پناهگاه، امید و تسلای دانشجو شدن، اساس کار روحانی

حالا عالِم روحانى وارد دانشگاه شده، چه کار باید بکند در این دانشگاه؟ این واقعاً یک مسئله‌ى مهمّى است. این وظایفى که آقایان تدوین کرده‌اند، وظایف بسیار خوبى است؛ انصافاً جامع و خوب و قوى و برآورنده‌ى بسیارى از خواسته‌ها در دانشگاه [است] و من هیچ نظر منفى‌اى ندارم لکن آن چیزى که به اعتقاد بنده در دانشگاه اساس قضیّه است، این است که روحانى در محیط دانشگاه، آن قطبى بشود که دانشجو در این مشکلاتى که گفتیم و غیر از این مشکلات، به او پناه بیاورد، به او امید ببندد، از او علاج بجوید، و اگر هم نمیتواند علاج بجوید، لااقل تسلّا بجوید. اگر ما در دانشگاه جلسات فراوانى هم گذاشتیم، سخنرانى هم کردیم، مسجد هم رفتیم، در گزینش هم دخالت و شرکت کردیم، در تعیین استاد معارف هم حاضر و ناظر بودیم و از این قبیل وظایفى که عرض کردیم و همه هم خوب و لازم و مهم است امّا اعتماد و اطمینان و امید و تکیه از سوى دانشجو به ما نشد، به اعتقاد بنده ما نمیتوانیم بگوییم توفیق پیدا کرده‌ایم.

تعلق روحانی به همهٔ دانشجویان فارغ از گرایش سیاسی

عمده‌ى تلاش آقایان در دانشگاه‌ها باید این باشد که متعلّق به همه‌ى دانشجویان باشند، حتّى آن دانشجویى که از لحاظ خط و ربط، مورد پسند شما نیست. البتّه کار سختى است، شاید بعضى از جاها ناممکن هم بشود لکن همه‌ جا این‌جور نیست. به ‌نظر بنده در بسیارى از جاها، و شاید بتوانیم بگوییم در اغلب جاها، این ممکن است که روحانى جورى مشى کند، جورى عمل بکند که حتّى آن دانشجویى که از لحاظ مشى سیاسى و فکر سیاسى و به ‌قول معروف خط ‌و ربط، او را قبول ندارد، بگوید انصافاً آقاى خوبى است؛ یک جایى دردِ دلى داشته باشد، مشکل روانى‌اى داشته باشد، عقده‌اى در ذهن و فکرش داشته باشد، باز میبیند این آقا ملجأ است؛ یک وقتى میخواهد یک نماز درستى بخواند، برود پشت سر او در مسجد نماز بخواند. باید در این جهت سِیر بشود در دانشگاه‌ها؛ نه اینکه دفتر نمایندگى، یک طرف قضیّه باشد در مقابل بعضى‌ها؛ این مصلحت نیست.

مقاومت در برابر کشانده شدن به منازعات و حفظ همهٔ گروه‌ها

البتّه عرض کردم، گاهى میکشانند شما را، من غافل نیستم از این معنا. بعضى از آقایانى که اینجا تشریف دارید [میدانید]، خب من با قضایاى ریز در دانشگاه‌هایى که هستید، از چند سال قبل از این هم بااطّلاعم و میدانم که اذیّت میکنند، نمیگذارند، مشکل درست میکنند، گاهى روحانى را میکشانند به یک ماجراهایى، لکن باید مقاومت کرد تا آنجایى که بشود؛ یعنى از بالاى سر این تعارضات و مانند اینها باید وارد شد و همه‌ى گروه‌ها را نگه داشت.

نیاز دانشجو به روحانی پدرگونه در مسجد دانشگاه

اگر چنانچه این روحانى بشود صاحب این مسجد در دانشگاه، آنجا برود، بنشیند، بحث کند [دانشجویان می‌آیند]. البتّه مدّتى ممکن است نیایند، عدّه‌اى بدجنسى کنند لکن احتیاج دارند، اصلاً دانشجو احتیاج دارد به یک نفرى که مثل پدر [باشد]. خب، بعضى از آقایان بودند؛ مثلاً من خبر دارم ایشان[17] در دانشگاه تشریف داشتند، دانشجویان مراجعه میکنند، اگر روحانى آنجا باشد، اصلاً امکان ندارد مراجعه نکنند؛ این دانشجو که عقده‌ى روحى دارد، قهراً مراجعه میکند.

ارتباط فکری و تبیینی روحانیون با دانشجویان پیش از انقلاب

من برای همین قسمتِ مقایسه عرض بکنم: قبل از انقلاب، بعضی از روحانیون، از جمله بنده‌ی حقیر با دانشجوها ارتباطاتی داشتیم. این ارتباطات، ارتباطات سازمانی نبود، ارتباطات تشکیلاتی نبود، ارتباطات در مسائل مبارزاتىِ تند نبود؛ ارتباط فکری و تبیینی بود؛ یعنی جلساتی داشته باشیم که دانشجوها در آنجا شرکت کنند، یا ما احیاناً در جلسه‌ای از جلسات دانشجوئی در دانشگاه شرکت کنیم. در آن اوقات، بنده در مشهد جلسه‌ای داشتم که بین نماز مغرب و عشاء برگزار میشد. پای تخته میایستادم و به قدر بیست دقیقه یا نیم ساعت صحبت میکردم. مستمعین هم نود درصد جوان بودند؛ جوانها هم غالباً دانشجو و بعضاً دبیرستانی. یک شب مرحوم شهید باهنر (رحمة اللَّه علیه) …

رد فروکاستن همهٔ اشکالات به کمبود بودجه و حمایت

… هم دولتِ ما دولتِ دینی بوده، هم وزرای ما غالباً وزرای متدین بوده‌اند و هم آقایانِ روحانیون در دانشگاه حضور داشته‌اند. درعین‌حال، آن عرف دینی، آن فرهنگ دینی و آن گرایش دینی، به اعماق نرفته است. پس عیبی در کار است. مگر میشود این را منکِر شد؟ اشکالی در کار است. البتّه بسیار راحت است که ما اشکال را فوراً برگردانیم به این‌که بودجه نمیدهند و چه نمیکنند! نه؛ به نظر من درست نیست که ما همه‌ی اشکالات را برگردانیم به این‌که بودجه نبود، حمایت نبود، پشتیبانی نبود و چه نبود. جماعت آخوند با وجود مخالفتِ زمینه‌هاست که مثل یک گُل آتش میرود و جایی - دوروبر خودش را - به رنگ خودش درمیآورد. در بازار، در محیطهای صنعتی، در محیطهای اداری، در محیط خارج کشور و در محیط اختناقِ ضدّانقلاب که یک آخوند در مرکز غیردینی نفوذ میکرد، مگر حمایت و پول …

پرهیز از ورود به میدان‌های ناخواسته در حد امکان

… لکن در بعضى و شاید در بسیارى از دانشگاه‌ها یک مجادله‌اى، زورآزمایى‌اى به این شکل به وجود آمد که انصافاً این‌جور چیزها خیلی مانع بزرگی است بر سر راه انجام تکلیف روحانى و عالِم محترمى که در دانشگاه سکونت میکند و اقامت میکند؛ و میکشاند او را به کارهاى ناخواسته؛ لکن به اعتقاد بنده تا آنجایى که ممکن است بایستى از ورود در میدانهاى ناخواسته اجتناب کرد؛ حالا ولو کسانى نخواهند بگذارند و جورى برخورد بکنند که آدم را گویا ناگزیر میکنند؛ در عین ‌حال بایستى آنجایى که باید باشیم، باشیم.

رویارویی با دانشجو با احساس مسئولیتی پدرانه

با این احساس با دانشجو باید روبه‌رو بشوید؛ حالا دانشجو یک نفر نیست، یک خیل عظیمند. اینها همانهایى هستند که در آینده‌ى نزدیکى ــ نه آینده‌ى دورى ــ [زمام مملکت را به دست میگیرند]. این کسى که امروز در دانشگاه است، ده سال، پانزده سال، بیست سال قوّه و فعلش فاصله دارد؛ مثل ماها نیست که فعلیّتش با قوّه‌اش …

جمع‌بندی سه شرط ورود روحانی به دانشگاه

… را نکند و بقیّه‌ى روحانیّت را با [مثل] من که در دانشگاه هستم، مقایسه نکند؛ یعنى تأثیر کار این ‌قدر زیاد است ــ این غیر از آن ملبّسى است که در خیابان دارد راه میرود؛ [که جوان] میگوید یک غلطى هم کرد، همه که مثل او نیستند ــ این تأثیر را هم [روحانى] باید بداند. این سه شرط را من حالا عرض کردم؛ این سه شرط را باید کسى که وارد دانشگاه میشود بداند که سوّمى عبارت شد از آگاهى و اطّلاع نسبت به تأثیر عمیقِ نقش مثبت یا منفى او در دانشگاه.

پرهیز روحانی از ایجاد زحمت برای دستگاه ادارهٔ کشور

البتّه در جمهورى اسلامى طبیعى است که یک روحانى خوب، کارى هم نمیکند که اسباب زحمت دستگاه دولتى و اداره‌کننده‌ی کشور بشود که برای رئیس دانشگاه و دیگران مشکل پیش بیاید؛ یعنى من نمیخواهم که خداى نکرده این در ذهنها جاى بگیرد لکن از این جهت عرض میکنم‌که یک روحانىِ این‌جورى، مالک قلوب دانشگاهیان یا جمع کثیرى از آنان و بخصوص جوانان خواهد شد؛ این خوب است. خلاصه میل من بیشتر به این طرف متوجّه است؛ بنده این را بیشتر مهم میدانم. اگر …