قبل از اسلام حضرت موسی به فرعون میگوید که: «و تلک نعمة تمنّها علىّ ان عبّدت بنیاسرائیل»؛[3] که این را هم قرآن نقل میکند. این منتی است سر من میگذاری که بنیاسرائیل را بردهی خودت کردهای، آزادی آنها را سلب کردی؟! باز اینجا مسئلهی بردگی و آزادی مطرح است. و در معارف صدر اسلام و در تاریخ صدر اسلام، اینقدر این مفهوم با همین نام، با همین واژه و با همین خصوصیات تکرار شده که جای شک باقی نمیماند.