بینیاز نشدن حسود و عقب افتادن او بهعنوان اثر طبیعی حسادت
آدمی که حسود است، بینیازی پیدا نمیکند؛ طبیعت آدم حسود این است؛ و چون نسبت به برخورداریهای افراد حسادت میکند، یک اثر طبیعیای خدای متعال در این [حسادت] قرار داده که انسان عقب میافتد.نامهای دیگر: حسد
رذیلهٔ بدخواهی نسبت به نعمت و برتری دیگران.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مراسم افتتاحیه کنگره جهانى حضرت رضا (علیهالسلام) در مشهد— ۱۳۶۵/۰۴/۲۸
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
آدمی که حسود است، بینیازی پیدا نمیکند؛ طبیعت آدم حسود این است؛ و چون نسبت به برخورداریهای افراد حسادت میکند، یک اثر طبیعیای خدای متعال در این [حسادت] قرار داده که انسان عقب میافتد.و یکی هم حسد؛ از حسد هم باید پناه برد به خدا، که مایهی رنج خود و دیگران است. گفت: «حسود را چه کنم کو ز خود به رنج در است».[4] شما به حسود هیچ بدیای هم نکردهاید، امّا او از درونِ خود دچار رنج است. یک نعمتی را در شما میبیند، یک فضیلتی را یا امتیازی را در شما میبیند، در آتش میسوزد. شما هم هیچ بدیای به او نکردهاید امّا او بیدلیل با شما بد میشود. حسد! که این هم خیلی چیز خطرناکی است.یکی حسد است که موجب میشود که روابط عاطفی انسان با مردم پیرامون خود -هرچه نزدیکتر، بیشتر- به هم بخورد و ناسالم بشود؛ اگر انسان به نزدیکان خود، به برادر خود، به دوست نزدیک خود، به خویشاوند خود، به معاشر خود، همین طور بروید تا افراد گوناگون جامعه و تا هرجایی که دایرهی آشنایی او توسعه دارد، حسد بورزد، روابط عاطفی و قلبی او با این محسودین را ناسالم میکند و خراب میکند. [این] درست عکس آن چیزی است که در یک نظام سالم مورد نظر است که توادد[2] و تراحم و محبّت و مانند اینها باشد؛ محبّتها را از بین میبرد، صمیمیّتها را از بین میبرد، همکاریها را از بین میبرد؛ صِرف حسد! چقدر کسانی که انسان مایل است با آنها همکاری کند، محبّت کند، به خاطر حسادت به آنها، جلوی اینها گرفته میشود؛ به او کمک نمیکند، همکاری نمیکند، دوستی نمیکند، بدگویی میکند، کارشکنی میکند به خاطر حسد. ببینید! منشأ بسیاری از نارواییها در ارتباطات اجتماعی عبارت است …یک فصل دیگر این است که آیا علّت اینکه ائمّه مورد بغض خلفا بودند، حسد خلفا بود؟ این یک سؤالی است. یک عدّهای خیال میکنند که ائمّه چون محسود خلفا بودند، از این جهت بود که اینها را میکشتند؛ بنده این را قبول ندارم. قبول دارم که ائمّه محسود بودند؛ [در مورد] آن آیهی شریفهی «اَم یَحسُدونَ النّاسَ عَلی ما ءاتاهُمُ اللهُ مِن فَضلِه»،[74] حضرت میفرماید که «نَحنُ المَحسودون»؛[75] ائمّه محسودند امّا حسد کِی ممکن است منشأ یکچنین آثاری بشود؟ حسد بر علمشان بود؟ حسد بر تقوایشان بود؟ خب، عالم و متّقی خیلی بودند؛ در همان زمان ائمّه، کسانی از علما معروف به علم و ورع و تقوا و زهد بودند و خلفا هم میرفتند سراغ اینها و گریه میکردند. منصور گفت که… هم داشتند مثل ابویوسف قاضی، مثل ابوحنیفه، مثل حسن بصری، مثل سفیان ثوری و از این قبیل رجالِ معروف به علم و تقوا و ورع که محبوب هم بودند، علم هم داشتند، تقوا هم داشتند امّا مدّعی خلیفه نبودند، خلیفه هیچ کار به کار اینها نداشت؛ حسد نسبت به اینها وجود نداشت؛ حسد مال آن کسی است که ادّعایی دارد؛ [نسبت به] آن که ادّعایی ندارد چه حسدی [هست]؟ و آن ادّعا چیست؟ بنابراین حسد کافی نیست. این هم یک بحث است که بد نیست مورد توجّه قرار بگیرد.… در راه عزّت اسلام، برای هر کس مایه افتخار است. هر قدمی که موجب عزّت نظام جمهوری اسلامی شود، در راه تعزیز اسلام و برای اسلام است. کسانی که در راه عزّت این نظام و مسؤولان آن قدم بر میدارند، باید بدانند که حسنه و کار برای خدا انجام میدهند و این، عبادت است. بعضی خیال نکنند که اگر از عزّت مسؤولان جمهوری اسلامی، دلشان خون میشود، این ناراحتی نزد خدای متعال اجر دارد؛ نه! اینها خسرالدّنیا و الآخرهاند. دنیایشان در غم ناشی از بد صفتی یا حسد ضایع میشود و آخرتشان هم آخرت خوبی نیست. امروز بهخاطر عزّت اسلام، باید به این مسؤولان کمک کرد.… از گناهان فعلی به گمراهی انسان میانجامد. اگر ما در هر کار و هر حرف و هر عقیدهای، خودپرست و خودرأی باشیم، همدیگر را تخطئه کنیم و بگوییم «فقط من درست فهمیدم و من درست عمل میکنم»، آن گاه به هیچ مشورت واستدلال و منطقی اعتنا نکنیم و به هیچ حرف حقّی گوش نسپاریم؛ اگر حسد در وجود ما چنان ریشه دوانیده باشد که به خاطر آن، زیبا را زشت ببینیم و حاضر نباشیم حقیقت درخشانی را در جایی تصدیق کنیم؛ اگر حبِّ شهرت، حبِّ مقام و حبِّ مال، ما را از پذیرش حقیقت باز دارد، اینجاست که پذیرای صفات خطرناکِ گمراه کننده شدهایم.… عَلَی ما آتاهُمُ اللهُ مِن فَضلِهِ»[10] روایاتی به این مضمون هست که «نَحنُ المَحسودونَ»[11] یعنی آنان که در این آیه اشاره شده که مورد حسد قرار میگیرند، ما هستیم. اما باید دید که به چه چیز ائمه علیهالسلام حسد میبردند؟ آیا حسد به علم و تقوای آنان بود؟ میدانیم علما و زهّاد زیادی در آن زمان بودند که به همین صفات در میان مردم شناخته شده و علاقهمندان و یاران زیادی هم داشتند. چهرههای معروفی مانند: ابوحنیفه، ابویوسف، حسن بصری، سفیان ثوری، محمدبنشهاب و دهها نفر از قبیل آنان، پیروان و هواداران زیادی داشته و از معروفیت و محبوبیت برخوردار بودهاند. درعینحال، خلفا، نهفقط به آنان حسد و بغض نمیورزیدند، بلکه برخی از آنان مورد ارادت و محبت خلفا نیز بودند. به نظر ما علت اصلی خصومت شدید خلفا با ائمه علیهالسلام را، که عموماً به شهادت آنان، پس از اسارت ها و تبعیدها و زندانها میانجامید، در چیز دیگری باید جستجو کرد. و آن داعیۀ خلافت و امامت بود که ائمه علیهالسلام داشتند، و آن دیگران نداشتند. این نیز از بحثهایی …… عَلَی ثَلاثَةِ اَشیاءَ تَعَرَّضوا لِدُخولِ الوَهنِ عَلَیهِم وَ شَمَاتَةِ الاَعداءِ بِهِم»[33] در میان یک جمع نزدیکبههم ـ چه یک جمع خویشاوند، و چه یک جمع دوست، و چه یک جمع همکار ـ اگر این سه خصوصیت نباشد، دچار وَهم و سستی و شماتت و ملامت دشمنان خواهند شد. آن سه خصوصیت که در هر جمعی باید باشد این است: «وَ هِیَ تَرکُ الحَسَدِ فیما بَینَهُم لِئَلّا یَتَحَزَّبوا فَیَتَشَتَّتَ اَمرُهُم» اول اینکه به یکدیگر حسد نورزند، زیرا حسد آنها را دستهدسته میکند و کار آنها پراکنده میشود. «وَ التَّواصُلُ لِیَکونَ ذَلِکَ حادیاً هُم عَلَی الاُلفَةِ» دوم اینکه با یکدیگر ارتباط و رفتوآمد و دیدار داشته باشند؛ زیرا این آنها را به همدیگر نزدیکتر میکند و میان آنان الفت برقرار میکند. «وَ التَّعاوُنُ لِتَشمِلَهُمُ العِزَّةُ» سوم اینکه با یکدیگر …… مجتبی و از او تعریف میکند؟ از این تعریفها در تاریخ، از معاویه و از عمرو عاص و زیادبنابیه و عبداللهبنزبیر و دشمنان سرسخت امام حسن، زیاد وجود دارد؛ که وقتی امام را رقیب خود نمیدیدند، وقتی امام را معارض خود نمیدیدند، حرفی نداشتند که از او تعریف هم بکنند. غالباً آدم از رقیب خودش تعریف نمیکند؛ از کسی که او را در قبال خود میبیند، یا عِدل[10] خود میبیند، حاضر نیست تعریف و تمجید کند؛ اما کسی که در منطقۀ کار او نیست، با او مخالفتی ندارد، انسان حرفی ندارد از او تعریف کند. غالباً مخفیماندن نام معاصرین از همینجا سرچشمه میگیرد؛ وقتی مردند، از اینها زیاد تعریف میشود؛ چون معارضهای وجود ندارد، اما تا معاصرند، تا زندهاند، تا هستند، از اینها تعریف نمیشود. معاویه نمیفهمید که امام حسن با این صلح چه کلاهی بر سر او گذاشته، نمیفهمید که روش آیندۀ امام حسن درمقابل او چگونه است، اینها را …