ناتوانی انسان از پاسخ و استدلال در برابر سؤال الهی از اعمال
در دعای شریف ابیحمزه، حضرت [سجّاد (ع)] عرض میکند به خدای متعال: اَللّهُمَّ ارحَمنی اِذَا انقَطَعَت حُجَّتی وَ کَلَّ عَن جَوابِکَ لِسانی وَ طاشَ عِندَ سُؤالِکَ اِیّایَ لُبّی؛[3] آنوقتی که تو از من سؤال میکنی، من جوابی ندارم به تو بدهم -تفحّص میکنند از اعمال انسان؛ انسان باید بتواند جواب بدهد دیگر- کَلَّ عَن جَوابِکَ لِسانی، زبانم بند میآید، نمیتوانم جواب بدهم، وَ انقَطَعَت حُجَّتی، و استدلال من تمام میشود -انسان یک استدلالهایی پیش خودش دارد دیگر: «این کار را برای این کردم، برای آن کردم»؛ بعد [وقتی] هر یک از اینها را جواب میدهند، آدم دستش خالی میشود از استدلال- وَ طاشَ عِندَ سُؤالِکَ اِیّایَ لُبّی، و مغز من، دل من، روح من در مقابل این سؤالهای پیاپی که از من خواهد شد، حیران و سرگردان میمانَد؛ اینجوری میشود. بنده این را خودم تجربه کردهام، این تجربهی بنده است، حالا نمیخواستم [بگویم]؛ دیگر حالا الان به ذهنم آمد، به زبانم آمد، عرض میکنم. در سال ۶۰ که آن حادثهی کذایی برای بنده اتّفاق افتاد در مسجد ابوذر، خب بیهوش شدم. بعد من را بلند کرده بودند و …
محاسبه و ضبط همهٔ کارها و مراقبت بر جزئیات آن
و بدان هر چیزى حسابگرى دارد؛ هر کارى که میکنى بیحساب و کتاب نیست. هر حرکت تو، هر حرف تو، هر اقدام تو، یک حسابگرى دارد که اینها را محاسبه میکند، ضبط میکند، نگه میدارد. و کسى هست، چشم بینایى هست که از همهى جزئیّات و ریز و درشت کار تو مراقبت میکند.
مربوط بودن همهٔ سؤال و مؤاخذههای قیامت به کردار انسان
و همهی سؤال و جوابهاى تو و مؤاخذههاى تو در روز قیامت مربوط میشود به همین قرینى که با تو همراه است.
لزوم دخالت محاسبات معنوی؛ سؤال و مؤاخذهٔ خدا به قدر نعمت و امکان
ما خیلی مسئولیم؛ هم من، هم شما، هم دولت، هم مسئولین گوناگون؛ همهمان. همان طور که آن روز هم در مرقد امام عرض کردم، محاسبات معنوی را هم بایست داخل کرد. فقط این نیست که از لحاظ عقلانی آدم بگوید که خوب، باید کار کنیم؛ نه، خدای متعال هم از ما سؤال میکند. به قدر امکانی که داده شده، به قدر نعمتی که داده شده، سؤال و مؤاخذه وجود دارد.
دنیا سرای عمل بیحساب و قیامت سرای حساب بیعمل
… غَیرَ الاَرض»؛[3] زمین وضع دیگرى پیدا میکند، آسمان وضع دیگرى پیدا میکند، مقرّرات حاکم بر آفرینش شکل دیگرى پیدا خواهد کرد، اوضاع، اوضاع مأنوس کنونى ما در دنیا نیست. بنابراین روز به این معنا نیست. روز یعنى دوران، دوره، که ما دربارهى دنیا هم میگوییم روز؛ که «اَلیَومَ عَمَلٌ وَ لا حِساب وَ غَدًا حِسابٌ وَ لا عَمَل»؛[4] یعنى امروز کار هست و حساب و کتاب نیست، فردا حساب و کتاب هست و کار نیست. یعنى آنچه امروز شما در دنیا انجام میدهید، کار شما است، هیچ حساب و کتابى بر روى کار شما در معیار و با حدود و ثغور دیدگاه الهى نیست. حسابوکتابها محدود است؛ بعضى از کارهاى فردى شما کارهاى درونى شما یعنى خطورات ذهنىتان، تفکّراتتان، تصمیمهایتان مستوجب ثواب است؛ بعضى از همین تصمیمها، همین فکرها مستوجب عقاب است، بعضىاش موجب تکامل شما است. این فکرى که شما میکنید، حتّى فکر شما موجب این …
محاسبهٔ دقیق الهی و محفوظ ماندن ذرهای کار خیر
… باشد؛ اینها را گذاشته و رفته جانش را کف دست گرفته در راه خدا؛ اینها کوچک است؟ اینها کم است؟ فهم ما و درک ما کفاف نمیدهد که اهمّیّت و عظمت این کار را بفهمیم. بنده خودم که اینجور هستم؛ همانی را هم که میگوییم خیلی کوچکتر و کمتر از آن چیزی است که درواقع هست. خدای متعال میتواند دقیق محاسبه کند. دستگاه خدای متعال دستگاه عجیبی است، دستگاه محاسبات دقیق است، آنجا مو را از ماست میکشند، «فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیرًا یَرَهُ»؛[4] بهقدر سنگینی یک ذرّه کار خوب فراموش نمیشود، پیش خدای متعال محفوظ است.*
اهمیت دادگاه الهی در برابر دادگاههای بشری و آگاهی خدا از باطن دلها
… قضیه هم متأسفانه همین جور است. اگر امروز با قدرتی که خدا به شما داده - توان نمایندگی - میتوانید این ابزار کنترلی را کار بگذارید، ولی کار نگذارید، از شما سؤال خواهد شد. روز قیامت خدا سؤال میکند. همهاش اینجور نیست که ما فکر کنیم حرف دادگاهپسند داریم یا نه. این دادگاهها که چیزی نیست، دادگاههای بشری که اهمیتی ندارد؛ دادگاه الهی اهمیت دارد. «یعلم خائنة الاعین و ما تخفی الصّدور»؛[2] اعماق دلهای ما برای خدا روشن است. یک کاری بیش از اندازهی تکلیفمان انجام دادیم، هیچ کس نمیفهمد، هیچ کس تشکر نمیکند؛ اما خدای متعال میفهمد، کرامالکاتبین مینویسند و خدا تشکر میکند. یک کوتاهیای کردیم، هیچ کس نفهمیده؛ ظاهرسازی کردیم، یک جوری که خیال کردند آره، ما کار را خوب انجام دادیم؛ در حالی …
غفلت مسئولان از سختی حساب الهی و سنگینتر شدن آن با مسئولیت بیشتر
… آنچه که ما در این آیه و در آیاتِ زیادی بهدست میآوریم، این است که تقوا، هم یک وسیله است، هم یک راه علاج است. فقط تکلیف و وظیفه نیست؛ فقط این نیست که خدای متعال از تقوای ما در هنگامه حساب سؤال خواهد کرد؛ که البته اگر بفهمیم و توجّه کنیم، این هم چیز عظیمی است. ما که مسؤول هستیم، از حساب الهی، از سختی حساب الهی، از فزعِ یومالحساب غفلت داریم و هرچه مسؤولیتمان بیشتر باشد، این خطر سنگینتر است. باید بدانیم که اگر خدای متعال با فضل و رحمت و مغفرت خود با ما عمل نکند، کار ما خیلی سخت است. جزئیّات مخارجی که میکنیم، جزئیّات تصرّفاتی که میکنیم، جزئیّات برخورد و رفتاری که با مخاطبان خود و با مردم میکنیم، هر کدام از اینها پیش خدای متعال حساب دارد. علاوه بر این که باید به فکر حساب الهی و مؤاخذه الهی بود، باید دانست که تقوا راه را هم باز میکند: «و من یتق اللَّه یجعل له مخرجا و یرزقه من حیث لا یحتسب[5] ». تقوا موجب میشود که در همه بن بستها - بخصوص بنبستهای اجتماعی - شما راه نجات پیدا کنید. در بن بستهای …
خدا حسابگر و داور واقعی اعمال انسان
… نفس و استمداد از خداوند متعال و تصحیح روزبهروز کارها و بر طرف کردن اشکالها، راه خود را به سمت اهداف عالیه ادامه دهد و بداند که صلاح دنیا و آخرتش در این است. این، هم خدا را راضی خواهد کرد و هم دلها و افکار مردم را به حقّانیت مجموعه قضایی متوجّه خواهد نمود. «و کفی باللَّه حسیبا[1] »؛ حسابگر و قضاوت کننده واقعی در مورد اعمال و رفتار انسان، خداست و همین کافی است.