عفو دشمنان شخصی و یاری ستمدیدگان توسط پیامبر
جوانمردی او طوری بود که دشمنان شخصی خود را مورد عفو و اغماض قرار میداد. اگر در جایی ستمدیدهای بود، تا وقتی به کمک او نمیشتافت، دست برنمیداشت.نامهای دیگر: فتوت، مردانگی
فضیلت گذشت و مروت در پهلوانی و فرهنگ ایرانی.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:گزیدهای از بیانات در مراسم تجلیل از پهلوانان— ۱۳۶۷/۰۲/۲۷
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
جوانمردی او طوری بود که دشمنان شخصی خود را مورد عفو و اغماض قرار میداد. اگر در جایی ستمدیدهای بود، تا وقتی به کمک او نمیشتافت، دست برنمیداشت.… توجه قرار میدهد. میگوید: «اَرْغِدْ عَیْشی وَ اَظْهِرْ مُرُوّتی»؛ «زندگیام را گوارا و جوانمردیام را آشکار کن.» ظاهراً معنای عبارت دوم این است که «میدانی به وجود آید، تا من در آن، صفت جوانمردی را به منصه بروز درآورم.» نه اینکه «مردم ببینند من جوانمردم؛» نه. برای اینکه، اگر بخواهیم جوانمردی بروز پیدا کند، باید جوانمردی کنیم. صرف اینکه جوانمردی در درون انسان وجود داشته باشد، کافی نیست. انسان باید جوانمردی را به مرحله عمل برساند و نسبت به کسانی جوانمردی کند. این میشود «اَظْهِرْ مُرُوّتی».اوّلاً در ورزش باستانی و در پهلوانی رایج و معروف گذشتهی ایران، جوانمردی و مردانگی هست. شاید میدانید، همین پوریای ولیِ معروف، هم شاعر بوده و یکی از شعرای برجستهی ما است، یعنی از شعرای سبک هندی است و شاعر بسیار خوبی است ــ که اشعارش و شرح حال شعریاش را در تذکرههای شعری نقل کردهاند ــ هم پهلوان و جوانمرد بوده؛ و آن جوانمردی معروف پوریای ولی …… است شما بگویید این افسانه است؛ اوّلاً افسانه نیست؛ حالا گیرم افسانه، امّا افسانه هم که باشد، یک حقیقتی را با خودش همراه دارد، یک چیزی با خودش هست؛ این نشان میدهد که پهلوانی در تاریخ گذشتهی ما توأم با گذشت و فداکاری و مردانگی و جوانمردی است. این یک نکته. ما برای احیای همین روح جوانمردی هم که هست، بایستی آن فرهنگ را در جامعه رشد بدهیم و پرورش بدهیم؛ [آن وقت] این کجا، آن بازیکن فوتبال که برای اینکه آن یکی در آن موقعیّت خاص قرار نگیرد، که شاید اگر قرار گرفت بتواند یک پایی به توپ بزند، پشت پا میزند و او را کلّه معلّقش میکند، دندهاش هم گاهی میشکند، کجا؟ اصلاً ببینید اینها درست نقطهی مقابل [هم است]. این یک …ببینید چطور نقطۀ اصلی را حضرت مورد توجه قرار میدهد، «وَ اَرغِد عَیشی وَ اَظهِر مُرُوَّتی» جوانمردی مرا آشکار کن. ظاهراً معنایش این است: میدانی بهوجود بیاید که من بتوانم در آن، صفت جوانمردی خود را به منصۀ بروز دربیاورم. نهاینکه مردم ببینند من جوانمردم؛ نه! برای اینکه اگر بخواهیم جوانمردی بروز پیدا کند، باید جوانمردی کنیم. صرفِ بودن در درون انسان که کافی نیست. باید انسان جوانمردی را به مرحلۀ عمل برساند و نسبت به کسانی جوانمردی بکند؛ این میشود: «اَظهِر مُرُوَّتی».… را از این خطر اخلاقی نگه داریم. شما که ورزشکارید، در درجهی اول، و بعد مسئولین ورزشی و کسانی از مدیریتهای گوناگون که به این مسائل اهتمام دارند و این مسائل با آنها ارتباط پیدا میکند، باید به مسئلهی اخلاق در ورزش توجه کنند. مسئلهی اخلاق در ورزش خیلی مهم است. مغرور نشدن، مردمی ماندن، جوانمرد ماندن، با مردم بودن، برای مردم دل سوزاندن، خیلی مهم است. پیدا شدن این خصوصیات در انسان یک مسئله است، ماندن این خصوصیات در انسان مسئلهی مشکلتری است؛ اینها را انسان باید حفظ کند.… بود، پیامبر میفرمود که من هنوز هم خود را به آن پیمان متعهّد میدانم. بارها با دشمنانِ مغلوب خود رفتاری کرد که برای آنها قابل فهم نبود. در سال هشتم هجری، وقتی که پیامبر مکه را با آن عظمت و شکوه فتح کرد، گفت: «الیوم یوم المرحمة»؛ امروز، روز گذشت و بخشش است؛ لذا انتقام نگرفت. این، جوانمردی آن بزرگوار بود.علّت اینکه میبینید عرفای بزرگ ما به عنوان عارف و شخصیّت برجسته شناخته شدند چه بوده؟ اینها چه کار کردند؟ اصل خود قضیّه و روح تقرّب به خدا عبارت است از اینکه انسان نفْس خودش را، آن هوای نفْس خودش را لگدمال کند، خواهش نفْس و منیّت خودش را لگدمال کند. خب، کجا میشود فرض کرد منیّت یک انسانی لگدمال بشود به قدر آن صحنهی نمایش زور بدنی، که یک سال است همه منتظرند، همه هم میگویند که فلان کس خواهد آمد، یک عدّه طرفدار این هستند، یک عدّه طرفدار آن [دیگری] هستند، یک عدّه برای این شعار میدهند، یک عدّه برای آن [یکی] شعار میدهند، همه هم میدانند که این آقا حتماً برنده است، این هم میداند برنده است، واقعاً برنده هم هست، امّا برای اینکه دل یک انسانی نشکند، شانهی خودش را به خاک بدهد؟ این واقعاً یک چیز عظیمی است؛ اگر مثلاً یک رئیس جمهور ریاست جمهوری خودش را بدهد به یک نفر دیگر، این را مقایسه کنیم ببینیم مثل او میشود؛ من که نگاه میکنم میبینم نه، آن مهمتر است. یا اگر یک ثروتمندی، ثروت خودش را بدهد به کس دیگر، فکر میکنم آیا این جوری میشود؟ میبینم نه، آن مهمتر است. ببینید؛ این [جور] است.… این چطور دربان امام است؟ بعد هم یحییبنامالطویل آدم پستِ نوکربابی نبود که دربان بشود برای کسی. اگرچه دربانی امام افتخار است، اما بالاخره یکی از محترمین و تُجار بزرگ را که نمیآوردند دربان کنند، یک آدم مستمندی را میآوردند؛ اینطوری نبود یحییبنامالطویل. ظاهراً دربارۀ یحییبنامالطویل [آمده:] «وَ کان یَظهَرُ الفُتُوَّةَ» اظهار مروت و بزرگواری، جِلادت و جوانمردی میکرد. این بزرگوار، یحییبنامالطویل رضواناللهعلیه یکقدری داش[13] و اینطوری هم بود. لباسهای بلندی میپوشید و وقتی راه میرفت، لوبان ـ یعنی کُندر ـ میجوید. و بلندبلند و با ناز حرف میزد؛ یکچنین آدمی بود. یکچنین شخصیتی بوده؛ یعنی وضعش اینطوری بوده و در طبقۀ داشها و گردنکلفتها محسوب میشد. این آدم با آن دل نرمی که داشته، با آن مغز …