رفتن به محتوای اصلی

جهل

نام‌های دیگر: جهالت، جهالت مردم، جهل دینی، جهل و تعصب، ناآگاهی، ناآگاهی مردم، نادانی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نادانی و آثار آن در گمراهی فرد و جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۱
۱۳۵۵۱۴۰۱

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۱۱ پاراگراف)

رهایی از زنجیر جهل، تعصب و جمود از گنجینه‌های بعثت

یا رها شدن از زنجیر جهل و تعصّب و جُمود و توقّف و مانند اینها: وَ یَضَعُ عَنهُم اِصرَهُم وَ الاَغلالَ الَّتی‌ کانَت عَلَیهِم.[10] هزاران گنجینه‌ی ممتاز از این قبیل در قرآن هست؛ در تعلیم اسلام هست، در بعثت هست؛ اینها را بعثت به ما داده و برای ما آورده.

گرفتاری‌های دنیا و آخرت ناشی از بی‌عقلی و جهل

این گنجینه در اختیار ما هست، اما از آن استفاده نمیکنیم. آن وقت از بیعقلی و از جهل و عوارض فراوان آن دچار مشکلات فراوان زندگی در دنیا و در آخرت میشویم. لذا در حدیثی نبی مکرم اسلام (صلّی اللَّه علیه و اله و سلّم) فرمود: «انّ العقل عقال من الجهل»؛ عقل عقال جهل است. عقال آن ریسمانی است که به پای حیوان - شتر یا غیر شتر - میبندند که حرکت نکند، قابل کنترل باشد. میفرماید عقل عقال جهل است؛ این پایبندی است که مانع …

عناد برخی با علم و بازداشتن دیگران از شنیدن سخن

«و لا تدعه لثلاث»؛ به خاطر این سه انگیزه هم علم را رها نکن: «رغبة فى الجهل»؛ یکى به خاطر رغبت در جهل. بعضى مى‌خواهند ندانند؛ کأنّه با این دانستن و با این علم عناد دارند. تعجب نکنید؛ هستند در عالَم کسانى که گوش نمى‌کنند به یک حرفى؛ یا دیگران را نهى مى‌کنند از گوش کردن به یک حرفى؛ براى این‌که نگذارند این علم در آنها به وجود بیاید. بعضى خودشان گوش نمى‌کنند؛ بعضى دیگران را وادار مى‌کنند به گوش نکردن، تا این‌که این دانش را به خاطر عناد با آن دانش تحصیل نکنند. این‌جا یک جمله‌ى مطلقى را فرمودند؛ «رغبة فى الجهل». حال این «العلم» ى که گفته …

مبارزهٔ تاریخی امام حسین (ع) با جهل و پستی و ذلت انسان

… دهنده‌ی ابعاد عظیم این نهضت است. یک نگاه، حرکت ظاهری حسین‌بن‌علی است؛ که حرکت علیه یک حکومت فاسد و منحرف و ظالم و سرکوبگر -یعنی حکومت یزید- است؛ اما باطن این قضیه، حرکت بزرگتری است که نگاه دوم، انسان را به آن میرساند؛ و آن حرکت علیه جهل و زبونی انسان است. در حقیقت، امام حسین اگرچه با یزید مبارزه میکند، اما مبارزه گسترده تاریخی وی با یزیدِ کوته‌عمرِ بی‌ارزش نیست؛ بلکه با جهل و پستی و گمراهی و زبونی و ذلّت انسان است. امام حسین با اینها مبارزه میکند.

جهل، درد بزرگ انسان و عامل خطا در شناخت راه هدایت

… درد بزرگ بشریّت سر تافتن از اطاعت خدا است؛ درد بزرگ بشریّت ظلم است؛ این است که بعضى از افراد در محیط بشرى، خود را بر بعض دیگر برتر بشمرند؛ تبعیض است. این دردهاى بشرى از اوّل خلقت انسان، از زمان حضرت آدم و از ماجراى پسران آدم تا همیشه در دنیا وجود داشته است. درد بزرگ انسان جهل است که بر اثر جهالت، بر اثر ناآگاهى راه را خطا میکند و راه هدایت را نمی‌شناسد؛ پیغمبران را نمی‌شناسد؛ با کوته‌بینى خود، آنچه را ناصواب است، صواب میپندارد. در همین سوره‌ى مبارکه‌ى علق، باز بلافاصله بعد از افتتاح سوره [میفرماید]: إقرَأ وَ رَبُّکَ الاَکرَم؛[7] خداى تو کریم‌ترین است و نشانه‌ى کرم او این است که: اَلَّذی عَلَّمَ بِالقَلَم؛[8] تعلیم انسان، آگاهى دادن انسان، قلم را سپردن به انسان، در این سوره یادآورى …

ایستادن ناآگاهان تحت تأثیر مستکبران در برابر نبی

… این جامعه را بکلّی عوض کنند، مبناهای اجتماعی را بکلّی تغییر بدهند؛ [لذا] طبعاً یک نوع معارضاتی با اینها به وجود می‌آید. این معارضات از طرف چه کسانی است؟ از طرف دو طبقه: یک طبقه کسانی که مستقیماً از پیام نبی صدمه می‌بینند و ضربت میخورند، یعنی طبقه‌ی مستکبرین؛ و دسته‌ی دوّم آن کسانی که بر اثر ناآگاهی یا بر اثر غلبه‌ی خصال و روحیّات پست‌کننده و ذلّت‌بخش، تحت تأثیر طبقه‌ی مستکبر قرار دارند و پیام نبی را که به سود آنها است نمیفهمند؛ نمیفهمند به سود آنها است، درک نمیکنند؛ و [لذا] اینها هم تحت تأثیر آنچه مستکبرین بر آنها تحمیل کرده‌اند، رویاروی و سینه‌به‌سینه در مقابل نبی می‌ایستند و با او معارضه و مبارزه میکنند.

نگاه داشتن مردم در ناآگاهی به‌دست قدرت‌ها، علت نپذیرفتن حق

این جملۀ «لَقَدیماً فَعَلَ» را دو جور به ذهنم می‌آید که می‌شود معنا کرد، بنا بر هر دو جور معنا می‌کنم. یک معنا که معنای رایج و متداول هم هست ـ غالباً این‌طور معنا می‌کنند، عیبی هم ندارد ـ یعنی اگر می‌بینید باطل اکثریت دارد، همیشه باطل اکثریت داشته، اما اکثریت‌داشتن به‌معنای پیش‌بردن نیست...همیشه همین‌طور بوده، اکثریت مردم بر اثر اینکه در ناآگاهی می‌ماندند و دستِ قدرت‌ها آنها را در ناآگاهی نگاه می‌داشته، بر اثر اینکه در ناآگاهی بوده‌اند، حق را به‌آسانی نمی‌پذیرفتند. لذا باطل اکثریت پیدا می‌کرده. همیشه این‌طور بوده، حالا هم که امیرالمؤمنین دارد حرف می‌زند، بگذار همین‌طور باشد؛ اما چه زیان از کثرت باطل، وقتی‌که این کثرت مانند چناری تهی‌مغز و پوک است، و با یک نسیم و توفان بر زمین می‌افتد! واهمه‌ای از این کثرت نمی‌شود داشت، چه اهمیت دارد! این یک معنا؛ و …

ندانستن فرق خدا و پیامبر (ص) در شام در نیم‌قرن نخست اسلام

… نیست؟ این همان خدای ما نیست؟ اینها فرق بین خدا و پیغمبر را نمی‌دانند. شما امروز در عالم اسلام یک گوشه‌ای را پیدا کنید که مردم مسلمان، هرچند عقب‌افتاده، هرچه هم پشت‌کوه‌نشین ـ می‌خواهم بگویم غرابت مطلب چقدر است‌ها ـ ندانند این مطلب را که محمد کیست، الله کیست. در نیم‌قرن اول زندگی اسلام و نشر اسلام، آن‌هم در شام، همسایۀ حجاز؛ آن‌هم با یک زبان، هر دو عرب‌زبان؛ مردم این را نمی‌دانند که الله کدام است، محمد کدام است؛ مردم خبر ندارند.

ریشه داشتن ضربه‌های سیاسی، نظامی و اقتصادی به بشر در جهل یا زبونی

… آنهایی که از اسلام سر در نمی‌آورند، اما مفاهیم آزادی، عدالت، عزت، اعتلا و ارزش‌های والای انسانی را می‌فهمند، اینها با این دید، نگاه می‌کنند و امام حسین، امام آنهاست در آزادی‌خواهی، در عدالت‌طلبی، در مبارزۀ با بدی‌ها و زشتی‌ها، در مبارزۀ با جهل و زبونی انسان. امروز هم بشر هر جایی که در دنیا ضربه خورده است ـ چه ضربۀ سیاسی، چه ضربۀ نظامی، چه ضربۀ اقتصادی ـ اگر ریشه‌اش را کاوش کنید، یا در جهل است، یا در زبونی؛ یا نمی‌دانند، جهالت دارند، معرفت لازم را به آنچه باید معرفت داشته باشند، ندارند، یا معرفت دارند، اما خود را ارزان فروخته‌اند، زبونی را خریده‌اند، حاضر به پستی و دنائت شده‌اند. همان‌طوری‌که امام سجاد و امیرالمؤمنین ـ بنابر آنچه که نقل شده از آنها ـ فرموده‌اند: «لَیسَ لِاَنفُسِکُم ثَمَنٌ اِلَّا الجَنَّةَ فَلا تَبیعوها بِغَیرِها»[1] ای انسان! هستیِ تو، هویت تو، موجودیت تو، اگر بناست فروخته بشود، فقط یک بها دارد و بس! و آن بهشتِ الهی …

عقب‌ماندن بشر به سبب جهل و نشناختن پیامبر و اسلام

… همه‌ی عالم از برکات این وجود مقدس بهره‌مند شده‌اند و خواهند شد. آنچه از ترقیات بشر، پیشرفتهای علمی، آگاهیهای گوناگون، کشفیات عظیمی که در عالم به وجود آمده است، به برکت ظهور نور اسلام در آن برهه‌ی عجیب تاریخی است. و این نعمت در اختیار مردم قرار داده شد. اگر بشر آگاهی بیشتری میداشت، معرفت عمیق‌تری میداشت و پیامبر را میشناخت و اسلام را میشناخت و پیام او را میدانست، امروز صفحه‌ی تاریخ بشر، صفحه‌ی دیگری بود. جهل ما انسانها، کوته‌بینی ما انسانها، ما را عقب انداخته است. یقیناً هرچه تاریخ جلو برود و هرچه معرفت انسانها و ظرفیت انسانها برای فهمیدن بیشتر شود، این خورشید متلألئ بیشتر خود را نشان خواهد داد؛ بهره‌مندی از این نور حیات و زندگی، بیشتر خواهد شد. و ما امروز نشانه‌های این را داریم مشاهده میکنیم.

نقش نادانی غیرمغرضان در رواج پندار بی‌نیازی از عمل

… به اینکه عمل برای مسلمان بودن لازم نیست، تا به آنها بفهمانند که برای مؤمن بودن، یک دلِ پاک لازم است، نه یک عمل پاک. کمک کرده به این دست‌های خائن و مزدور، راحت‌طلبی‌های ما، سهل‌گرایی‌های ما، پرمدعایی‌های ما، که مایلیم بهشت خدا، به یک کار کوچک به ما داده بشود. و کمک کرده است به این دریافتِ غلط، نادانی‌های غیر مغرضان، غرضی هم نداشتند جز اینکه نادان بودند.