جهانبینی اسلام یعنی چه؟ شما وقتیکه بهعنوان یک انسان، به فکر خودتان، به درک خودتان از عالم، از انسان، از جهان مراجعه میکنید، یک تصوراتی پیدا میکنید. ممکن است شما به این فکر نبودید، اما آنکسیکه به این فکر است، وقتی دربارۀ جهان میاندیشد، دربارۀ انسان میاندیشد، دربارۀ رابطۀ جهان و انسان میاندیشد، دربارۀ چیزی ماورای طبیعت و ماورای انسان و جهان میاندیشد، یک سلسله تصوراتی و افکاری پیدا میکند، این را میگویند جهانبینی. هر مکتبی یک بینش خاصی، یک دیدگاه خاصی، یک برداشت خاصی، یک دریافت خاصی از جهان دارد؛ این برداشت خاص از جهان، این دریافت مخصوص از عالم، این چگونگیِ دیدن عالم، اسمش جهانبینی است. از اصطلاحاتیست که تازه چندین سالیست در تعبیرات فارسی دیده میشود و به چشم میخورد. جهانبینی بهمعنای وسعت نظر نیست که معمولاً در اصطلاحات عامیانه بهکار میرود؛ فلانکس آدم جهانبینیست، یعنی وسیعالنظر است، نه؛ جهانبینی بهاینمعنا نیست.جهانبینی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
نگرش بنیادی انسان به هستی و اثر آن در رفتار و علوم.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در دیدار وزیر دفاع و جمعى از فرماندهان و کارکنان نیروهاى سهگانهی ارتش جمهورى اسلامى ایران و وزارت دفاع— ۱۳۶۸/۰۳/۱۸
سیر زمانی
از ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۹۱۳۶۸۱۳۸۹
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
بهطورخلاصه جهانبینی را اینجوری میشود تعریف کرد؛ جهانبینی یعنی برداشت یک انسان از جهان، تلقّی یک انسان از جهان، دریافت یک انسان از جهان یا از انسان. گفتیم برداشت یک انسان؛ میتوانید شما بهجای یک انسان، بگذارید یک مکتب، یک مسلک، یک آیین، یک رویۀ اجتماعی برداشتی از جهان دارد، این برداشت اسمش جهانبینی است. اسلام یک جهانبینیای دارد، اسلام یک برداشتی از جهان دارد. برداشت اسلام از جهان را، آن مقداری که ارتباط پیدا میکند به بحث توحید ما، من مختصراً بیان میکنم.شاهدها (۵ پاراگراف)
برداشت خاص هر مکتب از جهان، نه به معنای وسعت نظر
… این فکر نبودید، اما آنکسیکه به این فکر است، وقتی دربارۀ جهان میاندیشد، دربارۀ انسان میاندیشد، دربارۀ رابطۀ جهان و انسان میاندیشد، دربارۀ چیزی ماورای طبیعت و ماورای انسان و جهان میاندیشد، یک سلسله تصوراتی و افکاری پیدا میکند، این را میگویند جهانبینی. هر مکتبی یک بینش خاصی، یک دیدگاه خاصی، یک برداشت خاصی، یک دریافت خاصی از جهان دارد؛ این برداشت خاص از جهان، این دریافت مخصوص از عالم، این چگونگیِ دیدن عالم، اسمش جهانبینی است. از اصطلاحاتیست که تازه چندین سالیست در تعبیرات فارسی دیده میشود و به چشم میخورد. جهانبینی بهمعنای وسعت نظر نیست که معمولاً در اصطلاحات عامیانه بهکار میرود؛ فلانکس آدم جهانبینیست، یعنی وسیعالنظر است، نه؛ جهانبینی بهاینمعنا نیست.ابتنای علوم انسانی رایج بر جهانبینی غیر از جهانبینی اسلامی و تأثیر جهانبینی در این علوم
… این نیست که ما جامعهشناسی یا روانشناسی یا علم مدیریت یا تعلیم و تربیت نمیخواهیم یا چیز خوبی نیست یا فایدهای ندارد. چرا؛ قطعا خوب است؛ قطعا لازم است. من یکی از حرفهایی که دارم، همین رشتهی تعلیم و تربیت در حوزه است. بحث در این نیست که این علوم مفید نیست؛ بحث در این است که اینی که امروز در اختیار ما قرار دادند، مبتنی بر یک جهانبینی است غیر از جهان بینی ما. علوم انسانی مثل پزشکی نیست، مثل مهندسی نیست، مثل فیزیک نیست که جهانبینی و نگرش نسبت به انسان و جهان در آن تأثیر نداشته باشد؛ چرا، تأثیر دارد. شما مادی باشید، یک جور علوم انسانی تنظیم می کنید. علوم انسانی ما برخاستهی از تفکرات پوزیتیویستی قرن پانزده و شانزده اروپاست. قبلا که علوم انسانیای وجود نداشته است؛ آنها آمدهاند همین اقتصاد را، همین جامعهشناسی را در قرن هجدهم و نوزدهم و یک خرده قبل، یک …نقش اساسی جهانبینی الهی در شکل دادن شخصیت و رفتار انسان
… ظاهرى را، این شخصیّت ظاهرى را به وجود میآورند- یک مقوّمات دیگرى دارد که گاهى آنها نسبت به این عناصر تشکیلدهندهی شخصیّت، جنبهی زیربنائى دارند؛ آنها چیستند؟ افکارش است، جهانبینیاش است، دیدگاههایش است. همهی جهانبینیها نمیتوانند اینجور آدمى درست کنند. آن کسى که به خدا معتقد است، به قیامت معتقد است، به حضور در برابر پروردگار معتقد است، به زندگى پس از مرگ -به راهى که در آستانهی مرگ در برابر انسان گشوده میشود و انسان مثل کسى که تازه وارد دنیا شده، وارد یک عالم دیگرى خواهد شد و نشئهی دیگرى را طى خواهد کرد- معتقد است، به شهادت معتقد است، به توکّل به خدا معتقد است، کسى که این جهانبینى را دارد در دنیا جورى عمل میکند، کسى که این را ندارد جور دیگرى عمل میکند. جهانبینىِ هر انسانى در تشکیل شخصیّت او یک تأثیر اساسى دارد. یکى از این مقوّمات، هدفهاى او است؛ هدفمان چیست؟ شما هدفت چیست، بگو تا بگویم چهجورى میتوانى عمل کنى، کجاها میتوانى بروى، تا کجا قدمت براى جلو رفتن کشش دارد؛ فرق میکند. هدفهاى بزرگ بهخودیخود حرکتهاى بزرگ و شخصیّتهاى بزرگ را تولید میکند؛ هدفها و آرمانهاى …برداشت یک انسان یا مکتب از جهان و انسان
بهطورخلاصه جهانبینی را اینجوری میشود تعریف کرد؛ جهانبینی یعنی برداشت یک انسان از جهان، تلقّی یک انسان از جهان، دریافت یک انسان از جهان یا از انسان. گفتیم برداشت یک انسان؛ میتوانید شما بهجای یک انسان، بگذارید یک مکتب، یک مسلک، یک آیین، یک رویۀ اجتماعی برداشتی از جهان دارد، این برداشت اسمش جهانبینی است. اسلام یک جهانبینیای دارد، اسلام یک برداشتی از جهان دارد. برداشت اسلام از جهان را، آن مقداری که ارتباط پیدا میکند به بحث توحید ما، من مختصراً بیان میکنم.هدایت وحی در منطقهٔ عقل و جهانبینی
… اسلام، یعنی همین چیزهایی است که اسلام برای ساختن انسان در مرحلهی عقل و ذهن، و در مرحلهی اخلاق، و در مرحلهی عمل به انسان تعلیم داده چون مجموعهی برنامههای دین، و از جمله برنامههای اسلام سه منطقهی اساسی از وجود انسان را بایستی فرا بگیرد و پوشش بدهد. یک منطقه، منطقهی عقل انسان است که عقل را از گمراهیها نجات بدهد، و لذا افکار و تصورات و فهم درست از حقایق عالم در این منطقه قرار میگیرد. تفسیرات مربوط به زندگی انسان، مربوط به آخرت، مربوط به شناخت انسان، مربوط به شناخت آفرینش و آنچه در اصطلاح به آن جهانبینی میگویند، اینها در منطقهی عقل قرار دارند. و وحی در مجموعهی خودش، این منطقه را فرامیگیرد، یعنی انسان را در زمینهی عقلیات و ذهنیات هدایت میکند. همین افکار گوناگون فلسفیای که انسانها از قرنهای متمادی تا امروز بر سر او بحثها کردند و مکاتب گوناگونی را بوجود آوردند، در زمینههای اصلی زندگی انسان اشارات روشنی وحی دارد، که فلسفهی اسلامی هم از این وحی سرچشمه میگیرد. پس یک منطقه منطقه ذهن و عقل است.