… گویاترین بخشهاى تاریخ هر ملّت است که حقایق آن ملّت را نشان میدهد؛ ما تاریخ را براى چه گزارش میکنیم؟ غیر از این است که میخواهیم سیرت و مفهوم و حقیقت آن ملّتى را که تاریخش را گزارش میکنیم، بشناسیم و بشناسانیم؟ تاریخ براى این است وَالّا تاریخ قصّهگویى که نیست. در جنگ، یعنى در این فواصل مربوط به عملیّات نظامى این معنا بیش از همه فهمیده میشود، چون بطون یک ملّت در جنگ آشکار میشود؛ ضعفهاى ملّى و خصلتى در جنگ آشکار میشود؛ ضعفها و سستىهاى تشکیلاتىِ دولتى در جنگها بیشتر آشکار میشود که این دولت، این حکومت، نقطهضعفهاى اساسىاش کجا است؛ در زندگى عادّى خیلى معلوم نمیشود؛ در امتحانهاى بزرگ مثل جنگ آشکار میشود. فرصتهایى که براى جَست و جهش یک ملّت وجود دارد در داخل این کشور، در جنگ معلوم میشود؛ مثلاً ما در جنگ فهمیدیم که ملّت ما یک فرصت ملّىِ فوقالعادهاى دارند و آن، این است که مردم احساس …