عظمت مقام جبرئیل بهعنوان برترین فرشتهٔ مقرب و امین وحی
… اوج یک انسان چقدر میتواند باشد. حدیث صحیحالسّندی هست از امام صادق علیهالصلاةوالسلام و خلاصۀ آن این است که جبرئیل به خانۀ فاطمۀ زهرا سلماااللهعلیها داخل میشد. البته من قسمتهایی از این حدیث را میخوانم. نفْس شنیدن این کلمات، دل انسان را روشن میکند. علیالظاهر، برحسب بسیاری از روایات و آثار متعدد، باعظمتترین خلق الهی در عالم فرشتگان و ملائکۀ مقرّبین، جبرئیل است. جبرئیل فرشتۀ مقرّبی است که خدای متعال او را برای اساسیترین رابطه با بندگانش، یعنی وحی، امین قرار داده است. از وحی، یعنی آن رابطۀ هدایت بین ذات مقدس باریتعالی و خیل عظیم بندگان خدا، چه چیز مهمتر و اساسیتر است؟ متن قرآن و متن کتب مقدسۀ الهی، بهوسیلۀ این پیامآور و این دستِ مورد اعتماد پروردگار، از آسمانها بر قلب مقدس پیغمبر ما و همۀ پیغمبران دیگر نازل شده است. این عظمت مقام حضرت جبرئیل علیهالسلام است.
تفسیر «شدید القوی» و «ذو مرة» به جبرئیل، واسطهٔ تعلیم وحی
… آن دارای قدرت زیاد. (نمیدانم در این ترجمهای که اینجا کردم، من چه انتخاب کردم برای ﴿شدَيد اُلقوُى﴾ٰ. ﴿شدَيد اُلقوُی﴾ یعنی آنیکه بسیار نیرومند است. یکی از این کاغذها را لطف کنید. بله، که آن بسی نیرومند به او آموخته است.) ﴿شَديدُ القُوىٰ﴾ یعنی بسی نیرومند. ﴿ذو مِرَّة﴾ آن فرزانۀ خردمند، بله، ﴿مِرّة﴾ بهمعنای فرزانگی و خردمندی و حکمت، که مفسرین گفتهاند اشاره است به جبرئیل؛ که آنچه او نقل میکند، از قول جبرئیل نقل میکند و خدا بهوسیلۀ جبرئیل به او این چیزها را آموخته. ﴿فَاستَوىٰ﴾، این وحی الهی به او شده است و او بر سر پای خود راست ایستاده است، ﴿فَاستَوىٰ﴾.
آمدن مرتب نزد حضرت زهرا (س) پس از رحلت پیامبر برای تسلیت و خبر از آینده
… تأمّل و دقّت دارد. این روایت را که امام بزرگوار هم یک وقتی نقل کردند که جبرئیل بعد از وفات و رحلت پیغمبر بر حضرت زهرا میآمد و نازل میشد، روایت صحیحی است؛ به سند این روایت ما نگاه کردیم؛ سند معتبر و در نهایت اعتبار است و جای هیچ تردیدی نیست که جبرئیل میآمد. عبارت این است: وَ کانَ یَأتیها جَبرَئیلُ علیه السّلام فَیُحسِنُ عَزاءَها عَلَی اَبیها؛ به زبان امروز ما، مرتّب میآمد به حضرت زهرا برای رحلت پیغمبر تسلیت میگفت؛ وَ یُطَیِّبُ نَفسَها؛ آرامش میداد به آن بزرگوار؛ وَ یُخبِرُها عَن اَبیها وَ مَکانِه؛ خبر میداد که پیغمبر در چه وضعی است، در چه حالی است؛ در عالم برزخ، در محضر حیّ ودود، مقامات عالی پیغمبر را نشان میداد و برای فاطمهی زهرا (سلام الله علیها) تصویر میکرد؛ وَ …
روحالقدس همان جبرئیل امین، بندهٔ خدا و واسطهٔ وحی بر پیامبران
… عنصر برجسته دارد، که یکی از این سه عنصر، خدای پدر است و یکی هم خدای پسر است که عبارت است از عیسی و موسی هم روحالقدوس است!! حال این را از کجا درآوردند و ناشی از چه اشتباهی در فهم است و کدام دستهایی مسیحیت را به این خرافات آلوده کرده؟ اینها بحثهای دیگری است. و اما آن روحالقدوسی که اینها میگویند شریک خداست، البته وجود دارد لکن آن روحالقدوس همان جبرئیل امین است که بندهی خداست و خودش را بندهی خدا میداند. جبرئل واسطهی وحی الهی بر همهی پیغمبران است البته روحالقدوس که یک قدرت عظیمی است، او خودش معترف است، او خودش را یک بندهی متواضع خدا میداند که در زمان پیغمبریاش مردم را به عبادت خدا دعوت میکرد و در انجیل عهد جدید هم که دست مسیحیها موجود است این بزرگوار هرگز در طول زندگیاش ادعای خدایی نکرده و یک چنین چیزی در اناجیل هم نیست، نه اینکه ما بگوئیم، او خودش را بندهی خدا و پا دو دستگاه الوهیت و رسول دانسته است.
معنای باطنی نزول جبرئیل و استلزام آن به عروج انسان به مقامات بالا
جبرئیل بر فاطمۀ زهرا سلاماللهعلیها نازل میشد. خودِ این، مقولۀ بزرگی است! یک انسان تا آن ظرفیت را پیدا نکند ـ که فوق آن، ظرفیتی برای بشر متصور نیست ـ جبرئیل بر او نازل نمیشود. نزول جبرئیل مثل آمدن یک انسان نزد یک انسان دیگر نیست. نزول جبرئیل یک معنای باطنی و سرّی دارد. واردشدن جبرئیل و نزول او بر یک انسان، مستلزم این است که این انسان، در مقامات بسیار بالایی سِیر و عروج کرده باشد. این خودش مسئلۀ مهمی است. لکن من این را نمیخواهم بگویم. میخواهیم ببینیم جبرئیل چرا میآمد و پیش فاطمۀ زهرا چهکار داشت؟