رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شأن و نقش زن در خانواده و جامعه از نگاه اسلام و نقد نگاه غربی به زن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در جلسه پرسش و پاسخ در مسجد ابوذر تهران— ۱۳۶۰/۰۴/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۶همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

البته شخصیت زینب کبری منحصر در بُعد غمگساری و پرستارىِ آن بزرگوار نیست. زینب کبری (سلام‌الله‌علیها) یک نمونه‌ی کامل از زن مسلمان است؛ یعنی الگویی که اسلام برای تربیت زنان، آن را در مقابل چشم مردم دنیا قرار داده است. زینب کبری دارای شخصیت چند بُعدی است؛ دانا و خبیر و دارای معرفت والا و یک انسان برجسته است که هر کس با آن بزرگوار مواجه میشود، در مقابل عظمتِ دانایی و روحی و معرفت او احساس خضوع میکند. شاید مهمترین بُعدی که شخصیت زن اسلامی میتواند آن را در مقابل چشم همه قرار دهد - تأثیری که از اسلام پذیرفته - این بُعد است. شخصیت زن اسلامی به برکت ایمان و دل سپردن به رحمت و عظمت الهی، آن‌چنان سعه و عظمتی پیدا میکند که حوادث بزرگ در مقابل او، حقیر و ناچیز میشود. در زندگی زینب کبری، این بُعد از همه بارزتر و برجسته‌تر است. حادثه‌ای مثل روز عاشورا نمیتواند زینب کبری را خرد کند. شکوه و حشمت ظاهری دستگاه ستمگر جباری مثل یزید و عبیدالله‌بن‌زیاد نمیتواند زینب کبری را تحقیر کند. زینب کبری در مدینه - که محل استقرار شخصیت باعظمت اوست - و در کربلا - که کانون محنتهای اوست - و در کاخ جبارانی مثل یزید و عبیدالله‌بن‌زیاد، همان عظمت و شکوه معنوی را با خود حفظ میکند و شخصیت‌های دیگر در مقابل او تحقیر میشوند. یزید و عبیدالله‌بن‌زیاد - این مغروران ستمگر زمان خود - در مقابل این زنِ اسیر و دست‌بسته، تحقیر میشوند. زینب کبری شور عاطفه‌ی زنانه را همراه کرده است با عظمت و استقرار و متانت قلب یک انسان مؤمن، و زبان صریح و روشن یک مجاهد فی‌سبیل‌الله، و زلال معرفتی که از زبان و دل او بیرون میتراود و شنوندگان و حاضران را مبهوت میکند. عظمت زنانه‌اش، بزرگان دروغین ظاهری را در مقابل او حقیر و کوچک میکند. عظمت زنانه ، یعنی این؛ یعنی مخلوطی از شور و عاطفه‌ی انسانی، که در هیچ مردی نمیتوان این عاطفه‌ی شورانگیز را سراغ داد؛ همراه با متانت شخصیت و استواری روح که همه‌ی حوادث بزرگ و خطیر را در خود هضم میکند و روی آتش‌های گداخته، شجاعانه قدم میگذارد و عبور میکند؛ در عین حال، درس میدهد و مردم را آگاهی میبخشد؛ در عین حال، امام زمان خود - یعنی امام سجاد - را مانند یک مادر مهربان آرامش و تسلا میبخشد؛ در عین حال، با کودکان برادر و بچه‌های پدر از دست داده‌ی آن حادثه‌ی عظیم، در میان آن طوفان شدید، مثل سد مستحکمی برای آنها امنیت و آرامش و تسلا ایجاد میکند. بنابراین زینب کبری (سلام‌الله‌علیها) یک شخصیت همه‌جانبه بود. اسلام زن را به این طرف سوق میدهد.
احترامِ به زن این است که به زن فرصت داده بشود تا آن نیروها و استعدادهای برجسته و عظیمی را که در درون هر انسانی خدای متعال به ودیعه نهاده است - از جمله زن و استعدادهائی که فقط در درون زنان وجود دارد - این استعدادها در سطوح مختلف بروز کند؛ در سطح خانواده، در سطح جامعه، در سطح بین‌المللی، برای علم، برای دانش و معرفت و تحقیق، برای تربیت و سازندگی. احترام به زن این است. من میبینم این در جامعه‌ی ما به توفیق الهی، به فضل الهی دارد خودش را کاملاً نشان میدهد. خوب، این مربوط به اساسِ کاری که امروز بحمدالله بانوان کشور ما دارند که خیلی ارزشمند است که در همه‌ی عرصه‌های علمی حضور دارند، آن هم حضور فعال و تحسین‌برانگیز؛ و بخصوص حضور در مجموعه‌ی قرآنی و کار قرآنی که بسیار چیز باارزشی است.

کمال انسانی و شکوفایی استعدادهای زن، هدف درست تلاش برای زنان

براى تلاش فرهنگى و حقوقى در راه رسیدن زن به نقطه‌ى مطلوب از لحاظ اجتماعى و از لحاظ فردى، دو جور هدف میشود تصویر کرد: یک هدف این است که ما براى رسیدن زن به کمال وجودى خود، تلاش کنیم و مبارزه کنیم و بنویسیم و بگوییم؛ یعنى زن در جامعه، اوّلاً به حقّ انسانى و حقیقى خود برسد، ثانیاً استعدادهاى او شکوفا بشود و رشد حقیقى و انسانى پیدا کند و در نهایت به تکامل انسانى نائل بشود؛ زن در جامعه به ‌صورت انسان کامل دربیاید؛ [یعنی] انسانى که میتواند به پیشرفت بشریّت کمک کند، به پیشرفت جامعه‌ى خود کمک کند، در محدوده‌ى توانایى‌هاى خود، دنیا را به بهشت برین و زیبایى مبدّل کند.

یکسانی زن و مرد در اسلام از جهت تکامل انسانی و جنبهٔ الهی

ما باید ببینیم حقایقى که در عالم وجود دارد که بیشترین این حقایق هم در تعالیم اسلامى است، چیست. اسلام طرف‌دار تکامل بشر است؛ براى اسلام، زن و مرد هیچ فرقى ندارد. براى اسلام جنس زن یا جنس مرد مطرح نیست، [بلکه] تکامل انسانى مطرح است. یک جا سخن از مرد گفته میشود، یک جا سخن از زن؛ به یک مناسبت از زن تجلیل میشود، به یک مناسبت از مرد تجلیل میشود؛ چون دو حصّه‌ى[6] پیکره‌ى بشرند، دو بخش وجود بشرى هستند. از لحاظ جنبه‌ى الهى هیچ تفاوتى با همدیگر ندارند؛ لذا در قرآن آن ‌وقتى که میخواهد راجع به …

رسیدن زن به عظمت با تربیت درست در هر زمان، حتی دوران اختناق

خواهران من، دختران من، بانوان کشور اسلامى! بدانید در هر زمانى، در هر محیط کوچکى، در هر خانواده‌اى که زنى با این تربیت توانست رشد بکند، همان عظمت را پیدا کرد؛ مخصوص صدر اسلام نبود. حتّى در دوران اختناق، حتّى در دوران حاکمیّت کفر، اگر خانواده‌اى توانستند دختر خودشان را درست تربیت کنند، این دختر یک انسان بزرگ شد. ما در ایران هم داشتیم، در زمان خودمان هم داشتیم، در خارج از ایران هم داشتیم. در همین زمان ما، یک زن جوانِ شجاعِ عالِم متفکّرِ هنرمندى به نام خانم بنت‌الهدىٰ، خواهر شهید صدر، توانست یک تاریخى را تحت تأثیر خود قرار بدهد، توانست در عراق مظلوم، نقش ایفا کند، …

بینش اسلام دربارهٔ نقش فردی، خانوادگی، سیاسی و اجتماعی زن، الگوی همهٔ ملت‌ها

مسأله زن هم همین طور است. در طول این نوزده سال - از اوّل انقلاب تا کنون - نسبت به دیدگاه نظام جمهوری اسلامی و دیدگاه اسلامی درباره زن، به طور مستمر یاوه‌گویی کرده‌اند. اسلام، در مورد بینشی که نسبت به زنان و نقش بانوان در جامعه دارد - نقش فردی، نقش خانوادگی، نقش سیاسی، نقش اجتماعی - میتواند ادّعا کند که همه ملتهای مدّعی باید از او پیروی کنند. اگر قرار باشد که در این زمینه، کشورهای غربی پشت میز محاکمه‌ای قرار گیرند و پاسخ دهند، بدون شک آبرویشان خواهد رفت.

یافتن شخصیت حقیقی زنان پس از اقامهٔ دولت حق، با نمونهٔ مادران شهدا

درباره مسأله زن نیز همین طور است. بعد از اقامه دولت حق، به فضل الهی زنان کشور اسلامی ایران توانستند شخصیت حقیقی خودشان را تا حدود زیادی پیدا کنند، در میدانهای گوناگونی حضور یابند و عظمت روحیه زن مسلمان را نشان دهند، که شما نمونه‌اش را در وضع این مادر شهید و مادران عزیز و دلاور سایر شهدا دیدید و میبینید. من هرجا که با مادران شهدا مواجه شده‌ام، آنها را حتّی از پدران شهدا هم قویتر دیده‌ام. غالباً نمونه‌اش را در روحیه این مادران بزرگوار و شجاع میتوانید ببینید. این، عظمت زن مسلمان در میدانهای سیاسی و فرهنگی است. آن وقت اینها میآیند و درباره تضییع حقوق زن در جمهوری اسلامی، قلم‌فرسایی و جوّسازی میکنند. اگر ما بیاییم، برای این که آنها را راضی کنیم، …

هدف رسیدن زن به انسان بزرگ، نه صف‌آرایی در برابر مرد

… معنوى را، کمالات اخلاقى را در نظر گرفته است ــ برسد، تربیت فرزندان بهتر خواهد شد، محیط خانواده گرم‌تر و باصفاتر خواهد شد، جامعه پیشرفت بیشتر خواهد کرد، گره‌هاى زندگى آسان‌تر باز خواهد شد؛ یعنى زن و مرد خوشبخت خواهند شد؛ براى این باید تلاش کرد، هدف این است. هدف، صف‌آرایى زن در مقابل مرد نیست؛ هدف، رقابت خصمانه‌ى زن و مرد نیست؛ هدف این است که زنان و دختران بتوانند همان سِیرى را، همان حرکتى را انجام بدهند که وقتى مردان آن حرکت را انجام بدهند، به‌ صورت یک انسان بزرگ در خواهند آمد؛ زنان بشوند انسان بزرگ؛ این ممکن است، و این در اسلام تجربه شده است.

یک حقیقت بودن زن و مرد با تفاوت در برخی خصوصیات و وظایف

… ــ عمدتاً در داخل خانواده ــ چه میفرماید؛ میفرماید: وَ مِن ءایّْـتِه؛ یعنى از جمله‌ى نشانه‌هاى قدرت الهى یکى این است: اَن خَلَقَ لَکُم مِن اَنفُسِکـُم اَزواجًـا ؛ یعنى براى شما انسانها از نوع خودتان، از جنس خودتان همسرانى قرار داد؛ براى شما مردان، زنان را؛ براى شما زنان، مردان را، که از خودتان هستند ــ مِن اَنفُسِکُم ــ و جنس جداگانه‌اى نیستند؛ در دو رتبه‌ى جداگانه نیستند، همه یک حقیقتند، یک جوهر و یک ذاتند؛ البتّه تفاوتهایى در بعضى از خصوصیّات با هم دارند چون وظایفشان دو گونه است؛ بعد میفرماید: لِتَسکُنوا اِلَیها ؛[10] یعنى زوجیّت و دوجنسى در طبیعت بشر براى یک هدف بزرگى است، آن هدف عبارت است از سکون و آرامش؛ تا شما در کنار جنس مخالفِ خودتان در درون خانواده آرامش پیدا کنید؛ مرد در کنار زن، زن در کنار مرد آرامش پیدا میکند. براى مرد هم …

جلوگیری از شکوفایی استعداد علمی و سیاسی و اجتماعی زن، ظلم است

… نداشته باشد و اراده‌ى خود او، میل خود او مورد اعتنا قرار نگیرد، این ظلم است؛ اگر [زن] براى تربیت فرزند ــ چه آن ‌وقتى که در داخل خانه با خانواده زندگى میکند، چه در صورتى ‌که از شوهر جدا میشود ــ نتواند از فرزند خود بهره‌ى عاطفى لازم را ببرد، این ظلم است؛ اگر زن یک استعدادى دارد، مثلاً استعداد علمى دارد، استعداد براى اختراعات و اکتشافات دارد، استعداد سیاسى دارد، استعداد کارهاى اجتماعى دارد، از این استعداد نمیگذارند استفاده بکند و آن [استعداد] شکوفا بشود، این ظلم است.