رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شأن و نقش زن در خانواده و جامعه از نگاه اسلام و نقد نگاه غربی به زن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در جلسه پرسش و پاسخ در مسجد ابوذر تهران— ۱۳۶۰/۰۴/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

البته شخصیت زینب کبری منحصر در بُعد غمگساری و پرستارىِ آن بزرگوار نیست. زینب کبری (سلام‌الله‌علیها) یک نمونه‌ی کامل از زن مسلمان است؛ یعنی الگویی که اسلام برای تربیت زنان، آن را در مقابل چشم مردم دنیا قرار داده است. زینب کبری دارای شخصیت چند بُعدی است؛ دانا و خبیر و دارای معرفت والا و یک انسان برجسته است که هر کس با آن بزرگوار مواجه میشود، در مقابل عظمتِ دانایی و روحی و معرفت او احساس خضوع میکند. شاید مهمترین بُعدی که شخصیت زن اسلامی میتواند آن را در مقابل چشم همه قرار دهد - تأثیری که از اسلام پذیرفته - این بُعد است. شخصیت زن اسلامی به برکت ایمان و دل سپردن به رحمت و عظمت الهی، آن‌چنان سعه و عظمتی پیدا میکند که حوادث بزرگ در مقابل او، حقیر و ناچیز میشود. در زندگی زینب کبری، این بُعد از همه بارزتر و برجسته‌تر است. حادثه‌ای مثل روز عاشورا نمیتواند زینب کبری را خرد کند. شکوه و حشمت ظاهری دستگاه ستمگر جباری مثل یزید و عبیدالله‌بن‌زیاد نمیتواند زینب کبری را تحقیر کند. زینب کبری در مدینه - که محل استقرار شخصیت باعظمت اوست - و در کربلا - که کانون محنتهای اوست - و در کاخ جبارانی مثل یزید و عبیدالله‌بن‌زیاد، همان عظمت و شکوه معنوی را با خود حفظ میکند و شخصیت‌های دیگر در مقابل او تحقیر میشوند. یزید و عبیدالله‌بن‌زیاد - این مغروران ستمگر زمان خود - در مقابل این زنِ اسیر و دست‌بسته، تحقیر میشوند. زینب کبری شور عاطفه‌ی زنانه را همراه کرده است با عظمت و استقرار و متانت قلب یک انسان مؤمن، و زبان صریح و روشن یک مجاهد فی‌سبیل‌الله، و زلال معرفتی که از زبان و دل او بیرون میتراود و شنوندگان و حاضران را مبهوت میکند. عظمت زنانه‌اش، بزرگان دروغین ظاهری را در مقابل او حقیر و کوچک میکند. عظمت زنانه ، یعنی این؛ یعنی مخلوطی از شور و عاطفه‌ی انسانی، که در هیچ مردی نمیتوان این عاطفه‌ی شورانگیز را سراغ داد؛ همراه با متانت شخصیت و استواری روح که همه‌ی حوادث بزرگ و خطیر را در خود هضم میکند و روی آتش‌های گداخته، شجاعانه قدم میگذارد و عبور میکند؛ در عین حال، درس میدهد و مردم را آگاهی میبخشد؛ در عین حال، امام زمان خود - یعنی امام سجاد - را مانند یک مادر مهربان آرامش و تسلا میبخشد؛ در عین حال، با کودکان برادر و بچه‌های پدر از دست داده‌ی آن حادثه‌ی عظیم، در میان آن طوفان شدید، مثل سد مستحکمی برای آنها امنیت و آرامش و تسلا ایجاد میکند. بنابراین زینب کبری (سلام‌الله‌علیها) یک شخصیت همه‌جانبه بود. اسلام زن را به این طرف سوق میدهد.
احترامِ به زن این است که به زن فرصت داده بشود تا آن نیروها و استعدادهای برجسته و عظیمی را که در درون هر انسانی خدای متعال به ودیعه نهاده است - از جمله زن و استعدادهائی که فقط در درون زنان وجود دارد - این استعدادها در سطوح مختلف بروز کند؛ در سطح خانواده، در سطح جامعه، در سطح بین‌المللی، برای علم، برای دانش و معرفت و تحقیق، برای تربیت و سازندگی. احترام به زن این است. من میبینم این در جامعه‌ی ما به توفیق الهی، به فضل الهی دارد خودش را کاملاً نشان میدهد. خوب، این مربوط به اساسِ کاری که امروز بحمدالله بانوان کشور ما دارند که خیلی ارزشمند است که در همه‌ی عرصه‌های علمی حضور دارند، آن هم حضور فعال و تحسین‌برانگیز؛ و بخصوص حضور در مجموعه‌ی قرآنی و کار قرآنی که بسیار چیز باارزشی است.

نمایش زن به‌عنوان رکن خانواده و جامعه و مؤثر در رشد جامعه

… داستان عاشقانه‌‌‌‌‌اى بوده که در آنجا زن بالاخره همان نقش صهیونیست‌‌‌‌‌پسند و استکبارپسند خودش را دارا بوده؛ غالباً و قاعدتاً در چهره‌‌‌‌‌ى یک مادر خوب، یک همسر خوب، یک انسان کارآمد ارائه نمیشده ــ شاید مواردى هم ارائه میشده ــ باید این دو عیب برداشته بشود. ما زن را، هم بایستى باحجاب نشان بدهیم، هم سرشار از ارزشهایى که اسلام و انقلاب براى زن در نظر گرفته: نجابت زن، عفّت زن ــ مهم‌‌‌‌‌ترین مسئله، آن گوهر عفّت زن است ــ عضو اصلى و رکن اساسى خانواده بودنِ زن، عضو اصلى و رکن اساسى فعّالیّتهاى جامعه بودنِ زن، تأثیر زن در رشد جامعه، تأثیر زن در رشد مردها، تأثیر زن در واقعیّتهاى گذشته‌‌‌‌‌ى ما از قبیل انقلاب و جنگ و غیره؛ اینها باید نشان داده بشود در فیلم و در سریال و در شعر موسیقى و در برنامه‌‌‌‌‌ى خانواده و در برنامه‌‌‌‌‌ى «سلام صبح بخیر» و در همه‌‌‌‌‌ى برنامه‌‌‌‌‌ها؛ اینها بایستى ارائه بشود، هم در اجرا، هم در تهیّه‌‌‌‌‌ى برنامه. سیاست‌‌‌‌‌گذارى باید ناظر به این چیزها باشد، …

پیدایش احساس شخصیت اجتماعی و مسئولیت در زنان به برکت انقلاب

… عضوى از این مجموعه‌ى عظیم، خیلى حائز اهمّیّت است. در گذشته زنها به این بخش اصلاً توجّهى نداشتند، اهمّیّتى نمیدادند. در مسئولیّتهاى عمومى جامعه نقشى براى زنان فرض نمیشد، خودشان هم نقشى براى خودشان فرض نمیکردند؛ آن ‌هم بخصوص در این سطح وسیعى که امروز مطرح است. الان شما ملاحظه کنید زنهاى روستاها، زنهاى شهرهاى دورافتاده، همه به ‌عنوان یک فردى از مجموعه‌ى نگهدارنده‌ى این انقلاب و اصحاب این انقلاب و صاحبان این انقلاب براى خودشان شأن قائلند ــ از این جهت هیچ فرقى بین زن و مرد نیست بلکه زنها گاهى ایمان پُرشورترى و دید روشن‌ترى نسبت به مسائل جامعه دارند ــ کشور را و مسائل کشور را متعلّق به خودشان میدانند؛ کِى چنین احساسى در بین زنان ما، آن‌ هم در یک چنین سطح وسیعى از جامعه وجود داشت؟ این به برکت انقلاب است. همان حالت خودآگاهى و احساس شخصیّت اجتماعى که در مردها به‌ وجود آمده، میتوان گفت در زنها با یک جَست بیشترى به‌ وجود آمده؛ [قبلاً] هیچ نبوده و حالا به‌ میزان خیلى بالایى هست. همچنین آن جنبه‌ى مشاغل و شئون خاصّ زنانه ــ قدر مادر بودن و همسر بودن را دانستن ــ هم از جمله چیزهایى است که به آن توجّه شده.

فاصلهٔ وضع زن در جامعهٔ ایران با سطح مطلوب اسلام در حقوق و قوانین

لزومى ندارد من آنچه بر زنان در فرهنگهاى شرقى و غربى و ایرانى و غیر ایرانى رفته را تکرار کنم و بر همه‌ى شما معلوم است؛ اسلام واقعاً حیات دوباره‌اى به زن بخشید. منتهاى مراتب آن نکته‌اى که شما اخیراً به آن اشاره کردید، نکته‌ى مهمّى است که بنده همیشه روى آن تکیه دارم و آن اینکه با وجود همه‌ى اینها زن در جامعه‌ى ایرانى ما هنوز در آن حدّى و سطحى که اسلام خواسته، قرار ندارد؛ نه از لحاظ حقوق اجتماعى، نه از لحاظ تمکّن و قدرت تصرّف فردى، نه از لحاظ قوانینى که به اینها ارتباط پیدا میکند! یک اخلاق بدى بر بخشى از جامعه‌ى ما نسبت به زن حاکم است؛ البتّه مخصوص ایران هم نیست، آدم نگاه کند میبیند متأسّفانه در طول تاریخ یک ستم تاریخى‌اى همواره بر زن رفته که بیشتر هم ناشى از این است که قدر زن را ندانستند، جاى او را ندانستند. حالا [این] هر جاى دیگر …

برتری ابعاد اجتماعی و خانوادگی زن بر مسائل شخصی

… و همچنین به‌ عنوان کسى که صاحب وظایف زنانه است ــ وظیفه‌ى مادرى و همسرى و امثال اینها ــ خیلى بهتر از گذشته است. در گذشته برخى از زنان کشور ــ البتّه نمیشود هم گفت اکثریّت ــ از جنبه‌ى شخصى، نه از آن دو جنبه‌اى که عرض کردم، شاید وضعشان بد نبود؛ خوب بود. خب یک مقدار تنعّماتى را از وضع عمومى جامعه، زنهاى خاصّى برخوردار بودند لکن مسئله‌ى شخصى، مسئله‌ی درجه‌ى یک نیست براى زن، چون ابعاد زندگى زن را که ما نگاه بکنیم، واقعاً مهم‌ترین جهات و حیثیّات وجود زن، آن مسائلِ شخصىِ محض نیست.

جایگاه اساسی زن در خانواده و آسیب آن با تزلزل خانواده

در گذشته و در این دهه‌هاى اخیر ــ این دو سه دهه‌ى قبل از انقلاب ــ به‌ خاطر ورود فرهنگهاى اروپایى بنیان خانواده متزلزل شده بود؛ یعنى حقیقتاً خانواده آن اصالت و ارزش و عظمتى که در اسلام دارد و در فرهنگ سنّتى ما وجود داشت، دیگر نداشت. وقتى خانواده هست، در این خانواده، همسر یک عضو اصلى است، مادر یک عضو اصلى است؛ زن جاى بسیار اساسى و رفیعى را در این شئون مختلف خانواده دارد و برایش فرض میشود. وقتى اصل خانواده زیر سؤال است و متزلزل است، هیچ چىز آنجا در جاى خودش قرار ندارد. اینها یک بحثهایى است که خیلى باید روى آن واقعاً تأمّل و تدقیق بشود و اسلام چه تأمّلات صحیحى، چه راهنمایى‌هاى ارزشمندى در مورد این مسائل دارد و این چیزى که انقلاب به زنان جامعه‌ى ما اعطا کرد، آنها را در صحنه‌ى جهاد، در صحنه‌ى سیاست و در صحنه‌ى تأثیر در سازندگى …

علاج‌پذیری نقص‌های وضع زن با نگاه جامع اسلام

آن چیزى که من میخواستم عرض بکنم، این است که هر نقصى که در وضع زن در جامعه‌ى ما وجود داشته باشد، علاجى دارد ــ چون اسلام نسبت به زن دید شامل و کامل و جامعى دارد ــ باید راه‌هاى علاج را پیدا کرد. آن روزى که شوراى فرهنگى زنان تشکیل میشد،[3] دقیقاً به همین نکات نظر بود ــ در آن جمع جناب آقاى احمدى[4] و دیگر برادران هم شرکت داشتند ــ ما باید امروز نگاه کنیم ببینیم که زنان براى حرکت در آن مسیر مطلوب اسلام، به چه ابزار قانونى احتیاج دارند، آن را برای آنها …