رفتن به محتوای اصلی

جامعهٔ اسلامی

نام‌های دیگر: جامعهٔ ایمانی، جامعهٔ دینی، جامعهٔ صالح

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

جامعهٔ ساخته‌شده بر پایهٔ اسلام، ویژگی‌ها و آفت‌های آن و جایگاه مدیرانش.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۲
۱۳۵۷۱۴۰۲

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

البتّه امروز درآمدها با گذشته قابل مقایسه نیست؛ درآمدها امروز از سابق خیلى بیشتر است. سابق کجا این‌همه درآمد بود؟ این‌همه امکان درآمد بود؟ این کارخانه‌ها نبود، این وسایل مکانیزه نبود؛ طبعاً درآمدها خیلى محدود بود. درآمد یک فرد بود؛ امروز هر یک فردى، درآمد یک مجموعه یا شبیه یک مجموعه‌اى را ممکن است داشته باشد. بنابراین درآمدها بیشتر است، به همین نسبت انفاقها باید بیشتر باشد. خب، جامعه هم بزرگ‌تر شده، سطح زندگى‌ها هم بالا رفته، فقر بیشتر خودش را نشان میدهد. وقتى سطح زندگى بالا میرود، طبعاً فقر بیشتر خودش را آشکار میکند. هر کسى که یک چیزى از این سطح عالى را نداشته باشد، قهراً فقیر است. بنابراین روح انفاق و روح نیکوکارى بایستى در جامعه توسعه پیدا کند و جزو ایمان مردم بشود. هر کسى بنا را بر این بگذارد که در اموالش ــ وَ فیِّ اَموالِهِم حَقٌّ لِلسّاٰئِلِ وَ المَحروم ــ واقعاً یک حقّى قائل باشد یعنى این را حقّ او بر خودش بداند؛ تفضّل خودش بر دیگرى نداند؛ قرآن این‌جورى میگوید؛ نمیگوید که شما تفضّل میکنید به دیگرى؛ میگوید او حق دارد در مال شما. در یک آیه‌ى دیگر دارد: حَقٌّ مَعلوم.[7] به هر حال، این را باید ما به‌ عنوان یک فرهنگ دربیاوریم در جامعه‌ى اسلامى. جامعه‌ى اسلامى به این است که رفتارهاى اسلامى هم وجود داشته باشد به معناى وسیع‌ترِ احکام اسلامى؛ حکم اسلامى فقط «بکن و نکن» نیست به صورت واجب بلکه بکن‌هاى مستحب و نکن‌هاى مکروه هم جزو احکام اسلامى است که شامل رفتارهاى ما و خلقیّات ما و نفسانیّات ما میشود. باید به این شکل و به این طرف برویم. دائم صیرورت[8] و تحوّل دائمى بایستى در جامعه‌ى اسلامى باشد تا در این تزریقات بیگانه یا رسوبات گذشته استحاله نشود.
جامعه‌ی اسلامی آن جامعه‌ای است که در او عدالت به نحو کامل استقرار داشته باشد؛ اخلاق اسلامی به صورت گسترده در میان مردم وجود داشته باشد؛ مردمان همان ترازی را به دست بیاورند که پیامبران الهی میخواستند این تراز ساخته بشود در میان جامعه‌ی اسلامی؛ قدرتمند، شجاع، عزیز، برخوردار از مواهب زندگی و در عین حال عبد خدا؛ تسلیم اراده‌ی پروردگار. آزادی حقیقی برای یک ملت و برای یک انسان این است که اراده‌ی خودش را، همت خودش را، نیرو و توان خودش را به کار بیندازد برای بهروزی خود و آن بهروزی را در عبودیت خدا و بندگی خدا ببیند. ما دنبال این هستیم.
من یک نکته‌ای را در اینجا عرض بکنم. یک زنجیره‌ی منطقی وجود دارد؛ پیش‌ها این را گفتیم، بحث شده. حلقه‌ی اول، انقلاب اسلامی است، بعد تشکیل نظام اسلامی است، بعد تشکیل دولت اسلامی است، بعد تشکیل جامعه‌ی اسلامی است، بعد تشکیل امت اسلامی است؛ این یک زنجیره‌ی مستمری است که به هم مرتبط است. منظور از انقلاب اسلامی - که حلقه‌ی اول است - حرکت انقلابی است؛ والّا به یک معنا انقلاب شامل همه‌ی این مراحل میشود. اینجا منظور ما از انقلاب اسلامی، یعنی همان حرکت انقلابی و جنبش انقلابی که نظام مرتجع را، نظام قدیمی را، نظام وابسته و فاسد را سرنگون میکند و زمینه را برای ایجاد نظام جدید آماده میکند. حلقه‌ی بعد، نظام اسلامی است. منظور من در اینجا از نظام اسلامی، یعنی آن هویت کلی که تعریف مشخصی دارد، که کشور، ملت و صاحبان انقلاب - که مردم هستند - آن را انتخاب میکنند. در مورد ما، مردم ما انتخاب کردند: جمهوری اسلامی. جمهوری اسلامی یعنی نظامی که در آن، مردم‌سالاری از اسلام گرفته شده است و با ارزشهای اسلامی همراه است. ما از این حلقه هم عبور کردیم. منظور از دولت اسلامی این است که بر اساس آنچه که در دوره‌ی تعیین نظام اسلامی به وجود آمد، یک قانون اساسی درست شد؛ نهادها و بنیانهای اداره‌ی کشور و مدیریت کشور معین شد. این مجموعه‌ی نهادهای مدیریتی، دولت اسلامی است. در اینجا منظور از دولت، فقط قوه‌ی مجریه نیست؛ یعنی مجموع دستگاه‌های مدیریتی کشور که اداره‌ی یک کشور را برعهده دارند؛ نظامات گوناگون اداره کننده‌ی کشور. بخش بعد از آن، جامعه‌ی اسلامی است؛ که این، آن بخش بسیار مهم و اساسی است. بعد از آنکه دولت اسلامی تشکیل شد، مسئولیت و تعهد این دولت اسلامی این است که جامعه‌ی اسلامی را تحقق ببخشد. جامعه‌ی اسلامی یعنی چه؟ یعنی جامعه‌ای که در آن، آرمانهای اسلامی، اهداف اسلامی، آرزوهای بزرگی که اسلام برای بشر ترسیم کرده است، تحقق پیدا کند. جامعه‌ی عادل، برخوردار از عدالت، جامعه‌ی آزاد، جامعه‌ای که مردم در آن، در اداره‌ی کشور، در آینده‌ی خود، در پیشرفت خود دارای نقشند، دارای تأثیرند، جامعه‌ای دارای عزت ملی و استغنای ملی، جامعه‌ای برخوردار از رفاه و مبرای از فقر و گرسنگی، جامعه‌ای دارای پیشرفتهای همه‌جانبه - پیشرفت علمی، پیشرفت اقتصادی، پیشرفت سیاسی - و بالاخره جامعه‌ای بدون سکون، بدون رکود، بدون توقف و در حال پیشروی دائم؛ این آن جامعه‌ای است که ما دنبالش هستیم. البته این جامعه تحقق پیدا نکرده، ولی ما دنبال این هستیم که این جامعه تحقق پیدا کند. پس این شد هدف اصلی و مهمِ میانه‌ی ما.

در معرض آفت بودن نسل سرافراز کنونی، با وجود آیندهٔ قطعی دعوت

خب ببینید؛ اینها چیست؟ همه‌ى اینها نوید آینده است و اینکه این [دین] پیشرفت خواهد کرد؛ لکن یک هشدارى اینجا هست؛ این آن نکته‌اى است که میخواهم در سوره‌ى جمعه شما به آن توجّه کنید و آن این است که بله، کششِ دعوت براى آینده هیچ محلّ کلام نیست، محلّ بحث نیست، قطعى است امّا مواظب باشید که حال حاضر را از دست ندهید. نسلهاى آینده سرفراز خواهند شد [امّا] نسل فعلى و نسل مباشرِ فعلى و دوره‌ى کنونى که حالا سرافراز شده، خود در معرض یک آفت است. این را اسلام میخواهد به مسلمانهاى آن زمان و البتّه به مسلمانهاى هر زمان تفهیم بکند؛ یعنى هر زمان هر نسلى که احساس مسلمانى کرد، باید از این هشدار الهى بترسد؛ منتها قرآن در اینجا این را مستقیم نمیگوید؛ جاهاى دیگر چرا، [امّا] در اینجا با یک شکل بسیار ظریفى و با یک تمثیل این را بیان میکند. تمثیل به چه کسى؟ به بنى‌اسرائیل: ‌مَثَلُ الَّذینَ حُمِّلُوا التَّورىٰةَ ثُمَّ لَم یَحمِلوها؛ تورات را به آنها بار کردیم، دادیم؛ …

تمام نشدن کار جامعه‌ای که اسلام را با انقلاب و جهاد به دست آورده

ببینید، این همان هشدار به نسلهاى ایمان‌آورده‌ى مسلمان است؛ از این بایستى ترسید. نباید جامعه‌ى اسلامى، جامعه‌اى که اسلام را با یک انقلاب، با یک حرکت خونین، با یک جهاد ده دوازده‌ ساله به‌ دست آورده و حفظ کرده، احساس کند که بله! دیگر کارش تمام شد؛ نه، کار تمام نشده. بنده نمیخواهم طبق معمول فقط این را به شما که سپاه هستید بگویم که آمادگى‌هاى نظامى‌تان را حفظ کنید ــ البتّه این را هم میخواهم بگویم امّا فقط این نیست ــ من بیش از آن به شما میگویم: آمادگى‌هاى معنوى‌تان را حفظ کنید، ذخایر روحى و ایمانى‌تان را حفظ کنید. آن …

استقرار شریعت متضمن عدالت اجتماعی، استقلال سیاسی و استغنای اقتصادی

سوّم آنکه خطوط اصلى جامعه‌ى مطلوب، یعنى استقرار شریعت اسلامى که متضمّن عدل اجتماعى و استقلال سیاسى و استغناء اقتصادى و رشد علمى و اخلاقى است، در منظر همگان قرار گرفت و شعار «نه شرقى، نه غربى، جمهورى اسلامى» که به معناى تبدیل واقعى و همه‌جانبه‌ى بنیانهاى زندگى جاهلى به بنیانهاى اسلامى است، مطرح گردید.

فاصلهٔ زیاد تا جامعهٔ کاملاً اسلامی و لزوم پیمودن آن با همت مردم و مسئولان

ما هنوز تا یک جامعه‌ى کاملاً اسلامى که نیک‌بختى دنیا و آخرت مردم را به ‌طور کامل تأمین کند و تباهى و کج‌رَوى و ظلم و انحطاط را ریشه‌کن سازد، فاصله‌ى زیادى داریم. این فاصله باید با همّت مردم و تلاش مسئولان طى شود و پیمودن آن، با همگانى شدن امر به معروف و نهى از منکر آسان گردد؛ مساجد به ‌عنوان پایگاه‌هاى معنویّت و تزکیه و هدایت، روزبه‌روز گرم‌تر و پُررونق‌تر شود و نشان ایمان و عمل و اخلاق اسلامى، در گوشه ‌و ‌کنار جامعه، از جمله در مراکز دولتى و ادارات و دانشگاه‌ها، همه را به پیروى از تعالیم نورانى قرآن تشویق نماید؛ کتاب خدا در میان …

جامعهٔ پیشرفتهٔ مستقل و الگو که ملت‌ها را به تحول جرئت دهد

… بودند و بعضاً دچار جمود شده بودند، با مسائل جدید آشنا بشوند، با پیشرفتهاى دنیا آشنا بشوند، با حوادثى که در دنیا میگذرد آشنا بشوند، پیشرفتهاى علمى را ببینند، روشهاى تازه را تجربه کنند؛ این همان وحدت حوزه و دانشگاه است. وحدت حوزه و دانشگاه، یعنى وحدت در هدف؛ همه به سمت ایجاد یک جامعه‌ى اسلامى پیشرفته‌ى مستقل، جامعه‌ى امام، جامعه‌ى پیشاهنگ، جامعه‌ى الگو، ملّت شاهد، ملّتى که ملّتهاى دنیا با نگاه به او جرئت پیدا کنند تا فکر تحوّل را در ذهن خودشان بگذرانند و در عملشان پیاده کنند. در راه ایجاد یک چنین کشورى و یک چنین جامعه‌اى و یک چنین ملّتى، علاجى جز این نیست که دانشجو و طلبه، حوزه و دانشگاه، روحانى و روشنفکرِ تحصیل‌کرده و متدیّن و آگاه به مسائل جهان و مسائل روز، در کنار هم، دوش به دوش هم، با هم به سمت یک هدف حرکت کنند؛ بدون این …

مسئولیت اهل دین در ساختن جامعهٔ اسلامی موعود

… لباس تنشان کنند؛ بیش از این مقصودى نبود. الان قضیّه‌ى ما فقط این نیست؛ قضیّه‌ى ما راه بردن یک نظام اسلامى است که ۱۴۰۰ سال اسلام به مردم وعده داده؛ حالا ما میخواهیم آن وعده‌ها را عمل بکنیم. بعضى خیال میکنند وعده‌ى ما، وعده‌هایى است که دولت به مردم میدهد؛ نه، دولت وعده بدهد [یا] ندهد، ما وعده دادیم، ما ۱۴۰۰ سال سَلَف[9] فروختیم. اهل دین، سلف فروختند به متدیّنین؛ جامعه‌ى اسلامى و آن بهشت برین کجا است؟ باید درست کنیم این را. دولت یک بخش است؛ یعنى دولت متصدّى و متکفّل است؛ شما هم یک بخش عمده‌اى را با امکاناتى که بنیاد دارد، در دست دارید. اصلاً باید هدف این باشد. خب پس این نکته را توجّه بفرمایید که کار اقتصادى با همان قوّت اقتصادى انجام بگیرد؛ هیچ بحثى در این نیست: زیرکانه، …

ریشه‌کنی بی‌سوادی و رونق مدارس، دانشگاه‌ها و حوزه‌ها در جامعهٔ مطلوب اسلام

۹) گسترش دانش و تحقیق و رشد علمى و شکوفایى استعدادهاى انسانى و گسترش آگاهى و معرفت عمومى، یکى دیگر از نقاط اساسى انقلاب است. جامعه‌ى مطلوب اسلام، جامعه‌اى است که در آن، گنجینه‌هاى فکر و ذهن انسانها که گران‌بهاترین ثروت ملّى هر جامعه‌اى است، استخراج و به کار گرفته شود؛ بی‌سوادى ریشه‌کن گردد؛ مدارس، دربرگیرنده‌ى همه‌ى کودکان و نونهالان؛ دانشگاه‌ها و حوزه‌هاى علمیّه، پُررونق؛ مراکز تحقیق، فعّال و پیشرو؛ کتاب، همه‌ جا و نزد همه ‌کس رایج؛ مطبوعات، پُرمغز و آگاهى‌بخش؛ دانشمندان و اساتید، بانشاط و پُرانگیزه؛ مبتکران و نوآوران و نویسندگان و هنرمندان، دلگرم و فیض‌بخش باشند.

قرآن‌دانی همگانی، ویژگی جامعهٔ مسلمانان

… زیاد [بودند] و اصلاً مکتب‌‌خانه‌‌ها همین‌‌‌‌جور بود. این مکتب‌‌خانه‌‌هایى که رژیم منحوس پهلوى شجاعت کرد و شهامت کرد و رعد و برق کرد و اینها را برچید، خانه‌‌هایى بودند براى تعلیم قرآن. یک زنى مى‌‌نشست، یک مردى مى‌‌نشست، بچّه‌‌هاى مردم را قرآن یاد میداد. بعد مى‌‌افتادند در یک جامعه‌‌اى که در آن جامعه سواد و علم و فرهنگ مال یک عدّه‌‌ى خاصّى بود، امّا قرآن را بلد بودند. جامعه‌‌ى اسلامى این‌‌‌‌جورى است؛ جایى که مسلمانها هستند، این‌‌‌‌جورى هستند.

پرچم‌داری علم، صنعت، پیشرفت، آزادی و معنویت در دنیا

… اسلامی را آنچنان بسازد که موجب تشویق ملّتها و ترغیب آنها و دلگرمی آنها به اسلام بشود؛ و این باید بشود. همه باید در این دوران سازندگی که همین مبارزه در راه سازندگی کشور یک مبارزه‌ی عظیمی است، متّحد و با وحدت کلمه و با فداکاری و پشت سر مسئولان کشور حرکت بکنند. ان‌شاءالله‌ جامعه‌ی اسلامی باید پرچم‌دار علم، پرچم‌دار صنعت، پرچم‌دار پیشرفت، پرچم‌دار آزادی و پرچم‌دار معنویّت و عبودیّت الهی و دین و باورهای دینی در همه‌ی دنیا باشد.