رفتن به محتوای اصلی

جامعهٔ اسلامی

نام‌های دیگر: جامعهٔ ایمانی، جامعهٔ دینی، جامعهٔ صالح

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

جامعهٔ ساخته‌شده بر پایهٔ اسلام، ویژگی‌ها و آفت‌های آن و جایگاه مدیرانش.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۲
۱۳۵۷۱۴۰۲

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

البتّه امروز درآمدها با گذشته قابل مقایسه نیست؛ درآمدها امروز از سابق خیلى بیشتر است. سابق کجا این‌همه درآمد بود؟ این‌همه امکان درآمد بود؟ این کارخانه‌ها نبود، این وسایل مکانیزه نبود؛ طبعاً درآمدها خیلى محدود بود. درآمد یک فرد بود؛ امروز هر یک فردى، درآمد یک مجموعه یا شبیه یک مجموعه‌اى را ممکن است داشته باشد. بنابراین درآمدها بیشتر است، به همین نسبت انفاقها باید بیشتر باشد. خب، جامعه هم بزرگ‌تر شده، سطح زندگى‌ها هم بالا رفته، فقر بیشتر خودش را نشان میدهد. وقتى سطح زندگى بالا میرود، طبعاً فقر بیشتر خودش را آشکار میکند. هر کسى که یک چیزى از این سطح عالى را نداشته باشد، قهراً فقیر است. بنابراین روح انفاق و روح نیکوکارى بایستى در جامعه توسعه پیدا کند و جزو ایمان مردم بشود. هر کسى بنا را بر این بگذارد که در اموالش ــ وَ فیِّ اَموالِهِم حَقٌّ لِلسّاٰئِلِ وَ المَحروم ــ واقعاً یک حقّى قائل باشد یعنى این را حقّ او بر خودش بداند؛ تفضّل خودش بر دیگرى نداند؛ قرآن این‌جورى میگوید؛ نمیگوید که شما تفضّل میکنید به دیگرى؛ میگوید او حق دارد در مال شما. در یک آیه‌ى دیگر دارد: حَقٌّ مَعلوم.[7] به هر حال، این را باید ما به‌ عنوان یک فرهنگ دربیاوریم در جامعه‌ى اسلامى. جامعه‌ى اسلامى به این است که رفتارهاى اسلامى هم وجود داشته باشد به معناى وسیع‌ترِ احکام اسلامى؛ حکم اسلامى فقط «بکن و نکن» نیست به صورت واجب بلکه بکن‌هاى مستحب و نکن‌هاى مکروه هم جزو احکام اسلامى است که شامل رفتارهاى ما و خلقیّات ما و نفسانیّات ما میشود. باید به این شکل و به این طرف برویم. دائم صیرورت[8] و تحوّل دائمى بایستى در جامعه‌ى اسلامى باشد تا در این تزریقات بیگانه یا رسوبات گذشته استحاله نشود.
جامعه‌ی اسلامی آن جامعه‌ای است که در او عدالت به نحو کامل استقرار داشته باشد؛ اخلاق اسلامی به صورت گسترده در میان مردم وجود داشته باشد؛ مردمان همان ترازی را به دست بیاورند که پیامبران الهی میخواستند این تراز ساخته بشود در میان جامعه‌ی اسلامی؛ قدرتمند، شجاع، عزیز، برخوردار از مواهب زندگی و در عین حال عبد خدا؛ تسلیم اراده‌ی پروردگار. آزادی حقیقی برای یک ملت و برای یک انسان این است که اراده‌ی خودش را، همت خودش را، نیرو و توان خودش را به کار بیندازد برای بهروزی خود و آن بهروزی را در عبودیت خدا و بندگی خدا ببیند. ما دنبال این هستیم.
من یک نکته‌ای را در اینجا عرض بکنم. یک زنجیره‌ی منطقی وجود دارد؛ پیش‌ها این را گفتیم، بحث شده. حلقه‌ی اول، انقلاب اسلامی است، بعد تشکیل نظام اسلامی است، بعد تشکیل دولت اسلامی است، بعد تشکیل جامعه‌ی اسلامی است، بعد تشکیل امت اسلامی است؛ این یک زنجیره‌ی مستمری است که به هم مرتبط است. منظور از انقلاب اسلامی - که حلقه‌ی اول است - حرکت انقلابی است؛ والّا به یک معنا انقلاب شامل همه‌ی این مراحل میشود. اینجا منظور ما از انقلاب اسلامی، یعنی همان حرکت انقلابی و جنبش انقلابی که نظام مرتجع را، نظام قدیمی را، نظام وابسته و فاسد را سرنگون میکند و زمینه را برای ایجاد نظام جدید آماده میکند. حلقه‌ی بعد، نظام اسلامی است. منظور من در اینجا از نظام اسلامی، یعنی آن هویت کلی که تعریف مشخصی دارد، که کشور، ملت و صاحبان انقلاب - که مردم هستند - آن را انتخاب میکنند. در مورد ما، مردم ما انتخاب کردند: جمهوری اسلامی. جمهوری اسلامی یعنی نظامی که در آن، مردم‌سالاری از اسلام گرفته شده است و با ارزشهای اسلامی همراه است. ما از این حلقه هم عبور کردیم. منظور از دولت اسلامی این است که بر اساس آنچه که در دوره‌ی تعیین نظام اسلامی به وجود آمد، یک قانون اساسی درست شد؛ نهادها و بنیانهای اداره‌ی کشور و مدیریت کشور معین شد. این مجموعه‌ی نهادهای مدیریتی، دولت اسلامی است. در اینجا منظور از دولت، فقط قوه‌ی مجریه نیست؛ یعنی مجموع دستگاه‌های مدیریتی کشور که اداره‌ی یک کشور را برعهده دارند؛ نظامات گوناگون اداره کننده‌ی کشور. بخش بعد از آن، جامعه‌ی اسلامی است؛ که این، آن بخش بسیار مهم و اساسی است. بعد از آنکه دولت اسلامی تشکیل شد، مسئولیت و تعهد این دولت اسلامی این است که جامعه‌ی اسلامی را تحقق ببخشد. جامعه‌ی اسلامی یعنی چه؟ یعنی جامعه‌ای که در آن، آرمانهای اسلامی، اهداف اسلامی، آرزوهای بزرگی که اسلام برای بشر ترسیم کرده است، تحقق پیدا کند. جامعه‌ی عادل، برخوردار از عدالت، جامعه‌ی آزاد، جامعه‌ای که مردم در آن، در اداره‌ی کشور، در آینده‌ی خود، در پیشرفت خود دارای نقشند، دارای تأثیرند، جامعه‌ای دارای عزت ملی و استغنای ملی، جامعه‌ای برخوردار از رفاه و مبرای از فقر و گرسنگی، جامعه‌ای دارای پیشرفتهای همه‌جانبه - پیشرفت علمی، پیشرفت اقتصادی، پیشرفت سیاسی - و بالاخره جامعه‌ای بدون سکون، بدون رکود، بدون توقف و در حال پیشروی دائم؛ این آن جامعه‌ای است که ما دنبالش هستیم. البته این جامعه تحقق پیدا نکرده، ولی ما دنبال این هستیم که این جامعه تحقق پیدا کند. پس این شد هدف اصلی و مهمِ میانه‌ی ما.

شاهدها (۱۲۹ پاراگراف)

صیرورت پایان‌ناپذیر جامعهٔ اسلامی به سوی خدا و بهتر شدن روزافزون

… اینها همه جزو حیات طیّبه است؛ در کنار اینها معنویّت، رحم، خلقیّات اسلامی، سبک زندگی اسلامی، اینها جزو حیات طیّبه است. نظم جزو حیات طیّبه است؛ این حرکت به‌سمت حیات طیّبه تمام‌نشدنی است. اَلآ اِلَی اللهِ تَصیرُ الاُمور؛[9] این همان صیرورت به سمت خدا [است‌]. صیرورت یعنی حالی‌به‌حالی شدن، چیزی در باطن ذات خود تغییر ایجاد کند و روزبه‌روز بهتر بشود؛ این را میگویند صیرورت؛ بشر به سمت خدا صیرورت دارد و جامعه‌ی مطلوب اسلامی آن است که این صیرورت در آن وجود داشته باشد؛ این صیرورت تمام‌نشدنی است؛ همین‌طور به‌طور دائم ادامه دارد؛ انقلاب این است.

شمول رفتارهای اسلامی بر مستحبات و مکروهات و خلقیات

… را حقّ او بر خودش بداند؛ تفضّل خودش بر دیگرى نداند؛ قرآن این‌جورى میگوید؛ نمیگوید که شما تفضّل میکنید به دیگرى؛ میگوید او حق دارد در مال شما. در یک آیه‌ى دیگر دارد: حَقٌّ مَعلوم.[7] به هر حال، این را باید ما به‌ عنوان یک فرهنگ دربیاوریم در جامعه‌ى اسلامى. جامعه‌ى اسلامى به این است که رفتارهاى اسلامى هم وجود داشته باشد به معناى وسیع‌ترِ احکام اسلامى؛ حکم اسلامى فقط «بکن و نکن» نیست به صورت واجب بلکه بکن‌هاى مستحب و نکن‌هاى مکروه هم جزو احکام اسلامى است که شامل رفتارهاى ما و خلقیّات ما و نفسانیّات ما میشود. باید به این شکل و به این طرف برویم. دائم صیرورت[8] و تحوّل دائمى بایستى در جامعه‌ى اسلامى باشد تا در این تزریقات بیگانه یا رسوبات گذشته استحاله نشود.

جاذبهٔ نمونهٔ اصلاح‌شدهٔ اسلامی برای بشریت

… جامعه‌ی خودمان. بعضی میگویند شما که میخواهید دنیا را اصلاح کنید، اوّل خودتان را اصلاح کنید؛ خب بله، اوّل خودمان را باید اصلاح کنیم، اوّل جامعه‌ی خودمان را باید اصلاح کنیم. این مطالبه‌ی نبیّ مکرّم اسلام و بعثت اسلام از خود ما است که اوّل خودمان را اصلاح کنیم؛ ما که اصلاح بشویم، اگر یک نمونه‌ی اصلاح‌شده‌ی اسلام را به بشریّت نشان بدهیم، خودش جاذبه دارد و جذب میکند.

ذکر و عبودیت، اتحاد، توحید و رفع تبعیض از پایه‌های آن

در حج، اکسیر ذکر و عبودیّت که عنصر اصلی در تربیت و پیشرفت و اعتلای فرد و جامعه است، در کنار اجتماع و اتّحاد که نماد امّت واحده است، و همراه با حرکت بر گرد مرکز واحد و در مسیری با هدف مشترک که رمز تلاش و تحرّک امّت بر پایه‌ی توحید است، و با یکسانی آحاد حج‌گزار و نبود تمایز که نشانه‌ی برداشتن تبعیض‌ها و همگانی کردن فرصتها است، مجموعه‌ای از پایه‌های اصلی جامعه‌ی اسلامی را در نمایی کوچک نشان میدهد. هر یک از احرام و طواف و سعی و وقوف و رمی و حرکت و سکون در اعمال حج، یک اشاره‌ی نمادین به بخشی از بدنه‌ی تصویری است که اسلام از اجتماع مطلوب خود ارائه کرده است.

تحقق آرمان‌ها با قانون و اجرای درست و پدید آمدن جامعهٔ انقلابی

… در جامعه تحقّق ببخشد. به این ارزشها اگر بخواهد تحقّق ببخشد، یک دستگاه مدیریّتی لازم دارد که آن میشود دولت انقلابی. بنابراین مرحله‌ی بعد از نظام انقلابی، ایجاد دولت انقلابی است، دولتی که ارکان آن، انقلاب را از بن دندان باور کرده باشند و دنبال انقلاب باشند. بعد که این دولت انقلابی تشکیل شد، آن‌وقت بایستی به‌وسیله‌ی اجرائیّات درست -قانون درست، اجرای درست- این آرمانها و ارزشهایی که مطرح شده، این آرزوهای بزرگ انقلابی، یکی‌یکی در جامعه تحقّق پیدا کنند؛ آن‌وقت نتیجه میشود جامعه‌ی انقلابی؛ یک جامعه‌ی انقلابی به وجود می‌آید که این مرحله‌ی چهارم است. حرکت انقلابی، نظام انقلابی، دولت انقلابی، جامعه‌ی انقلابی؛ این چهارم [است]. بعد که جامعه‌ی انقلابی درست شد، آن‌وقت زمینه برای ایجاد تمدّن انقلابی و اسلامی به وجود می‌آید. حالا من تعبیر به «انقلابی» کردم؛ به جای کلمه‌ی «انقلابی» میتوانید کلمه‌ی «اسلامی» …

نبود محدودیت در افق دید مادی، معنوی و علمی انسان

… محصّل، تربیت میکنیم با یک هدفی، به سمت یک آرمانی؛ این هدف عبارت است از همان هدفی که نظام اسلامی برای آن به‌ وجود آمد. نظام اسلامی، جهان و جامعه‌ای را میخواهد بسازد پیشرو، با ارزشهای متعالی، متدیّن، پایبند به شرایع الهی، با گستره‌ی بی‌انتهای افق دید. نگاه انسانی که در جامعه‌ی اسلامی و نظام اسلامی زندگی میکند، برای آینده هیچ محدودیّتی ندارد، در هیچ جهتی؛ نه‌فقط در جهات معنوی، [بلکه] در جهات مادّی و در جهات علمی، هیچ محدودیّتی وجود ندارد؛ افق دید، بسیار جلوتر و پیشتر و فراتر از آن چیزی است که بلندهمّتان عالم، مثلاً فرض کنید که برای مسائل علمی قائلند؛ در جامعه‌ی اسلامی، افقِ دید خیلی گستره‌ی بیشتری دارد.

تحقق نیافتن جامعهٔ اسلامی و نوبت آن پس از دولت اسلامی

ما جامعه‌ی اسلامی نداریم، ما دولت اسلامی هم نداریم! از آن مراحل چندگانه‌ای که ما مطرح کردیم، هنوز در دولت اسلامی‌اش مانده‌ایم؛ بعد از دولت اسلامی نوبت جامعه‌ی اسلامی است؛ ما این مراحل را در پیش داریم. ما توانستیم یک انقلاب اسلامی -یعنی یک حرکت انقلابی- به وجود بیاوریم؛ [بعد] توانستیم بر اساس آن، یک نظام اسلامی به وجود بیاوریم؛ خیلی خب، تا اینجا توفیق حاصل شده که خب خیلی هم مهم است؛ لکن بعد از این، ایجاد یک دولت اسلامی است؛ …

الگو شدن ایران نیازمند همت مسئولان و مردم و زمانی بلندمدت

… سراسر جهان است، اتّفاق خواهد افتاد؛ آن مدنیّت اسلامی که انتظارش را داریم که بتواند بر مدنیّت مادّی گمراه‌کننده و فاسد غربی غلبه پیدا کند، آن روز تحقّق پیدا خواهد کرد؛ مقدّمه‌اش اینجا است؛ مقدّمه‌اش این است که ما ملّت ایران بتوانیم به سمت الگو شدن پیش برویم. خب، همه باید همّت کنند؛ هم مسئولین باید همّت کنند، هم آحاد مردم باید همّت کنند. این قضیّه هم قضیّه‌ی یک‌سال و دوسال نیست، قضیّه‌ی بلندمدّت است؛ زمان میبرد؛ کمااینکه در تمدّن اسلامی [اگر] شما نگاه کنید، می‌بینید اوج تمدّن اسلامی در قرنهای چهارم و پنجم است که از لحاظ علمی سرآمد است و بزرگان علما، محقّقین، فلاسفه، دانشمندان مادّی در دنیای اسلام به وجود آمدند که دنیا را توانستند پیش ببرند که بسیاری از این پیشرفتهای …

قابل تحقق بودن جامعهٔ عادل و پیشرفته و معنوی و الگو شدن آن حتی برای غیرمسلمانان

… مادی و شهوات روزمره‌ی زندگی را اهداف بلند خود نشمارد؛ هدفهای والاتری، هدفهای بالاتری برای او مطرح باشد؛ ارتباط آحاد انسان، ارتباط دلها با خدا، محفوظ باشد؛ این جامعه‌ی مورد نظر اسلام است. خب، این شد یک آرمان. البته یک چنین جامعه‌ای آن‌وقت الگو هم خواهد شد. اگر ما بتوانیم با کوشش جمعی، یک چنین جامعه‌ای را به‌وجود بیاوریم - که البته به نظر من کاملاً ممکن و کاملاً قابل تحقق و عملی است و بخش زیادی هم ما در این زمینه پیش رفتیم - این جامعه الگو خواهد شد؛ نه فقط برای جوامع مسلمان و کشورهای مسلمان، بلکه حتّی برای کشورهای غیر مسلمان. خب، ایجاد یک جامعه‌ای با این خصوصیات، یکی از آرمانهاست.

رسیدن به عدالت، مردم‌سالاری، کرامت انسانی و آزادی اسلامی در گرو استقامت و امید

… در دل خودمان خاموش کنیم؛ فکر کنیم دیگر دسترسی نخواهیم داشت. راهی که خداوند متعال و اسلام به ما میآموزد، این است: «فلذلک فادع و استقم کما امرت و لا تتّبع اهوائهم»؛[2] راهی را که شناختید، با دقت پیش بروید، قدمها را محکم و استوار بردارید و استقامت به‌خرج بدهید. اگر استقامت به‌خرج دادیم، آن وقت به اهداف عالی اسلامی خواهیم رسید؛ همان جامعه‌ی اسلامیای که من چند روز قبل از این در کرمانشاه تصویر و تشریح کردم. آن عدالت، آن مردم‌سالاری به معنای واقعی کلمه، آن کرامت انسانی، آن آزادی اسلامی، با پیشرفت ما، با قدمهای استوار ما، با خسته نشدن ما، با حفظ نور امید در دلهای ما، به توفیق الهی به دست همین جوانان تحقق پیدا خواهد کرد.

هدف میانی و زمینه‌ساز کمال معنوی انسان‌ها

… «عَرَفَ» است - عبادت به معنای معرفت است - نه؛ بلکه به معنای این است که عبادت بدون معرفت معنی ندارد، امکان ندارد، عبادت نیست. بنابراین جامعه‌ای که به عبودیت خدا میرسد، یعنی به معرفت کامل خدا میرسد، تخلق به اخلاق‌الله پیدا میکند؛ این، آن نهایت کمال انسانی است. بنابراین هدف نهائی، آن است؛ و هدف قبل از آن، ایجاد جامعه‌ی اسلامی است، که هدف بسیار بزرگ و بسیار والائی است. خب، وقتی یک چنین جامعه‌ای به وجود آمد، زمینه برای ایجاد امت اسلامی، یعنی گسترش این جامعه هم به وجود خواهد آمد؛ که حالا آن مقوله‌ی دیگری و بحث دیگری است.

کهنه‌نشدن هدف تشکیل جامعهٔ اسلامی

پس تشکیل جامعه‌ی اسلامی شد هدف؛ با همین خصوصیات، با همین شاخصهائی که گفته شد. این هدف هرگز کهنه‌شونده نیست. مطالبه‌ی عدالت هرگز منسوخ نمیشود. از اولِ تاریخ بشر تا امروز، انسانها به دنبال عدالت بوده‌اند. هر جا قیامی از طرف مردم هست، غالباً بر ضد بیعدالتی است، بر ضد تبعیض است. انسانها دنبال آزادی هستند. خدای متعال انسان را آزاد آفریده است؛ «لا تکن عبد غیرک و قد جعلک …

پیمودن خط پیامبر با زنده شدن این پایه‌ها در جامعه

اینها وقتی در یک جامعه‌ای زنده بشود، این جامعه همان حرکت اسلامی را، همان خط نبی معظم اسلام را یقیناً دنبال خواهد کرد. به برکت پیام اسلام، به برکت ندای امام بزرگوار، ما ملت ایران توانستیم بخشی از آن را در زندگی خودمان تحقق ببخشیم؛ آثار و ثمراتش را داریم مشاهده میکنیم.

عدالت و آزادگی و ایمان و نشاط در ساخت جامعهٔ صالح

هدف از این درس بزرگ، رستگاری و سرافرازی ابدی انسان، و راه آن تربیت انسان صالح و تشکیل جامعه‌ی صالح است، انسانی که در دل و در عمل، خدای یگانه را بپرستد و خویشتن را از شرک و آلودگیهای اخلاقی و هوسهای انحرافی پاک کند؛ و جامعه‌ئی که در ساخت آن، عدالت و آزادگی و ایمان و نشاط و همه‌ی نشانه‌های زندگی و پیشرفت به کار رود.

الگو یعنی جهت حرکت و هدف، نه الزام به رسیدن کامل به آن

وقتی که سرمشق را مینویسند، الگو را میدهند به دست متعلم که تمرین بکند؛ معنایش این نیست که حتماً این متعلم خواهد توانست مثل آن خط یا مثل آن نقاشی یا مثل آن الگو را از آب دربیاورد آخر کار؛ نه، میگوید به این سمت باید حرکت کنی؛ هدفت باید این باشد؛ همتت باید این باشد. امروز جامعه‌ی اسلامی ما باید همتش همان چیزی باشد که آن روز امیرالمؤمنین در صدد انجام دادن او بود و در آن فرصتی که به دست آورد برای حاکمیت، آنها را انجام داد. شما نگاه کنید ببینید شاخصه‌های امیرالمؤمنین و نظامی که او درصدد تشکیل آن نظام بود، چیست. ما باید آن …

همگانی شدن تلاوت قرآن و امید بیشتر به تشکیل جامعهٔ قرآنی واقعی

اگر ان‌شاءاللَّه تلاوت قرآن در جامعه‌ی ما همگانی شود، همه بتوانند قرآن را صحیح بخوانند و همه‌ی خانه‌ها موج شوق به تلاوت قرآن را در خود جای بدهند، آن وقت ما امیدمان به اینکه جامعه‌ی اسلامی و قرآنىِ به معنای واقعی در این کشور تشکیل بشود، بیشتر خواهد شد. ما امروز یک حکومت اسلامی و یک جامعه‌ی اسلامی هستیم؛ اما این قدمهای اول است. آن مقداری که ما از اسلام داخل کشورمان و داخل حکومتمان در گفتار و کردار دولتمردانمان مشاهده میکنیم، این، آن اقلِ قلیل از اسلام است؛ این کمتر از آن چیزی است که برای یک جامعه‌ی اسلامی …

عمل به دستورهای اسلام مایهٔ سرمشق شدن برای جهانیان

امروز ما - هم مسؤولان و صاحبان مناصب در جمهوری اسلامی و هم آحاد مردم - به‌شدّت احتیاج داریم که این دستورات و توصیه‌ها را بشناسیم و به آنها عمل کنیم. اگر به این دستورات عمل کردیم، آنگاه «کنتم خیر امّة اخرجت للنّاس»[2] تحقّق پیدا خواهد کرد؛ یعنی امّتی خواهیم شد که وقتی همه دنیا به ما نگاه میکنند، میتوانند از ما سرمشق بگیرند و ما را اسوه خودشان قرار دهند. اگر به آن روشها و دستورها عمل نکردیم، بتدریج ممکن است خدای نخواسته کار مردم و مسؤولان ما به جایی برسد که نه تنها به اسلام هیچ آبرویی ندهند، بلکه از شأن اسلام هم کم کنند. اگر ما از اسلام و از دستورات امیرالمؤمنین در عمل فاصله بگیریم، این خطر وجود دارد.

مبنای زندگی روزمره بر تأمل و تدبر و شتاب‌زده نبودن در داوری

حلم، عبارت است از همان ظرفیّت داشتن - به اصطلاح عمومی مردم - جنبه داشتن و در قضایای گوناگون، آتشی نشدن؛ در وقت اِعمال غضب، غضب را اعمال کردن، که هر انسان عاقلی هم در جنگها و در برخورد با دشمنان، اعمال میکند. اما در زندگی روزمرّه، مبنای کار جامعه اسلامی بر تأمّل، تدبّر، اندیشیدن، جوانب را دیدن، عاقلانه و منصفانه با قضایا مواجه شدن و شتابزده نبودن در داوری است.

وحدت در راه رسیدن به جامعهٔ نمونهٔ اسلامی و فاصلهٔ زیاد تا آن

… وَلا تَفَرَّقوا.[9] امروز بعد از ۱۴۰۰ سال همه‌ى آیات قرآن زنده است، همه‌ى آیات قرآن با نداى بلند خطاب به ما است. شاید یکى از زنده‌ترین و برجسته‌ترین کلمات الهى همین آیه‌ی شریفه است: وَاعتَصِموا بِحَبلِ الله جَمیعًا؛ همه با‌ هم به ریسمان الهى چنگ بزنید؛ وحدت در سایهی پیروى از احکام‌الله، وحدت در زیر سایه‌ى قرآن، وحدت در راه هدفهاى الهى، وحدت در راه ایجاد جامعه‌ى نمونه‌ى اسلامى که ما در راهِ آن به راه افتاده‌ایم امّا هنوز با سرمنزل فاصله‌ی زیادی داریم و باید برویم تا برسیم به جامعه‌ى نمونه‌ى اسلامى. این تلاش، تلاش ملّت، دولت، مسئولین، عناصر فرهنگى، عناصر اقتصادى، نیروى کار، زن، مرد، همه‌و‌همه با هم است. لذا هم صفوف ملّت باید با هم متّحد باشد، همدل باشد، هم‌صدا باشد، همگام و هم‌جهت باشد، و هم میان مردم و مسئولین باید هم‌جهتى باشد.

محیط اسلامی به‌عنوان محیط رحمت، اعتدال و حاکمیت معنویت و تقوا

… به وجود مى‌آورد. از سى چهل سال قبل کارهایى که جوانها میکردند به اسمهاى مختلف [مانند] بیتل[5] و مانند اینها، تا امروز، همه به ‌خاطر این است که آن جوامع قادر نیستند عواطف انسانى را اشباع کنند، ارضاء کنند؛ خشکند، بى‌انعطافند، یک‌جانبه هستند، ظالمند، سخت‌گیرند. محیط اسلامى این‌‌جور نیست؛ محیط اسلامى، محیط رحمت، اعتدال، محیط حاکمیّت معنویّت و تقوا است، که خود معنویّت و تقوا، یعنى آغوشِ بازى براى همه‌ى عواطف انسانى، همه‌ى احساسات صحیح بشرى، براى همزیستى و آسایش معنوى انسانها و آرامش دلها.

امید به جامعه‌ای نمونه از لحاظ مادی و معنوی که دل ملت‌ها را جذب کند

… هوشیارى‌تان بحمدالله‌ توانستید این راه دشوار را تا اینجا طى کنید. هوشیارى همراه با اتّکاء به خدا و توجّه و توسّل به ولىّ‌عصر (ارواحنا فداه)، اتّحاد کلمه را حفظ کردن، از دشمن نترسیدن و از خدا ترسیدن، اینها موجب شد که شما بتوانید این راه را تا امروز طى کنید. ان‌شاءالله‌ در آینده هم خداى متعال کمک خواهد کرد و به فضل پروردگار، این جامعه‌ى اسلامى از لحاظ مادّى و معنوى همان جامعه‌ى نمونه‌اى خواهد شد که همه‌ى ملّتهاى دنیا به سمت او، دلهایشان کشش و جذبه پیدا کند.

نیاز به عالمان بی‌غرض برای تبیین هدایت دین در زندگی

جامعه‌ى اسلامى که متعهّد شده است حیات را و نظام زندگى را بر اساس هدایت دین اداره بکند و بنا را بر این گذاشته است که حکمت الهى را، معرفت الهى را، هدایت الهى را بر حکمت ناقص بشرى و هدایت ناقص بشرى و دیدِ آلوده و غیر پاکیزه‌ى بشرى ترجیح بدهد، آن‌ وقتى میتواند درست حرکت بکند که هدایت الهى و حکمت الهى و گره‌گشایى دین خدا در امور زندگى مردم، به ‌وسیله‌ى یک عدّه انسان وارد و عالِم و بى‌غرض و بى‌طمع روشن و آشکار بشود؛ این فلسفه‌ى حوزه‌هاى علمیّه است. حوزه‌ى علمیّه اساساً براى این است که هدایتهاى الهى را و فقه الهى را ــ که فقه به‌ معناى عام در اینجا مورد نظر است، نه فقه به‌ معناى احکام شریعت که اصطلاح خاص است ــ براى مردم تبیین کند. اوّلاً به دست بیاورد، بعد تبیین بکند؛ …

لزوم دعا و تضرع و انابه در جامعهٔ اسلامی

… را از دست ندهید. این فرصتها را رها نکنید. فرصت بسیار مغتنمی برای دعا و تضرع است. سعی کنیم باب دعا را به روی خودمان باز نگه‌داریم. اگر کسی توفیق دعا پیدا کند - دعای با توجه و با حال - باید بداند مورد لطف پروردگار قرار گرفته است و اجابت در مرحله‌ی بعد است. جامعه‌ی اسلامی باید جامعه‌ی دعا و تضرع و انابه‌ی الیاللَّه باشد.

لزوم زنده و هوشیار و مقاوم ماندن جامعهٔ اسلامی در برابر تهاجم

… باور کنند؛ ولی همان کسانی که عراق را در این مدّت تجهیز کردند، امروز اعتراف میکنند. جنگ، جنگی نظامی بود. در حقیقت همه دنیای استکبار و کفر، با اسلام در جمهوری اسلامی مبارزه میکرد. امروز فقط جنگ نظامی نیست؛ اما همه تهاجمهای دیگر، باشدّت کم سابقه‌ای وجود دارد. در مقابل این تهاجم، این جامعه اسلامی، باید زنده، هوشیار، آسیب‌ناپذیر، پرامید، آماده مقاومت، آماده ضربه‌زدن و به صورتِ یک موجود زنده مقاوم بماند و مقاومت کند. این، چگونه ممکن است؟ این است که بنده موضوع امربه‌معروف ونهیازمنکر را مطرح کردم. موضوع امر به معروف که موضوع جدیدی نیست. این، تکلیف همیشگی مسلمانان است. جامعه اسلامی، با انجام این تکلیف زنده میماند. قوام حکومت اسلامی، با امربه‌معروف و نهیازمنکر است، که فرمود: …

کمال جامعهٔ اسلامی در گرو انطباق با رفتار پیامبر

… در همه چیز زندگى است. آن بزرگوار نه‌ فقط در گفتار خود، بلکه در رفتار خود، در هیئت زندگى خود، در چگونگى معاشرت خود با مردم و با خانواده، در برخوردش با دوستان، در معامله‌اش با دشمنان و بیگانگان، در رفتارش با ضعفا و با اقویا و در همه چیز اسوه است، الگو است. و جامعه‌ى اسلامى ما آن‌ وقتى به معناى واقعى کلمه جامعه‌ى اسلامى کامل است که خود را منطبق کند بر رفتار پیغمبر. اگر مثل آن حضرت [بودن] به طور صددرصد عملى نیست ــ که نیست ــ لااقل شباهت به آن بزرگوار باشد؛ در آن خط حرکت بکنیم؛ عکس جریان زندگى نبىّ اکرم بر زندگى ما حاکم نباشد.

تحول جامعه به جامعهٔ اسلامی با درس گرفتن از اخلاق نبوی

جامعه‌ى ما باید با درس گرفتن از این اخلاق نبوى منقلب بشود به یک جامعه‌ى اسلامى. انقلاب براى این نیست که کسانى بروند و کسان دیگرى بیایند؛ انقلاب براى این است که ارزشها در جامعه تغییر کند، اعتبار انسان و ارزش انسان به عبودیّت خدا باشد، بنده‌ى خدا باشد، براى خدا کار کند و از خدا بترسد، از غیر خدا نترسد، از خدا بخواهد، در راه خدا کار کند، …

جامعهٔ پیشرفتهٔ مستقل و الگو که ملت‌ها را به تحول جرئت دهد

… بودند و بعضاً دچار جمود شده بودند، با مسائل جدید آشنا بشوند، با پیشرفتهاى دنیا آشنا بشوند، با حوادثى که در دنیا میگذرد آشنا بشوند، پیشرفتهاى علمى را ببینند، روشهاى تازه را تجربه کنند؛ این همان وحدت حوزه و دانشگاه است. وحدت حوزه و دانشگاه، یعنى وحدت در هدف؛ همه به سمت ایجاد یک جامعه‌ى اسلامى پیشرفته‌ى مستقل، جامعه‌ى امام، جامعه‌ى پیشاهنگ، جامعه‌ى الگو، ملّت شاهد، ملّتى که ملّتهاى دنیا با نگاه به او جرئت پیدا کنند تا فکر تحوّل را در ذهن خودشان بگذرانند و در عملشان پیاده کنند. در راه ایجاد یک چنین کشورى و یک چنین جامعه‌اى و یک چنین ملّتى، علاجى جز این نیست که دانشجو و طلبه، حوزه و دانشگاه، روحانى و روشنفکرِ تحصیل‌کرده و متدیّن و آگاه به مسائل جهان و مسائل روز، در کنار هم، دوش به دوش هم، با هم به سمت یک هدف حرکت کنند؛ بدون این …

مسئولیت اهل دین در ساختن جامعهٔ اسلامی موعود

… لباس تنشان کنند؛ بیش از این مقصودى نبود. الان قضیّه‌ى ما فقط این نیست؛ قضیّه‌ى ما راه بردن یک نظام اسلامى است که ۱۴۰۰ سال اسلام به مردم وعده داده؛ حالا ما میخواهیم آن وعده‌ها را عمل بکنیم. بعضى خیال میکنند وعده‌ى ما، وعده‌هایى است که دولت به مردم میدهد؛ نه، دولت وعده بدهد [یا] ندهد، ما وعده دادیم، ما ۱۴۰۰ سال سَلَف[9] فروختیم. اهل دین، سلف فروختند به متدیّنین؛ جامعه‌ى اسلامى و آن بهشت برین کجا است؟ باید درست کنیم این را. دولت یک بخش است؛ یعنى دولت متصدّى و متکفّل است؛ شما هم یک بخش عمده‌اى را با امکاناتى که بنیاد دارد، در دست دارید. اصلاً باید هدف این باشد. خب پس این نکته را توجّه بفرمایید که کار اقتصادى با همان قوّت اقتصادى انجام بگیرد؛ هیچ بحثى در این نیست: زیرکانه، …

ریشه‌کنی بی‌سوادی و رونق مدارس، دانشگاه‌ها و حوزه‌ها در جامعهٔ مطلوب اسلام

۹) گسترش دانش و تحقیق و رشد علمى و شکوفایى استعدادهاى انسانى و گسترش آگاهى و معرفت عمومى، یکى دیگر از نقاط اساسى انقلاب است. جامعه‌ى مطلوب اسلام، جامعه‌اى است که در آن، گنجینه‌هاى فکر و ذهن انسانها که گران‌بهاترین ثروت ملّى هر جامعه‌اى است، استخراج و به کار گرفته شود؛ بی‌سوادى ریشه‌کن گردد؛ مدارس، دربرگیرنده‌ى همه‌ى کودکان و نونهالان؛ دانشگاه‌ها و حوزه‌هاى علمیّه، پُررونق؛ مراکز تحقیق، فعّال و پیشرو؛ کتاب، همه‌ جا و نزد همه ‌کس رایج؛ مطبوعات، پُرمغز و آگاهى‌بخش؛ دانشمندان و اساتید، بانشاط و پُرانگیزه؛ مبتکران و نوآوران و نویسندگان و هنرمندان، دلگرم و فیض‌بخش باشند.

قرآن‌دانی همگانی، ویژگی جامعهٔ مسلمانان

… زیاد [بودند] و اصلاً مکتب‌‌خانه‌‌ها همین‌‌‌‌جور بود. این مکتب‌‌خانه‌‌هایى که رژیم منحوس پهلوى شجاعت کرد و شهامت کرد و رعد و برق کرد و اینها را برچید، خانه‌‌هایى بودند براى تعلیم قرآن. یک زنى مى‌‌نشست، یک مردى مى‌‌نشست، بچّه‌‌هاى مردم را قرآن یاد میداد. بعد مى‌‌افتادند در یک جامعه‌‌اى که در آن جامعه سواد و علم و فرهنگ مال یک عدّه‌‌ى خاصّى بود، امّا قرآن را بلد بودند. جامعه‌‌ى اسلامى این‌‌‌‌جورى است؛ جایى که مسلمانها هستند، این‌‌‌‌جورى هستند.