البتّه امروز درآمدها با گذشته قابل مقایسه نیست؛ درآمدها امروز از سابق خیلى بیشتر است. سابق کجا اینهمه درآمد بود؟ اینهمه امکان درآمد بود؟ این کارخانهها نبود، این وسایل مکانیزه نبود؛ طبعاً درآمدها خیلى محدود بود. درآمد یک فرد بود؛ امروز هر یک فردى، درآمد یک مجموعه یا شبیه یک مجموعهاى را ممکن است داشته باشد. بنابراین درآمدها بیشتر است، به همین نسبت انفاقها باید بیشتر باشد. خب، جامعه هم بزرگتر شده، سطح زندگىها هم بالا رفته، فقر بیشتر خودش را نشان میدهد. وقتى سطح زندگى بالا میرود، طبعاً فقر بیشتر خودش را آشکار میکند. هر کسى که یک چیزى از این سطح عالى را نداشته باشد، قهراً فقیر است. بنابراین روح انفاق و روح نیکوکارى بایستى در جامعه توسعه پیدا کند و جزو ایمان مردم بشود. هر کسى بنا را بر این بگذارد که در اموالش ــ وَ فیِّ اَموالِهِم حَقٌّ لِلسّاٰئِلِ وَ المَحروم ــ واقعاً یک حقّى قائل باشد یعنى این را حقّ او بر خودش بداند؛ تفضّل خودش بر دیگرى نداند؛ قرآن اینجورى میگوید؛ نمیگوید که شما تفضّل میکنید به دیگرى؛ میگوید او حق دارد در مال شما. در یک آیهى دیگر دارد: حَقٌّ مَعلوم.[7] به هر حال، این را باید ما به عنوان یک فرهنگ دربیاوریم در جامعهى اسلامى. جامعهى اسلامى به این است که رفتارهاى اسلامى هم وجود داشته باشد به معناى وسیعترِ احکام اسلامى؛ حکم اسلامى فقط «بکن و نکن» نیست به صورت واجب بلکه بکنهاى مستحب و نکنهاى مکروه هم جزو احکام اسلامى است که شامل رفتارهاى ما و خلقیّات ما و نفسانیّات ما میشود. باید به این شکل و به این طرف برویم. دائم صیرورت[8] و تحوّل دائمى بایستى در جامعهى اسلامى باشد تا در این تزریقات بیگانه یا رسوبات گذشته استحاله نشود.جامعهٔ اسلامی
نامهای دیگر: جامعهٔ ایمانی، جامعهٔ دینی، جامعهٔ صالح
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
جامعهٔ ساختهشده بر پایهٔ اسلام، ویژگیها و آفتهای آن و جایگاه مدیرانش.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:خطبههای نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲
سیر زمانی
از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۲۱۳۵۷۱۴۰۲
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
جامعهی اسلامی آن جامعهای است که در او عدالت به نحو کامل استقرار داشته باشد؛ اخلاق اسلامی به صورت گسترده در میان مردم وجود داشته باشد؛ مردمان همان ترازی را به دست بیاورند که پیامبران الهی میخواستند این تراز ساخته بشود در میان جامعهی اسلامی؛ قدرتمند، شجاع، عزیز، برخوردار از مواهب زندگی و در عین حال عبد خدا؛ تسلیم ارادهی پروردگار. آزادی حقیقی برای یک ملت و برای یک انسان این است که ارادهی خودش را، همت خودش را، نیرو و توان خودش را به کار بیندازد برای بهروزی خود و آن بهروزی را در عبودیت خدا و بندگی خدا ببیند. ما دنبال این هستیم.من یک نکتهای را در اینجا عرض بکنم. یک زنجیرهی منطقی وجود دارد؛ پیشها این را گفتیم، بحث شده. حلقهی اول، انقلاب اسلامی است، بعد تشکیل نظام اسلامی است، بعد تشکیل دولت اسلامی است، بعد تشکیل جامعهی اسلامی است، بعد تشکیل امت اسلامی است؛ این یک زنجیرهی مستمری است که به هم مرتبط است. منظور از انقلاب اسلامی - که حلقهی اول است - حرکت انقلابی است؛ والّا به یک معنا انقلاب شامل همهی این مراحل میشود. اینجا منظور ما از انقلاب اسلامی، یعنی همان حرکت انقلابی و جنبش انقلابی که نظام مرتجع را، نظام قدیمی را، نظام وابسته و فاسد را سرنگون میکند و زمینه را برای ایجاد نظام جدید آماده میکند. حلقهی بعد، نظام اسلامی است. منظور من در اینجا از نظام اسلامی، یعنی آن هویت کلی که تعریف مشخصی دارد، که کشور، ملت و صاحبان انقلاب - که مردم هستند - آن را انتخاب میکنند. در مورد ما، مردم ما انتخاب کردند: جمهوری اسلامی. جمهوری اسلامی یعنی نظامی که در آن، مردمسالاری از اسلام گرفته شده است و با ارزشهای اسلامی همراه است. ما از این حلقه هم عبور کردیم. منظور از دولت اسلامی این است که بر اساس آنچه که در دورهی تعیین نظام اسلامی به وجود آمد، یک قانون اساسی درست شد؛ نهادها و بنیانهای ادارهی کشور و مدیریت کشور معین شد. این مجموعهی نهادهای مدیریتی، دولت اسلامی است. در اینجا منظور از دولت، فقط قوهی مجریه نیست؛ یعنی مجموع دستگاههای مدیریتی کشور که ادارهی یک کشور را برعهده دارند؛ نظامات گوناگون اداره کنندهی کشور. بخش بعد از آن، جامعهی اسلامی است؛ که این، آن بخش بسیار مهم و اساسی است. بعد از آنکه دولت اسلامی تشکیل شد، مسئولیت و تعهد این دولت اسلامی این است که جامعهی اسلامی را تحقق ببخشد. جامعهی اسلامی یعنی چه؟ یعنی جامعهای که در آن، آرمانهای اسلامی، اهداف اسلامی، آرزوهای بزرگی که اسلام برای بشر ترسیم کرده است، تحقق پیدا کند. جامعهی عادل، برخوردار از عدالت، جامعهی آزاد، جامعهای که مردم در آن، در ادارهی کشور، در آیندهی خود، در پیشرفت خود دارای نقشند، دارای تأثیرند، جامعهای دارای عزت ملی و استغنای ملی، جامعهای برخوردار از رفاه و مبرای از فقر و گرسنگی، جامعهای دارای پیشرفتهای همهجانبه - پیشرفت علمی، پیشرفت اقتصادی، پیشرفت سیاسی - و بالاخره جامعهای بدون سکون، بدون رکود، بدون توقف و در حال پیشروی دائم؛ این آن جامعهای است که ما دنبالش هستیم. البته این جامعه تحقق پیدا نکرده، ولی ما دنبال این هستیم که این جامعه تحقق پیدا کند. پس این شد هدف اصلی و مهمِ میانهی ما.شاهدها (۱۲۹ پاراگراف)
حرکت مستمر به سمت زندگی اسلامی بدون ادعای تحقق کامل آن
ما ادّعا نمیکنیم که آنچه امروز داریم، به طور کامل یک زندگى اسلامى است امّا ادّعا میکنیم که به سمت یک زندگى اسلامى داریم حرکت میکنیم. و از اوّل انقلاب هر چه تا امروز تلاش شده و خطوط اصلى این تلاشها، بلاشک اسلامى و قرآنى است و جامعهى ما روزبهروز بحمدالله به سمت یک جامعهى اسلامى پیش رفته و این حرکت هرگز متوقّف نشده و امیدواریم هرگز متوقّف نشود. البتّه وقتى ما میگوییم زندگى اسلامى، اعتقاد ما این است و واقعیّت تعالیم اسلام هم این را نشان میدهد که ارزشهاى اسلامى، همهى نیازهاى زندگى بشر را تأمین میکند؛ یعنى ایجاد عدالت، یعنى ایجاد رشد مادّى و معنوى، یعنى ایجاد فضائى که انسانها در این فضا احساس آسایش …در آغاز راه بودن و فاصلهٔ زیاد وضع کنونی با جامعهٔ اسلامی مطلوب
شما سؤال میکنید که ما بعداً چه خواهیم کرد؛ از حالا به بعد چه خواهیم کرد. من به شما میگویم که ما در اوّل راهیم. آن تصویرى که از جامعهى اسلامى در ذهن ما است، با وضع کنونى ما فاصلهى زیادى دارد. ما توانستیم یک حصارى را بشکنیم و مانع را از سر راه حرکت به سمت دولت اسلامى و جامعهى اسلامى و دنیاى اسلامى برداریم. البتّه قدمهایى برداشتهایم؛ آنچه میتوانیم بین خودمان و بین خدا بگوییم، این است که ما تلاش کردیم و مردم ما صادقانه حرکت میکنند و امام ما، خوب رهبرى کرد و خوب پیش برد. امّا آنچه طى کردیم در اثناى این جاهلیّت مظلم، مطمئنّاً خیلى کم است نسبت به آنچه بعداً باید طى …لزوم پیشگامی جامعهٔ ایران در همهٔ شاخصهای پیشرفت برای جاذبهبخشی اسلام نزد ملتها
برادران! ما امروز در سطح جهان باید کارى کنیم که عمل اسلامى و خواست اسلامى در کشور ما با برجستگى در مقابل چشم ملّتها قرار بگیرد. مىبینید در این کشورهاى مسلمان که جبهههاى اسلامى و جناحهاى اسلامى، احساسات خودشان را بُروز میدهند، دشمنان اسلام چه حسّاسیّتى نشان میدهند و چطور از همهى وسایل استفاده میکنند براى سرکوب این احساسات؟ طرفداران اسلام بایستى بتوانند اسلام را در چشم آنها، آنچنان شیرین و پُرجاذبه نشان بدهند که احساسات آنها هرگز به سردى نگراید و این امید در دل آنها باقى بماند، و این نمیشود مگر اینکه جامعهى ما از لحاظ مادّى، از لحاظ معنوى، از لحاظ نظم، از لحاظ امنیّت، از لحاظ تلاشهاى اجتماعى و از لحاظ همهى اندازهها و میزانهایى که در یک جامعهى پیشرفته مورد نظر است، پیشگام باشد؛ و یکى از آنها هم همین کار شما است که کار نیروى انتظامى است.هدف اسلام ساختن جامعهای از انسانهای باصفا، شجاع، عدالتخواه و خلاق
… ندارد) با سختیها هم ساخته بودند و برابری را بین خودشان برقرار کردند، نسبت به آنچه که کجی بود سرسخت بودند و با تمام وجود با زشتی و بدی و ظلم مبارزه میکردند و به زخارف دنیا، یعنی آن چیزی که شهوت انسان و هواهای انسانی، او را میطلبد به چشم یک اصل نگاه نمیکردند. البته بسیاری از هوسها صحیح است و برای تأمین آنها راههای مشروعی هم قرار داده شده است، اما تأمین هوس در زندگی نباید اصل باشد چون اشباع غرایز انسانی ابزارهایی است برای زندگی کردن برای رسیدن به تعالی اخلاقی، یعنی جامعهای که بتواند انسانی بسازد که این اسان از خصلتهای نکوهیده و زشت و مضر بری باشد، انسانهایی با صفا، انسانهایی شجاع، انسانهایی با گذشت، انسانهایی با روح همکاری و برادری، انسانهایی خلاّق و آفریننده و مبتکر، انسانهایی روگردان از ظلم و طرفدار عدل، انسانهایی خوشبین و نیکخواه نسبت به بشریت، یک چنین موجوداتی را میخواهیم بسازیم، که امروز در دنیا هیچ جامعهای وجود ندارد که توانسته باشد چنین انسانهایی را بسازد، کما اینکه میبینید در دنیا چه خبر است؟! اسلام میخواهد یک چنین جامعهای را ایجاد کند و برای ایجاد چنین جامعهای و یک چنین انسانهایی احتیاج به مجاهدت و تلاش و گذشت و تندادن به سختیها و تحمل بسیاری از مشقّتها هست و این مشقّتها البته از طرف کسانی تحمیل میشود که با آنچنان دنیای نورانی مخالفند یعنی طرفداران تبعیض و طرفداران ظلم و قدرت طلبان بیآذرم و بیشرم که نمونههایش را در دنیای امروز و دیروز و همیشه دیدهایم. ولذا وقتی یک حرکت، با این هدف صحیح وجود دارد، آن کسی که دارد در راه این حرکت سنگ میاندازد، یعنی آن منافق که با یهودیان و با کفار مکه یا با کشور امپراطوری روم آن روز ارتباط داشت،این فساد به بار میآورد و کارش یک کار فساد انگیزی بود. بنابراین: قرآن قاطع …جمع زندگی معنوی و مادی و تأمین دین و معیشت مردم
جامعهى اسلامى، زندگى معنوى و مادّى را با هم دارد. جامعهى اسلامى، هم دین مردم، اخلاق مردم، فرهنگ مردم، معارف مردم را غنى میکند، هم زندگى مادّى مردم را، معیشت مردم را، کار را، تولید را، استخراج را، اختراع را؛ اینها همه در یک جامعهى اسلامى تأمینشده است. باید دنبال یک چنین حرکتى برویم. امروز بحمدالله برنامههاى مسئولین کشور و کارهاى این دولت خدمتگزار در همین جهت و در همین خط است. همه به دولت در خدمت هدفهاى انقلاب و در راه سازندگى کشور کمک کنند. این، آن شعاری بوده است که از اوّل انقلاب، از روز تشکیل نهادهاى …لزوم رسیدن به جامعهای که دنیا را به صلاح ببرد و آلوده نشود
… متن جامعهى ما هست! اگرچه انسانهاى والا و برگزیده هم ما زیاد داریم و واقعاً بعضى از انسانهاى ما که بخصوص در دوران جنگ امتحان دادند، از بسیارى از افراد سابقهدارِ صدر اسلام هم بزرگتر و باارزشتر بودند امّا این باید بشود شکل عمومى جامعه؛ اسلام این را میخواهد. این جامعه باید بشود آن مرکزى که مثل یک دریاچهاى، یک آب بزرگ بىپایانى بتواند همهى دنیا را در رابطهى با خودش رو به اصلاح ببرد. اگر چنانچه آبِ کمعمقى باشد، تعدادى که در آن شستوشو کردند، کثیف خواهد شد. باید آنچنان این دریا عظیم و عمیق و پُر از آب زلال باشد که [اگر] کفرِ دنیا هم در آن ریخته بشود، دنیا پاک بشود و آن آلوده نشود؛ ما باید اینجورى باشیم. «اُخرِجَت لِلنّـاس» یعنى چه که «کُنتُم خَیرَ اُمَّةٍ اُخرِجَت لِلنّـاس»؟ دنیا باید در رابطهى با این جامعهى ما، رو به صلاح و آبادى برود و این جامعه آلوده نشود؛ ما باید به آنجا برسیم. ما کجا، آن وضع مطلوب کجا! آیا نمیشود برسیم؟ چرا …در معرض آفت بودن نسل سرافراز کنونی، با وجود آیندهٔ قطعی دعوت
خب ببینید؛ اینها چیست؟ همهى اینها نوید آینده است و اینکه این [دین] پیشرفت خواهد کرد؛ لکن یک هشدارى اینجا هست؛ این آن نکتهاى است که میخواهم در سورهى جمعه شما به آن توجّه کنید و آن این است که بله، کششِ دعوت براى آینده هیچ محلّ کلام نیست، محلّ بحث نیست، قطعى است امّا مواظب باشید که حال حاضر را از دست ندهید. نسلهاى آینده سرفراز خواهند شد [امّا] نسل فعلى و نسل مباشرِ فعلى و دورهى کنونى که حالا سرافراز شده، خود در معرض یک آفت است. این را اسلام میخواهد به مسلمانهاى آن زمان و البتّه به مسلمانهاى هر زمان تفهیم بکند؛ یعنى هر زمان هر نسلى که احساس مسلمانى کرد، باید از این هشدار الهى بترسد؛ منتها قرآن در اینجا این را مستقیم نمیگوید؛ جاهاى دیگر چرا، [امّا] در اینجا با یک شکل بسیار ظریفى و با یک تمثیل این را بیان میکند. تمثیل به چه کسى؟ به بنىاسرائیل: مَثَلُ الَّذینَ حُمِّلُوا التَّورىٰةَ ثُمَّ لَم یَحمِلوها؛ تورات را به آنها بار کردیم، دادیم؛ …تمام نشدن کار جامعهای که اسلام را با انقلاب و جهاد به دست آورده
ببینید، این همان هشدار به نسلهاى ایمانآوردهى مسلمان است؛ از این بایستى ترسید. نباید جامعهى اسلامى، جامعهاى که اسلام را با یک انقلاب، با یک حرکت خونین، با یک جهاد ده دوازده ساله به دست آورده و حفظ کرده، احساس کند که بله! دیگر کارش تمام شد؛ نه، کار تمام نشده. بنده نمیخواهم طبق معمول فقط این را به شما که سپاه هستید بگویم که آمادگىهاى نظامىتان را حفظ کنید ــ البتّه این را هم میخواهم بگویم امّا فقط این نیست ــ من بیش از آن به شما میگویم: آمادگىهاى معنوىتان را حفظ کنید، ذخایر روحى و ایمانىتان را حفظ کنید. آن …استقرار شریعت متضمن عدالت اجتماعی، استقلال سیاسی و استغنای اقتصادی
سوّم آنکه خطوط اصلى جامعهى مطلوب، یعنى استقرار شریعت اسلامى که متضمّن عدل اجتماعى و استقلال سیاسى و استغناء اقتصادى و رشد علمى و اخلاقى است، در منظر همگان قرار گرفت و شعار «نه شرقى، نه غربى، جمهورى اسلامى» که به معناى تبدیل واقعى و همهجانبهى بنیانهاى زندگى جاهلى به بنیانهاى اسلامى است، مطرح گردید.فاصلهٔ زیاد تا جامعهٔ کاملاً اسلامی و لزوم پیمودن آن با همت مردم و مسئولان
ما هنوز تا یک جامعهى کاملاً اسلامى که نیکبختى دنیا و آخرت مردم را به طور کامل تأمین کند و تباهى و کجرَوى و ظلم و انحطاط را ریشهکن سازد، فاصلهى زیادى داریم. این فاصله باید با همّت مردم و تلاش مسئولان طى شود و پیمودن آن، با همگانى شدن امر به معروف و نهى از منکر آسان گردد؛ مساجد به عنوان پایگاههاى معنویّت و تزکیه و هدایت، روزبهروز گرمتر و پُررونقتر شود و نشان ایمان و عمل و اخلاق اسلامى، در گوشه و کنار جامعه، از جمله در مراکز دولتى و ادارات و دانشگاهها، همه را به پیروى از تعالیم نورانى قرآن تشویق نماید؛ کتاب خدا در میان …استحکام بر چهار ستون اصلی و الگوی جذاب برای ملتها
بر این چهار ستون اصلى است که جامعهی رو به رشدِ اسلامى شکل میگیرد و قوام و استحکام مییابد و استعدادها شکوفا و سرچشمههاى نیکى و بهروزى جوشان میشود و جامعهی اسلامى، الگوى جذّابى براى همهی ملّتها میگردد.وظیفهٔ همهٔ اقشار و مسئولان در نزدیکتر کردن جامعه به زندگی اسلامی
ما که امروز براى امام عزادار هستیم، باید این دو بعد را با کمال جدّیّت مورد توجّه و نظر قرار بدهیم؛ وَالّا اگر خداینخواسته راه امام و وصیّت امام فراموش بشود -که انشاءالله هرگز نخواهد شد- نتایج زحمات طولانى آن بزرگوار از بین خواهد رفت. امروز هر دو بعد انقلاب، براى ما حائز اهمّیّت است.در بعد داخلى، باید تمام اقشار ملّت و مسئولین و علماى اعلام و معلّمان جامعه و گویندگان و نویسندگان و سازندگان و برنامهریزان و سیاستگذاران، تلاش کنند تا با همّت همه، جامعه را باز هم به سمت زندگى اسلامى جلوتر ببریم، نزدیکتر کنیم.ایجاد جامعهای برای هدایت انسانها، خطمشی پیامبر از آغاز بعثت
… طور که میدانید، پیغمبر اسلام از اوّل بعثت، مردم را به یک جامعهی الهی و توحیدی دعوت میکرد. اصلاً نباید دعوت پیغمبر را با دعوتی که فلاسفه و حکما و معلّمین و مصلحین جوامع انجام میدادند، اشتباه کرد و یکی گرفت؛ نوع دعوت پیغمبر و هدف پیغمبر با آنها تفاوت داشت. از اوّلی که رسول خدا مبعوث شد، خطّمشی آن حضرت عبارت از این بود که یک جامعهای به وجود بیاورد و در آن جامعه امکان هدایت انسانها را برایشان فراهم کند.ایجاد جامعه، راه پیامبر برای پرورش موحدان بهجای هدایت فرد به فرد
… او این بود که جامعهی بشری را -نه فقط مردم مکّه را- از جهالت و گمراهیای که در آن هستند نجات بدهد. آن گمراهی چیست؟ گمراهی در فکر و تلقّی و برداشت آنها از زندگی، از هدف خلقت، از آفرینش و گمراهی در عمل، در رفتار، در زندگی، در متن زندگی. این نجات چگونه است؟ نجات بشر از دیدگاه پیغمبر و از ساعات اوّل به ذهن پیغمبر این جور نبود که برود یکییکی با مردم حرف بزند، دلشان را متوجّه حقیقت بکند و یکدانهیکدانه آدم درست کند؛ نه، خطّمشی پیغمبر از اوّل عبارت بود از اینکه یک جامعهای به وجود بیاورد که آن جامعه مردم را موحّد بپروراند و با ارزشهای اسلامی آنها را رشد بدهد و به تعالی مورد نظر اسلام برساند؛ ایجاد یک جامعه.در دست گرفتن قدرت، نخستین معنای ایجاد جامعهٔ توحیدی و سرچشمهٔ دشمنیها با پیامبر
… به مفهوم سیاسیاش عبارت است از عدّهای از مردم که با قوانین و مقرّرات خاصّی زندگی میکنند و از یک قدرت فرماندهی مرکزی اطاعت میکنند و به سمت هدفهای خودشان با هدایت او حرکت میکنند و با دشمنهای مجموعهی خودشان و هدفهای خودشان مبارزه میکنند؛ این معنای جامعه است. پس وقتی میگوییم پیغمبر میخواست یک جامعهی الهی و توحیدی به سبک خودش به وجود بیاورد، اوّلین معنایش این است که پیغمبر میخواست قدرت را در آن جامعه در دست بگیرد و همین نکته بود که دشمنها را متوجّه پیغمبر کرد و خصومتها را به سمت پیغمبر سرازیر کرد. البتّه مادامی که دعوت پنهان بود و کسی اطّلاع نداشت که پیغمبر به چه چیزی دعوت میکند، دشمنیای هم نبود. پیغمبر در مکّه زندگی معمولیاش را میکرد، مخفیانه کسانی را رسول خدا میآورد، آنها را آگاه میکرد، آشنا میکرد، به منظور اینکه آن جمعیّت مورد نظر خودش را برای …عمل به اسلام و نوسازی جامعه با آن، عامل گرایش مردم دنیا به اسلام
امروز اگر مسلمانان عالَم به اسلام عمل میکردند، جامعهى خود را به وسیلهى اسلام -نه به وسیلهى مکتبى دیگر- نوسازى و بازسازى میکردند، جامعهى اسلامى کافى بود که همهى مردم دنیا را به اسلام بکشاند، کافى بود که مردم را به گرویدن به اسلام تشویق کند، که «صد گفته چون نیم کردار نیست»[3]...زمینهٔ فکری و ذهنی، لازمترین شرط ایجاد آن
برای ایجاد یک جامعۀ اسلامی، زمینۀ فکری و ذهنی از همهچیز لازمتر و مهمتر است، و این زمینۀ ذهنی و فکری در آن شرایطی که آن روز در عالم اسلام وجود داشت، کاری بود که بایستی در طول سالیان درازی انجام بگیرد، و این همان کاری بود که امام سجاد با همۀ زحمت و توانفرسایی به عهده گرفت.آبادانی و وسعت ظاهری و پوسیدگی و بیایمانی باطنی در عصر امیرالمؤمنین (ع)
… عادَت کَهَیئَتِها یَومَ بَعَثَ اللهُ نَبِیَّهُ صَلَّیاللهُعَلَیهِوَآلِهِ»، حالا امیرالمؤمنین وارث یک ویرانه است. تعجب میکنید؟ کشور اسلامی زمان امیرالمؤمنین آباد بود، وسیع بود. اگر به نامهای معمولیِ سیاسیِ عالم بخواهید نامگذاری کنید، یک امپراتوری بود؛ حجاز را داشت، عراق را داشت، مصر را داشت، ایران را داشت، شرق و غربِ معمورۀ عالم تا مرز امپراتوری بیزانس و خیلی بعد از مرز این امپراتوری، زیر نگین قدرت اسلام بود. اما اینها همه ظاهرِ کار بود. باطن کار چه بود؟ باطن کار پوسیدگی، باطن کار بیایمانی، باطن کار ازدسترفتن اصول واقعی اسلام [بود].جامعهای بیطبقه بدون امتیاز در شرایط زندگی
جامعۀ اسلامی یک جامعۀ بیطبقه است؛ ثروتهای روی زمین برای همۀ انسانهاست. در جامعۀ اسلامی معنا ندارد که انسانها از یکدیگر ازلحاظ شرایط زندگی، اختلاف و امتیاز داشته باشند. دینِ خدا از آغاز پیدایشِ دین، یعنی از آغاز آفرینشِ انسان بر این روال مشی کرده؛ میخواسته عدالت در جامعۀ اسلامی، در جامعۀ بشری و انسانی برقرار باشد. همۀ مردم بهصورت واحدی از مواهب خدا بهره ببرند؛ فرصتها، امکانات در اختیار همه به یک اندازه باشد. اینطور نباشد …مصونیت جامعهٔ دارای معنویت و تعبد اسلامی از ترفند دشمن و انحراف
..شما وقتی که با خدا راز و نیاز میکنید، ازجمله چیزهایی که میخواهید، علاج همین مشکلات درونی و نفسانی است. آن جامعهای که حداقل مجموعۀ بزرگی از آن با این خصوصیات پرورش پیدا کند، همان جامعهای است که هیچ ترفندی در آن کارگر نخواهد شد...اگر در جامعه، توجه و توسل، همراه با معرفت باب شود ـ نه توسلِ عَلَیالعُمیاء[12]، نه توسلِ بدون معرفت و بدون درک ـ و معنای صحیح توسل الیالله که قرآن و روایات و ادعیه و نهجالبلاغه به ما توصیه میکنند، رواج یابد، آنوقت این جامعه، جامعهای است که هرگونه دشمن مستکبری باید حقیقتاً از آن بیمناک باشد؛ باید نسبت به جذب و هضم آن ناامید باشد؛ باید بداند که تا روح اسلام، تا معنویت اسلام، تا تعبد به اسلام و عقیده به اسلام در جامعه هست، هیچ عاملی نمیتواند این جامعه را از صراط مستقیم منحرف کند. (76/9/13)تحقق صلح، آزادی، رفاه و فرهنگ عالی در جامعهٔ مؤمن
… نمیکنند که این عملی که دارند، ننگآمیز است و این یک لقمه نان، لقمۀ ننگ است ـ یک جامعه را من دارم میگویم؛ یک جامعه آن وقتی لقمۀ نانش پاکیزه، شرافتمندانه، توأم با سربلندی و کرامت است، آن وقتی عزیز و شرافتمندانه روزی میگیرد که مؤمن باشد و دارای این صفات. اگر اینجوری بود، همۀ آن شعارهایی که امروز احزاب سیاسی دنیا دارند در گوشه و کنار، پشت بلندگوها، به راست یا به دروغ مطرح میکنند در میان ملتهای عالم، همۀ آن شعارها در جامعۀ ایمانی محقق خواهد شد. صلح، آزادی، رفاه، راحتی، بدون جنگ، بدون خونریزی، با برادری، با صمیمیت، سطح فرهنگ عالی، سطح سواد عالی، سطح روزی عالی و از این همه الفاظ و لفّاظیهایی که زیر بعضی معنا هست و زیر بعضی معنا نیست، مجموعاً در جامعۀ ایمانی تحققپذیر است. ﴿وَ رِزقٌ كَريمٌ﴾ و روزی کریمانه و بزرگوارانه.میدانی گسترده با راههای باز برای پیشرفت همهٔ انسانها
در جامعۀ اسلامی با حکومت اسلامی، ذیلِ ظلِّ[12] مقرراتِ اسلامی، اینجور نیست که کسی برای درسخواندن، برای کار کردن، برای چیز فهمیدن، برای پول در آوردن، برای کار گرفتن، برای شاغلشدن، حتی تا بالاترین مقامات، محتاج پارتی باشد. در جامعۀ اسلامی اینجور است؛ میدانیست وسیع و دارای میلیونها راه درمقابل میلیونها انسان؛ بروند، همه استفاده کنند، همه در این میدان بهسوی هدفها و مقصودهای مادی و معنوی بدوند، هیچ اشکالی ندارد، راه جلوی همه باز است؛ برخلاف نظامهای غیرتوحیدی، برخلاف نظامهای جاهلی که جاده را برای بعضی آسفالته میکنند و برای بعضی، راهها را پر از خار و سنگ و مانع. بهقول سعدی سنگ را میبندند و سگ را میگشایند،[13] در جامعۀ اسلامی اینجور نیست.در دسترس همه بودن هرچه برای انسان خوب است و دور بودن بدیها از دسترس
در جامعۀ اسلامی همۀ چیزهایی که برای انسان، برای فکرش، برای قلبش، برای روحش، برای جسمش خوب است در دسترس و اختیار همه است. علم، سواد، تقوا، پول، هرچه که برای انسان خوب و مفید است، در اختیار همه است. هرچه که برای انسان بد است، در اختیار هیچکس نیست. ﴿وَ يُحَرِّمُ عَلَيهِمُ الخَباِئثَ﴾ یا دم دستشان نیست، یا بهصورت قانونهای الزامی از دسترسشان خارج شده.ناتوانی بزرگترین مقامات از زورگویی به انسان معمولی
در جامعۀ اسلامی، بزرگترینِ مقامات نمیتواند بر یک انسان معمولی، زور و قلدری و حتی درشتگویی بکند. بهطوریکه حتی در آن زمانی که مسیر جامعۀ اسلامی عوض شده بود و برطبق عقیدۀ ما از محور خلافت الهی و اصلی، یعنی محور امامت امیرالمؤمنین صلواتاللهوسلامهعلیه دور افتاده بود، حتی در همان زمان هم، یک استاندار، یک نفر قدرتمند وقتیکه در یک منطقۀ دوری از پایتخت …جامعهٔ مطلوب اسلام و ادیان توحیدی بیزور و بیانباشت ثروت کنار محرومیت
خب، این جامعۀ اسلامیست. اینهایی که گفتم منظور داشتم از گفتنش، برای این بود که خواستم از این بحثی که امروز داریم، من استنتاج نکنم، خود شما استنتاج کنید. آنچه را که من در این بحث بناست بگویم و خواهم گفت، خودِ شما پیش از گفتن من، به همان نتیجه عیناً برسید. این جامعهایست که اسلام میخواهد و مانند اسلام است همۀ ادیان توحیدیِ عالم. جامعهای که در آن زور نباشد، قلدری نباشد، جمع ثروت در کنار محرومیتها و مستمندیهای طبقات مستمند نباشد. امیرالمؤمنینِ همین مکتب و همین دین میفرماید: که «ما رَاَیتُ ثِروَةً مَوفورَةً اِلّا وَ فی جانِبِها حَقٌّ مُضَیَّع»[3] من هیچجا ثروتی را انباشته ندیدم، مگر آنکه در کنار آن حقِ ضایعشدهای را دیدم. اگر بنا باشد سرانه تقسیم کنند، به آقای راک فِلِر[4] اینقدر …جامعهٔ آرمانی ادیان توحیدی بدون زور، استثمار و استبداد
… سوراخسوراخ شده؛ اما درزهایش باز نشده، قوارۀ لباس ازدستنرفته. جامعۀ اسلامی را هِی سوراخسوراخش کرده بودند، اما قوارۀ جامعه ازدستنرفته بود. خیاطش پیغمبر است؛ معمار و صنّاعش، دست توانگر رسولالله است. نظام خداخواستۀ خداساختۀ پیغمبرساخته، اینجور نظامیست. در آن زور نیست، قلدری نیست، استثمار نیست، استبداد نیست، حکومت مطلقۀ یک انسان یا جمعی انسان، بر انسانهای دیگر نیست. در یکچنین جامعهای که خدا میخواهد و میگوید که باید انسانها بدینشکل مجتمع بشوند، جهل نیست، ناآگاهی نیست، خرافهپرستی نیست. در این اجتماع مردم مجبورند، ملزمند همه فکر کنند. لازم است همه راه خودشان را پیدا کنند؛ وقتی پیدا کردند، لازم است آن راه را بپیمایند.جامعه و نظام اسلامی کارخانهٔ انسانسازی پیامبر
کارخانۀ انسانسازی چیست آقا؟ کارخانۀ انسانسازی، جامعه و نظام اسلامیست. اینجا آن نقطۀ پیچ، نقطۀ اساسیِ توجه و تکیۀ حرف است. همه میگویند پیغمبر، انسان میخواهد بسازد، همه میگویند پیغمبر برای تعلیم و تربیت میآید و همه این را میفهمند؛ آنچه باید فهمید، آنچه که با دقت باید فهمید، این است که پیغمبر یکییکی گوش انسانها را نمیگیرد …کشاندن همهٔ عوامل جامعهٔ اسلامی انسان را بهسوی خدا
… زن دلش میخواهد از عفت اسلامی خارج نشود، محیط، او را در فشار میگذارد. همۀ عوامل و انگیزهها انسان را از یاد خدا دور میکند. عکس و نمایش و تفصیلات و رفتوآمدها و معاملات و گفتگوها، همه انسان را از خدا دور میکند و ذکر خدا را از دل انسان بیگانه میکند. در جامعۀ اسلامی عکسِ قضیه است. در جامعۀ اسلامی، بازارش، مسجدش، دارالحکومهاش، رفیقش، خویشاوندش، پدر خانواده، جوان خانواده، همه و همه انسان را به یاد خدا میاندازند، بهطرف خدا میکشانند، با خدا آشتی میدهند، با خدا رابطه ایجاد میکنند، بندۀ خدا میسازند و از بندگی غیر خدا دور میکنند. اگر جامعۀ اسلامیِ زمان پیغمبر، پنجاه سال ادامه پیدا میکرد، همان رهبری بر سر کار میماند، یا بعد از پیغمبر، علیبنابیطالب علیهالسلام با همان رهبریای که پیغمبر معین کرده بود، جای پیغمبر مینشست، شما این را مطمئن باشید، بعد از پنجاه سال، همۀ آن منافقین …لزوم رویارویی همزمان همهٔ بخشها با دشمن
جامعۀ اسلامی اگر بخواهد دشمنان را بهجا، بهوقت و خوب دفع بکند؛ یک گوشۀ جامعۀ اسلامی امروز به فکر دفع کردن دشمن بیفتد، یک گوشۀ دیگر پسفردا بیفتد، باز فایدهای ندارد. اگر چنانچه یک جامعه و یک پیکر میخواهد با دشمن خود بستیزد، باید در آنِ واحد، همۀ جناحهای این جامعۀ اسلامی با آن دشمن روبهرو و مواجه بشوند. امروز این به فکر بیفتد، فردا آن به فکر بیفتد، روز سوم آن جناح دیگر و آن گوشۀ دیگر از خواب بیدار بشود؛ آن دشمن با خیال راحت، ماجرای همان سه نفری که در باغ انگور رفته بودند[7] و ملّ نقل کرده، این ماجرا را، بهوجود میآورد و پیش میآورد، و کَلَک همه را خواهد …جامعهٔ مدینه در زمان پیامبر (ص)، جامعهٔ بندهٔ خدا و یکسره در راه خدا
اوّلی، مثل جامعۀ مدینه، در زمان حیات پیغمبر. در زمان حیات پیغمبر، جامعۀ مدینه، یک جامعۀ بندۀ خدا بود. یک جامعۀ مسلمان بود. آنجا هر قدمی که برمیداشتی، در راه خدا بود. آنجا یهودی و مسیحیاش هم تحت فرمان اسلام اگر زندگی میکرد، زندگیاش، زندگی اسلامی بود. در جامعۀ اسلامی، یهودیِ تحت ذمّه[12] هم، مسیحیِ تحت ذمّۀ اسلام هم، در راه اسلام حرکت میکند. از لحاظ اعمال شخصی، یهودیست؛ اما از لحاظ یک عضو اجتماعی، یک مسلمان است. خیلی …