اما بخش دوم قضیه، فیلمنامهها و مایههای نمایشی است که ارائه میشود. در این زمینهها انصافاً خیلی کمبود و نقص داریم. شما هم در گزارشتان همین را نوشتهاید؛ من هم تصدیق میکنم. زمینههای داستانی در کشور و تاریخ ما - البته در بخشها و رشتههایی خاص - زیاد است؛ اما در زمینهی تئاتر و نمایش، نه. تئاتر اروپاییها و یونانیها و رومیها کجا و تئاتر ما کجا! آنها از دو هزار و سیصد، چهار صدسال پیش، نمایش حی و حاضر زنده دارند که همین حالا هم که انسان نمایشنامهشان را میخواند، متوجه قوت کارشان میشود. شک نیست که آنها در این زمینهها خیلی از ما جلوترند؛ کمااینکه در زمینهی نثر و قصهها و رمانهای بلند هم، دست ما خالی است و چیزی نداریم. ما هیچ رمان بلندی که قابل عرضه و قابل مقایسه با رمانهای بلندی که در دویست سال اخیر - بخصوص در قرن نوزدهم - در دنیا نوشته شده است، نداریم. شما ببینید چقدر رمان در قرن نوزدهم …
عقب بودن جامعهٔ ایران در نمایش و تئاتر
… را اتفاق افتاده، آرایش دهد و چند برابر ارائه کند!؟ چقدر اینها فیلم ساختند! چقدر اینها در همه جای دنیا فیلمهایشان را پخش کردند؟ در ایران هم فیلمهایشان گاهی پخش میشود. توجه میکنید؟ امکان ندارد این پیامها را، جز از طریق هنر، از راه دیگری بشود پخش کرد. حالا ما در نمایشنامه عقبیم؛ یعنی کلاًّ جامعهی ما در کار نمایش و تئاتر عقب است. البته مردم ما با آن آشنا هستند و آن را دوست دارند. اما بعضی از کشورهای خارجی، نمایش را جزو سنن معمولی و ملیشان میدانند. همه به تئاتر میروند و نمایش تماشا میکنند. اما در کشور ما، از اول، به خاطر دلایل خاصی که داشته، این نوع هنرها معمول نبوده است. …