فلسفهبافی برای پنهان کردن کار غلط، ابتلای بزرگ انسانها
… اینها علاقهمند به امامند، علاقهمند به انقلابند، عاشق کار برای کشور و میهنشان و جمهوری اسلامی هستند، یک چنین اهانتی، یک چنین کار بزرگی انجام بدهند. آن قانونشکنیشان، آن اغتشاشجوئیشان - تشویقشان به اغتشاش و کشاندن مردم به عرصهی اغتشاشگری - این هم نتائجش. این خطاها اتفاق میافتد، عمل خلاف انجام میگیرد، کار غلط انجام میگیرد، بعد برای اینکه این کار غلط، غلط بودنش پنهان بشود، اطراف او فلسفه درست میشود! فلسفه میبافند؛ استدلال برایش درست میکنند! از ابتلائات بزرگ انسانها این است؛ همهمان در معرض خطریم، باید مراقب باشیم. کار خطا را میکنیم، بعد برای اینکه در مقابل وجدانمان، در مقابل سؤال مردم، در مقابل چشم پرسشگران بتوانیم از کار خودمان دفاع کنیم، یک فلسفهای برایش درست میکنیم؛ یک استدلالی برایش میتراشیم!
ساختن ایدئولوژی برای توجیه لغزش و لزوم پیشگیری از آن از آغاز
… بهخاطر همین است. بسیاری از خطاها و انحرافاتی که مشاهده میکنید، ریشه فکری ندارد؛ نه اینکه خیال کنید یک ایدئولوژی است که کسی را به این نحوه عمل کردن وادار میکند؛ نه، ریشه بسیاری از اینها در نفسانیّات خودِ انسان است. یکجا پای انسان میلغزد و جلوگیری نمیکند؛ این لغزش ادامه پیدا میکند و انسان در صدد توجیه برمیآید و برای خودش ایدئولوژی میسازد. انسان گاهی مبنای فکری درست میکند تا خطای خود را اصلاح کند. جلوِ خطاها و لغزشهای خود را از همه جا بگیریم و بهتر از همه جا، اوّلِ کار است و بهتر از اوّلِ کار، پیشگیری است. این، روح تقوا را در ما تقویت خواهد کرد.
توجیهسازی انسان برای خیانت هنگام تسلط شیطان بر دل
… یک نمونه از آنکسانیکه تسخیر شدند، عبیداللهبنعباس است، که پسر عباس [عموی پیامبر] و برادر عبداللهبنعباس و فرماندۀ یکی از بخشهای عظیم سپاه امام حسن است. اینها شب رفتند پهلویش، بنا کردند گفتند، گفتند، گفتند، اینهم برای خودش یک توجیههای شرعی درست کرد. بالاخره وقتی شیطان بر دل انسان مسلط بشود، همهجور توجیهی را درست میکند برای آن آدمی که میخواهد کار خلاف را انجام بدهد و دست به یک خیانتی آلوده کند. شب تا صبح را با او حرف زدند، هنوز صبح ندمیده، سوار اسبش شد و از پشت خیمه رفت بهطرف اردوگاه معاویه. و یک لشکر را گذاشت. البته کسی مثل قیسبنسعد عباده[4] را هم داشتیم که وقتی شنید عبیداللهعباس فرار کرده و رفته، فهمید که حالا نیروهای لشکر ممکن است متزلزل …
توجیهتراشی برای انحراف از راه خدا و شرع
… چیز را برای خود میخواهد. اینجا هم از زبان پیغمبر همین را میفرماید: «انّ اخوف ما اخاف علیکم اثنان اتّباع الهوی و طول الأمل فأمّا اتّباع الهوی فیصدّ عن الحق»؛[13] یعنی پیروی از هوای نفس، شما را از راه خدا گمراه میکند. غالب این گمراهیها به خاطر هوای نفس است. البته ما برای خودمان هزار رقم توجیه درست میکنیم، برای اینکه از راه خدا منحرف شویم و حرف و عملمان غیر از آن چیزی باشد که شرع و دین برای ما معیّن کرده است. هوای نفس خصوصیتش این است که شما را از سبیلاللَّه - که جهاد در سبیلاللَّه لازم است - گمراه میکند. «و امّا طول الأمل فینسی الأخرة». طول امل، یعنی آرزوهای دور و دراز شخصی: تلاش کن، برای اینکه فلان طور، خانه برای خودت درست کنی؛ تلاش کن و مقدّمات را فراهم کن، …