رفتن به محتوای اصلی

تملق

نام‌های دیگر: تملق‌گویی، ستایش، ستایش افراد، ستایش بی‌جا، ستایش مبالغه‌آمیز، ستایش‌گویی، مدح و ثنا، مدح‌گویی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

چاپلوسی در برابر صاحبان قدرت و افراد و پیامدهای آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در روز پانزدهم ماه مبارک رمضان ۱۴۱۰ ه.ق— ۱۳۶۹/۰۱/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۳۹۱
۱۳۶۹۱۳۹۱

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

نقطه‌ی مقابلش هم این است: مدّاحِ این و آن نباش! همین طور مدام تعریفهای زیادی، بیش ‌از حد؛ این هم مَنهی[2] است در این روایت. مدح زیادی هم همین جور است، حالا یک وقت انسان منصفانه در مقامی که لازم است تمجیدی از کسی میکند امّا اینکه همین طور مدام مدح یکی را بکند یا مدح همه را بکند یا مبالغه‌آمیز درباره‌ی کسی حرف بزند و مدح بکند، ممنوع است؛ بخصوص مدح صاحبان قدرت و ثروت که عیب آن و زشتی آن خیلی بیشتر هم هست.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

نهی از مدح زیاد و مبالغه‌آمیز، به‌ویژه مدح صاحبان قدرت و ثروت

نقطه‌ی مقابلش هم این است: مدّاحِ این و آن نباش! همین طور مدام تعریفهای زیادی، بیش ‌از حد؛ این هم مَنهی[2] است در این روایت. مدح زیادی هم همین جور است، حالا یک وقت انسان منصفانه در مقامی که لازم است تمجیدی از کسی میکند امّا اینکه همین طور مدام مدح یکی را بکند یا مدح همه را بکند یا مبالغه‌آمیز درباره‌ی کسی حرف بزند و مدح بکند، ممنوع است؛ بخصوص مدح صاحبان قدرت و ثروت که عیب آن و زشتی آن خیلی بیشتر هم هست.

نهی از به‌کاربردن تعبیرات مخصوص معصومین دربارهٔ مسئولان

… هم هست. گفت: «راز کم گو من به تو عاشق‌ترم». بین مسئولین و بین مردم یا نخبگان، محبتِ یکطرفه وجود ندارد؛ اصلاً امکان ندارد محبت یکطرفه. اگر یک کشش طرفینی و جاذبه‌ی طرفینی نباشد، زود محبتها یکطرفه در هم پیچیده میشود و از بین میرود؛ بنابراین محبتها طرفینی است. منتها نکته‌ای که من میخواهم عرض کنم، این است که این اظهار محبت منتهی نشود به گفتن سخنانی و بیان تعبیراتی که مبالغه‌آمیز بودن آنها برای همه آشکار است. البته شعر جای اغراق و مبالغه است؛ اما اینکه از افراد کوچک و ناقصی از قبیل این حقیر، با تعبیراتی اسم بیاوریم که مخصوص بزرگان عالم آفرینش است، مربوط به معصومین است، مربوط به انبیاء و اولیاء است، چیز خوبی نیست. ما این فرهنگ را نباید در جامعه گسترش دهیم. حذف اینگونه تعبیرات، هیچ منافاتی با محبت طرفینی هم ندارد.

منع امیرالمؤمنین از چاپلوسی و تملق نسبت به خود

یکی از خصوصیات امیرالمؤمنین در سلوک سیاسیاش این بود که از مردم جداً - نه به صورت تعارف - درخواست میکند که با او متملقانه حرف نزنند، چاپلوسی نکنند، تصنع در برخورد با او به خرج ندهند. در وسط یکی از خطبه‌‌‌‌‌های امیرالمؤمنین - که یکی از آن خطبه‌‌‌‌‌های بلیغ و عجیب امیرالمؤمنین است - یک نفری بلند شد، شروع کرد تعریف و تمجید از امیرالمؤمنین؛ از سخن و از مطالب آن حضرت بنا کرد تمجید کردن و ثنا کردن بر امیرالمؤمنین. حرفهای او که تمام شد، حضرت رو …

نقد تملق‌گویی و اسطوره‌سازی از جوانان به جای برنامه‌ریزی برای آنان

… مواجه میشویم، دائم بَه‌بَه و چَه‌چَه کنیم و از محسّنات آنها بگوییم. این فقط امواج هوا و لفّاظی است؛ به این احتیاجی نیست. متأسّفانه جمعی به این اشکال دچارند. هر جا کم می‌آورند، اسم جوانان را می‌آورند؛ هرجا درمیمانند، عنوان و تابلوی جوانان را بلند میکنند. تملّق‌گویی و اسطوره‌سازی از جوان، بدون این‌که واقعیت جوان و دغدغه جوان و کیفیّت حرکت جوان و برنامه‌ریزی برای جوان به‌درستی مورد توجّه باشد، یک اشکال است.

تملق رجال نزد معاویه، فرهنگ حاکم بر دستگاه خلافت

… خورده به پیشانى‌‌ات؟ گفت: نه، من نفهمیدم. دست زد، گفت: عجب! خون! بعد قسم خورد به جان معاویه یا به مقدّسات، که من تا وقتى تو نگفتى، شیرینىِ کلام تو نگذاشت که بفهمم! معاویه گفت: عجب! بعد پرسید سهم تو، عطیّه‌‌ی تو در بیت‌‌المال چقدر است؟ گفت: مثلاً فلان قدر؛ گفت: عجب، به تو ظلم کردند؛ این را باید سه برابر کنند. این فرهنگ حاکم بر دستگاه حکومت است!

فرهنگ چاپلوسی حاکم بر دستگاه حکومت معاویه

… سنگ خورده به پیشانی‌ات؟ گفت: نه، کو؟! من نفهمیدم؛ دست زد، گفت: عجب! خون! بعد قسم خورد به جان معاویه یا به مقدسات که تا وقتی تو نگفتی، شیرینی کلام تو نگذاشت که بفهمم. معاویه گفت: عجب! بعد پرسید: تو سهم عطیه‌ات[7] در بیت‌المال چقدر است؟ گفت: مثلاً فلان‌قدر. گفت: عجب، به تو ظلم کردند، این را باید سه برابر کنند.[8] این، فرهنگ حاکم بر دستگاه حکومت است.

لزوم دور کردن مداحان دروغ‌گو و تذکر خطایشان

ببینید برخورد با متملق، با مداح، این‌طوری است. «اُحثُوا فی وُجوهِ المَدّاحینَ التُّرابَ»[14] وقتی‌که کسی می‌آید ستایشگری می‌کند از شما، تعریف شما را می‌کند و می‌فهمید که دارد خلاف می‌گوید، اسلام می‌گوید خاک بپاشید به صورتش، یعنی او را دور کنید، او را خُنُک کنید[15]. به او بگویید که دارد خطا می‌کند. به او بگویید که نه‌خیر، من کمتر از این حرف‌ها هستم. (68/2/7)

زیان‌بار بودن تعبیرات ستایش‌آمیز هم برای ستایش‌شده و هم برای گوینده

عرایض ما تمام شد. من فقط یک جمله عرض بکنم: این مطالبی که برادر عزیزمان بعد از صحبتهای آقای لاریجانی فرمودند، واقعاً من را شرمنده میکند. ولو میدانم از روی محبت و اخلاص و صفاست - در این تردیدی نیست - لیکن اینجور بیانات، هم به ضرر من است، هم به ضرر خود گوینده است. نبایستی این بیانات به این شکل بیان شود. یک مجموعه‌ی زمانی تصادفاً کنار هم قرار گرفته‌ایم و داریم با هم کار میکنیم؛ من یک کار میکنم، شما یک کار میکنید. اینجور تعبیرات، تعبیراتی نیست که انسان را خوش بیاید یا کمکی به کار پیشرفت انسان بکند. ما همگی بندگان خدا هستیم و ان‌شاءالله خدمتگزاران مردم هم …

پرهیز از دل سپردن به سخن نرم چاپلوسان

… هم هستند که سخن درشت و نرم و همه نوع سخنی دارند و از شایعه‌پراکنی و جنگ روانی و دروغ بستن به این و آن واهمه‌یی ندارند و انسان ممکن است در دلش از آنها برنجد؛ اما کسی که میدانید قصد عناد و دشمنی ندارد، ولو با لحن درشتی هم حرف میزند، از او نباید واقعاً برنجید. به سخن نرم و دلنشین چاپلوسان هم دل نسپرید. اگر ما این را رعایت کنیم، به نظر من خیلی به سود ماست.

عادت دادن مردم به سخن نگفتن برخلاف میل خلیفه

… اشخاص را، رؤسا را، وجوه[4] را، رجال را به اینکه از عقاید خودشان و ایمان خودشان دست بکشند و در راه مقابله‌‌ى با حق حتّى تجهیز بشوند، خیلى‌‌ها ننوشتند. البتّه چرا، باز هم در تاریخ ثبت است؛ همینهایى که الان ما میدانیم، همینها را هم باز یک عدّه‌‌اى نوشته‌‌اند. مردمانى که در آن دستگاه‌‌ها پرورش پیدا میکردند، عادت داده میشدند به اینکه هیچ چیزى را بر خلاف میل و هواى خلیفه بر زبان نیاورند. خب این چه جامعه‌‌اى است؟ این چه جور انسانى است؟ این چه جور اراده‌‌ى الهى و اسلامى در انسانها است که بخواهند مفاسد را اصلاح کنند و از بین ببرند و جامعه را جامعه‌‌ى الهى درست کنند؟ چنین چیزى ممکن است؟

پرهیز امیرالمؤمنین (ع) از تملق مردم و بیان واقعیت

حضرت رفتند روی منبر، بعد از حمد و ثنا فرمودند: «یا اَهلَ الکوفَةِ فَاِنَّ لَکُمْ فِی الاِسلامِ فَضلًا»[11] شما در اسلام یک فضیلتی به‌دست آوردید؛ اما «ما لَمْ تَبَدَّلوا اَو تَغَیَّروا» تا وقتی‌که این فضیلت را و این حالت خودتان را تغییر ندادید. تملقِ زیادی مردم، اینکه شماها بزرگ‌ترین انسان‌هایی هستید که الان در دنیا وجود دارند. نه! مُرِّ واقع، همانی که هست. شما در اسلام فضیلتی را به‌دست آوردید ـ حالا می‌فرماید که این فضیلت چیست و چرا این فضیلت را به‌دست آوردند ـ اما بدانید که تا وقتی‌که در این موضع و در این راه هستید، پیش خدا فضیلت دارید، اگر عوض کردید، نه! «دَعَوتُکُم اِلَی الحَقِّ فَاَجَبتُم» من شما را به حق …

رشد فرهنگ تملق و تعریف دروغ برای نزدیکی به حاکم

..اگر فرهنگ منیّت، در جامعه‌ای حکم‌فرما بود و در رأس، مثل چشمۀ زهرآگینی جوشید، تمام جامعه را فرا خواهد گرفت؛ فرهنگ تملق، چاپلوسی، تعریف‌های دروغ برای نزدیک‌ترشدن به حاکم، رشد پیدا می‌کند. یعنی این منیّت و خودخواهی دستگاه حاکم و عناصر اصلی حکومت، مثل مردابی است، مثل باتلاقی است که انواع و اقسام پشه‌ها و حشرات مضرِ خلقیاتِ لجن و عفن در آن رشد می‌کند. وقتی‌که کسی با امیرالمؤمنین حرف می‌زد و از ایشان تعریف می‌کرد و مبالغه را از حد می‌گذراند در …

نهی از سخن گفتن با حاکم به شیوهٔ سخن با جباران

… تمجیدکردن و ثناگفتن بر امیرالمؤمنین. حرف‌هایش که تمام شد، حضرت رو کرد به او، تقریباً به‌قدر همان خطبه ـ آنچه که در نهج‌البلاغه سید رضی انتخاب کرده، و انسان می‌بیند ـ به همان اندازه‌ای که صحبت کرده بود، در نصیحت این مرد صحبت کرد که با من این‌طوری حرف نزنید. ازجمله همین عبارت معروف است: «فَلا تُکَلِّمونی بِمَا تُکَلَّمُ بِهِ الجَبابِرَةُ»[16] آن‌طوری‌که با پادشاهان، با جباران حرف می‌زنند، آن‌طور با من حرف نزنید. «وَ لا تَتَحَفَّظوا مِنّی بِما یُتَحَفَّظُ بِهِ عِندَ اَهلِ البادِرَةِ» آن‌طوری‌که ملاحظه می‌کنند که نبادا بدش بیاید، نبادا موجبِ ناخرسندی و ناخوشایندی فلان جبار بشود، حرف‌هایی را نمی‌زنند، ملاحظاتی را می‌کنند، جلوی من این ملاحظات را نکنید. «وَ لا تُخالِطونی بِالمُصانَعَةِ وَ لا تَظُنّوا بِی استِثقالًا فی حَقٍّ قیلَ لی» [با من سازش‌کاری نکنید و] خیال نکنید که اگر حرف حقی را به من گفتید، علی از حرف حق شما دلگیر خواهد شد، برای او سنگین خواهد آمد، این‌طور نیست. (88/6/20)

پیشرفت متملقان در دستگاه حاکم سلطنتی

این در سیستم حکومت سلطنتی درست به‌عکس است؛ اصلاً روش، یک روش مداح‌پرور است، روش تملق‌پرور است. چرا؟ چون اصل بر منیّت است. او برای خود آن‌چنان شأن و مقامی قائل است، و دلش می‌خواهد مردم بگویند. و این‌طور آدم‌های متملق، در دستگاه حاکم، مرتب پیش می‌روند.

هراس مؤمن از ستایش دیگران و استغفار از بدی‌های پنهان

… جا نماز یا نافله یا نماز اوّل وقتتان را نخواندید؟ میگویند خجالت کشیدیم! نه؛ از روی حیا، هیچ کار نیکی را ترک نکنید. خواهند گفت متظاهر است؟ بگویند. خواهند گفت خودشیرینی میکند؟ بگویند. اگر حرفی حقّ است و اگر کاری خوب است، آن را به‌خاطر ملاحظه دیگران ترک نکنید. «انّ زکّی خاف ممّا یقولون»؛ خصوصیت دیگر مؤمن این است که اگر از او ستایش و تعریف کنند، از آنچه گفته شده است، به خود میلرزد. «و یستغفر الله لما لایعلمون» از کارهای بدی که آن ستایش کننده از آنها نمیداند، پیش خدا طلب مغفرت میکند. «و لایضرّه جهل من جهله»؛ کسانی اگر خوبیهای او را ندانند، به او ضرری نمیرسد؛ اهمیتی نمیدهد. کار خوبی کرده است، ندانند.