رفتن به محتوای اصلی

تمدن

نام‌های دیگر: تمدن بشری، تمدن جدید، تمدن شرق

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پدیدهٔ تمدن بشری، بنیان‌ها و ادوار آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع اقشار مختلف مردم (15 خرداد، عملکرد دولت و رسالت علما)— ۱۳۴۳/۰۱/۲۶

سیر زمانی

از ۱۳۴۳ تا ۱۳۶۷
۱۳۴۳۱۳۶۷

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

و این آقا که می‌گوید اگر من نباشم، یا رفقای او می‌گویند اگر نباشد خلا پیدا می‌شود یک حرف نامربوطی است. الآن خلا هست! بودن ایشان موجب خلا است برای اینکه همه چیز از واقعیتش تهی شده. هیچ واقعیتی الآن ما نداریم. هر چه هست صورت است و حرف است و خالی است و تو خالی است همه حرفها. آن همه داد و قال راجع به اینکه ما در «دروازه تمدن» وارد شدیم و می‌خواهیم وارد بشویم در دروازه تمدن، این «دروازه تمدن» که همه می‌دانند که هیچ خبری در کار نیست، از تمدن هیچ خبری نیست! اول مرتبه تمدن، آزادی ملت است. مملکتی که آزادی ندارد تمدن ندارد. یک مملکتی که‌ استقلال ندارد و وابسته به غیر است و همه‌اش هم با عمل ایشان وابسته به غیر شده، این [مملکت را] نمی‌شود گفت یک مملکت متمدن؛ مملکت متمدن آن است که آزاد باشد، مطبوعاتش آزاد باشد، مردم آزاد باشند در اظهار عقاید و رایشان؛ و [الآن‌] هیچ کس آزادی ندارد! خوب، تو می‌گویی هی ما به دروازه تمدن رسیدیم، فلان! ... که هر روز می‌آمد و فریاد می‌زد و [ادعاها] می‌کرد و یک حزب بازی و خیر، «حزب فراگیر» و این حرفها! همه معلوم شد که الفاظ است و معنی ندارد. الآن همه چیزهایی که ما داریم میانش تهی است، خالی است؛ یک صورتی بیشتر نیست. و الآن است که خلا در کار هست. اگر این آدم برود هیچ خلئی نیست در کار، برای اینکه کارمندهای صحیح هستند، اشخاصی هم که درس خوانده هستند، هم در خارج کشور هستند که نمی‌توانند وارد بشوند در کشور و هم در خود کشور در انزوا هستند، [به‌] مجرد اینکه ایشان برود، برنامه اسلام یک برنامه مدون معلوم [است‌] که حاکم باید چه جور وصفی داشته باشد، چه جور آدمی باشد. و- عرض بکنم که- ما به مردم هم می‌گوییم که یک همچو حاکمی را باید تعیین بکنید، و مردم هم با اختیار خودشان تعیین می‌کنند و- عرض می‌کنم که- وکلایی هم که می‌خواهند، با اختیار خودشان و همه چیز به اختیار خودشان؛ و هیچ خلئی در کار نیست. ایشان بروند خلاها از بین می‌رود نه اینکه ایشان اگر بروند یک خلئی پیدا می‌شود! اینها حرف است، شعر است که اینها می‌گویند!

شاهدها (۲۱ پاراگراف)

آزادی ملت نخستین مرتبهٔ تمدن و نامتمدن بودن کشور وابسته

… ما نداریم. هر چه هست صورت است و حرف است و خالی است و تو خالی است همه حرفها. آن همه داد و قال راجع به اینکه ما در «دروازه تمدن» وارد شدیم و می‌خواهیم وارد بشویم در دروازه تمدن، این «دروازه تمدن» که همه می‌دانند که هیچ خبری در کار نیست، از تمدن هیچ خبری نیست! اول مرتبه تمدن، آزادی ملت است. مملکتی که آزادی ندارد تمدن ندارد. یک مملکتی که‌ استقلال ندارد و وابسته به غیر است و همه‌اش هم با عمل ایشان وابسته به غیر شده، این [مملکت را] نمی‌شود گفت یک مملکت متمدن؛ مملکت متمدن آن است که آزاد باشد، مطبوعاتش آزاد باشد، مردم آزاد باشند در اظهار عقاید و رایشان؛ و [الآن‌] هیچ کس آزادی ندارد! خوب، تو می‌گویی هی ما به دروازه تمدن رسیدیم، فلان! ... که هر روز می‌آمد و فریاد می‌زد و [ادعاها] می‌کرد و یک حزب بازی و خیر، «حزب …

نقد برداشتی از روایات که به نابودی تمدن و کوخ‌نشینی می‌انجامد

… را که باعث حفظ و سلامت محیط زیست است را نابود کنند و جان میلیونها انسان را به خطر بیندازند و هیچ کس هم حق نداشته باشد مانع آنها باشد، منازل و مساجدی که در خیابان کِشیها برای حل معضل ترافیک و حفظ جان هزاران نفر مورد احتیاج است، نباید تخریب گردد و امثال آن. و بالجمله آن گونه که جنابعالی از اخبار و روایات برداشت دارید، تمدن جدید بکلی باید از بین برود و مردم کوخ‌نشین بوده و یا برای همیشه در صحراها زندگی نمایند.

رد اتهام مخالفت اسلام با اختراعات و صنعت پیشرفته

… کهنه شود. این دعوی به مثابه آن است که گفته شود قواعد عقلی و ریاضی در قرن حاضر باید عوض شود و به جای آن قواعد دیگر نشانده شود. اگر در صدر خلقت، عدالت اجتماعی باید جاری شود و از ستمگری و چپاول و قتل باید جلوگیری شود، امروز چون قرن اتم است آن روش کهنه شده! و ادعای آنکه اسلام با نوآوردها مخالف است- همان سان که محمد رضا پهلوی مخلوع می‌گفت که اینان می‌خواهند با چهارپایان در این عصر سفر کنند- یک اتهام ابلهانه بیش نیست. زیرا اگر مراد از مظاهر تمدن و نوآوردها، اختراعات و ابتکارات و صنعتهای پیشرفته که در پیشرفت و تمدن بشر دخالت دارد، هیچ گاه اسلام و هیچ مذهب توحیدی با آن مخالفت نکرده و نخواهد کرد بلکه علم و صنعت مورد تاکید اسلام و قرآن مجید است. و اگر مراد از تجدد و تمدن به آن معنی است که بعضی روشنفکران حرفه‌ای می‌گویند که آزادی در تمام منکرات و فحشا حتی همجنس بازی و از این قبیل، تمام ادیان آسمانی و دانشمندان و عقلا با آن مخالفند گرچه غرب و شرق‌زدگان به تقلید کورکورانه آن را ترویج می‌کنند.

نقد معنای القاشده از تمدن در پنجاه سال رژیم گذشته

این تمدنی است که پنجاه سال حالی ما کردند که این معنای «تمدن» است! پنجاه سال به مغزهای ما تزریق کردند که تمدن عبارت از اینهایی است که کردند. سینمایش بروید، تمدنش عبارت از این است که آن، دستگاهِ وقاحت بود. مجلاتش این طور و روزنامه‌هایش این طور، رادیو و تلویزیونش این طور، همه این طور بودند. و ما از این ضرر دیدیم، همه‌مان از این ضرر دیدیم، دیدیم که زندگی ما را به هم زدند، نیروی انسانی ما را عقب زدند. …

رد ادعای مخالفت اسلام با تمدن و یادآوری تمدن‌سازی اسلام در قرن‌ها

آنهایی که می‌خواهند عیب‌گیری کنند می‌گویند که با همه تمدنها مخالف است؛ اسلام با همه تمدنها مخالف است. این اشتباه است. اسلام با هیچ تمدنی مخالف نیست. اسلام تمدنی را ایجاد کرد، ششصد، هفتصد سال یک دنیا را، تقریباً اکثر معموره را [متمدن‌] کرد؛ با اینکه باز اسلام نبود درست. با تمدن، اسلام مخالف نیست، با دلبستگی‌ و محدود شدن مخالف است که همه آمال و آرزوی ما همین باشد؛ همه همّ ما همان علفمان باشد؛ تمام همت ما این باشد که خوب بخوریم، خوب بخوابیم و خوب شهوات، دلبستگی را مخالف است، این که همّ انسان، علفش …

مخالفت روحانیت با فساد نه با تمدن و رواج فساد به اسم تمدن در رژیم سابق

… مثل همان سابق مثلًا با الاغ این طرف و آن طرف بروند! همان وقتی که بعض مراجع[1] با طیاره رفته بودند به مشهد، همان وقت هم ایشان این حرف را می‌زد که ما هم بالای منبر گفتیم، که همین حرفی که این می‌زند الآن بعضی مراجع با طیاره رفتند مشهد. چه طور این حرف را می‌زند؟ روحانیت با فساد مخالف است، نه با تمدن. این رژیم بود که به اسم «تمدن» فساد را رایج کرد. مراکز فحشا در تهران- آن طوری که می‌گویند- بیشتر از مراکز کتابفروشی است! مشروبفروشی از کتاب فروشی می‌گویند در تهران زیادتر بوده؛ حالا البته دیگر ان شاء الله نیست.

نزدیکی تمدن مدعی به توحش به سبب سلاح‌های کشتار و تمدن صحیح در اسلام

… لوای اسلام همه چیز را اصلاح کنند.... و دعا می‌کنم به اینکه دست اجانب کوتاه بشود از این ممالک و این ... در همه جا هستند الآن و آنها ام الاجانب هستند و باید ملتها از اینها احتراز کنند و آنها را هدایت کنند و به بگویند که هر چه که شما بخواهید بهترش در اسلام است. این چیزهایی که در ممالک دیگر شما خیال می‌کنید در تمدن است وقتی که درست تامل کنید تمدن نیست بلکه به توحش نزدیکتر است برای اینکه تمام سلاحهای مدرنی که درست کردند همه برای کشتن هم جنس خودشان و قتل عام کردن بشر است و این همان توحش بزرگی است که در بین حیوانات کمترش هست تا بین انسانها و اسلام است که همه را به سِلم دعوت می‌کند و همه را می‌خواهد با رفاه زندگی کنند و تمدن صحیح در اسلام است چنانچه حُرّیت صحیح در اسلام است.

موافقت با آثار تمدن و پیشرفت و مخالفت با شکل فاسدکنندهٔ آن در دوران شاه

… ایران علاقه اسلامی دارند به روحانیون و هر کمکی روحانیون بخواهند به آنها می‌دهند و احتیاجی به کمک خارجی ندارند. اینکه گفته‌اند می‌خواهیم مملکت را به عقب برگردانیم، مطلبی است که شاه منتشر کرده، برای اینکه دست و پا بزند و خلاص شود از این گرفتاریهایی که دارد. ما با آثار تمدن موافقیم. مایلیم که مملکت ما مجهز شود به همه آثار تمدن، ولی نه آن طور که شاه عمل کرد. شاه تمام آثار تمدن را به صورت فاسدکننده درآورد. سینما به صورت ترویج فساد شد. اخلاق جوانها را فاسد کرد، مراکز فحشا را زیاد کرد، و وسایل اعتیاد جوانان را فراهم ساخت. جوانهای ما را به هروئین مبتلا کرد. ما با اینها مخالفیم. با آثار تمدن و پیشرفت مخالف نیستیم. با پیشرویهای شاه مخالفیم که ما را به عقب رانده. …

پذیرش همهٔ مظاهر تمدن و رد ادعای مخالفت روحانیان با آن

… ما برای همین فریاد می‌زنیم: نه برای اینکه ما می‌خواهیم اصلًا مظاهر تمدن نباشد. ایشان می‌فرمایند که آخوندها می‌گویند که ما نمی‌خواهیم این مظاهر تمدن را؛ ما می‌خواهیم حالا هم با الاغ سوار شویم و برویم! یک آدمی است که [سر سپرده است‌]؛ انسان چه بگوید به او. ما که این قدر فریاد می‌زنیم می‌گوییم که ما همه مظاهر تمدن را قبول داریم؛ اما مظاهر تمدن این است که حکومت نظامی این کار را به‌ مردم بکند؟ آقا، بچه‌های کوچک ما را، دختر بچه‌های هشت ساله و نُه ساله را، این چند روز کشتند. حالا کارشان را از دبیرستانها [شروع کرده‌اند]- خون دانشگاهیها را که ریختند و آن قدر [جنایت‌] کردند که الآن همه شان …

مخالف نبودن اسلام و روحانیت با آثار تمدن

… بر ضد همه چیز ما مقالات می‌نویسند. به من می‌رسید این مطالب. اینها خطا کردند مرا رها کردند؛ اشتباه کردند. به آنها هم گفتم آنجا؛ گفتم اگر می‌خواهید همان رویّه را داشته باشید بگذارید من اینجا باشم، صلاح است؛ دوباره هیاهو در نیاورید. حالا هم دارم می‌گویم آقا! ما مرتجع نیستیم به این معنا که شما می‌گویید؛ ما با آثار تمدن مخالف نیستیم؛ اسلام با آثار تمدن مخالف نیست.

تبدیل مظاهر حلال تمدن به حرام با استفادهٔ نادرست در ایران

شما مظاهر تمدن را وقتی که در ایران می‌آید همچو از صورت طبیعی خارجش می‌کنید، همچو از صورت طبیعی خارجش می‌کنید که چیز حلال را مبدل به حرام می‌کنید. این رادیو برای این بساطی است که حالا در ایران مرسوم است؟ این تلویزیون برای این بساطی است که اینها راه انداخته‌اند؟ در ممالک دیگر هم همین طور است؟ ممالک متمدنه هم استفاده‌شان از این آلات جدید همین جور است که آقایان اینجا استفاده می‌کنند؟ تربیت بد در این مملکت …

اسلام و مراجع در بالاترین مرتبهٔ تمدن

ما در اعلا مرتبه تمدن هستیم؛ اسلام در اعلا مرتبه تمدن است؛ مراجع عالیقدر اسلام در اعلا مرتبه تمدن هستند. خوب، بروید ببینید آنها [را]، اینجا موجودند، مشهد موجود است، تهران موجود است، نجف موجود است، بروند ببینند، کدام اینها مرتجع هستند؟ آقایان خودشان با طیاره اینجا و آنجا می‌روند، بعد می‌گویند با الاغ ملت برود؟ مگر امسال نبود یکی از مراجع با طیاره رفت به مشهد؟ مگر …

خواستن تمدن استوار بر شرافت و انسانیت، حافظ صلح

… کدام از ابرقدرتها و قدرتها سر سازش نداریم، نه تحت سلطه امریکا می‌رویم و نه زیر بار شوروی. ما مسلمانیم و می‌خواهیم زندگی کنیم. ما می‌خواهیم زندگی فقیرانه داشته‌ باشیم، ولی آزاد و مستقل باشیم. ما این پیشرفت و تمدنی که دستمان پیش اجانب دراز باشد را نمی‌خواهیم. ما تمدنی را می‌خواهیم که بر پایه شرافت و انسانیت استوار باشد و بر این پایه، صلح را حفظ نماید. ابرقدرتها می‌خواهند انسانیت انسانها را تحت سلطه قرار دهند و ما و شما و هر مسلمانی مکلف است در مقابل آنها بایستد و سازش نکند و طرحهایی از قبیل طرح سادات و فهد را رد کند. بر ما واجب است که این گونه طرحها را، که به نفع مستضعفین نیست، محکوم نماییم.

انتقال طب و تمدن از شرق به غرب در گذشته

این را باید به خودمان اثبات کنیم که ما هم آدمیم. که ما هم هستیم در دنیا. که شرق هم یک جایی است. همه‌اش غرب نیست. شرق هم یک جایی است که خزائنش بیشتر از همه جا و متفکرینش بیشتر از همه جا بوده است. تا آن وقتی که ما را اسیر کردند، طب از شرق رفته به غرب، تمدن از شرق رفته به غرب، لکن مع الاسف قضایا چه شده است، و دسته‌بندیها چه جور بوده، و تبلیغات چه بوده است که ما را به عقب زدند، به طوری که ما دیگر خودمان را هیچ می‌دانیم. این را کراراً من گفتم. فاستونی را در کارخانه اصفهان می‌بافند، پشتش می‌زنند انگلیسی! برای اینکه تا انگلیسی نباشد بازار هم نمی‌خرد آن را. من و شما هم نمی‌خریم. باید انگلیسی باشد تا بخرید. خیابانهای ما اگر بخواهد [رونق داشته‌] باشد، خیابان روزولت[8]؛ آن روزولتی …

وجود درجات و تفاوت نقش‌ها لازمهٔ تمدن بشری

… را آقایان می‌خواهند؟ جامعه توحیدی که هیچ درجه داری نباشد. هیچ بالا و پایینی نباشد. فرمانفرما- همه باید عطار باشند. اگر عطار نباشند، جامعه توحیدی نیست! اگر مقصود این معناست، جامعه توحیدی، جامعه توحیدی در بشر تا حالا وجود پیدا نکرده الّا آن وقتی که وحشی بودند. اگر یکوقتی بشر وحشی بوده، آنجا یک جامعه توحیدی- هر کسی برای خودش می‌رفته علفی می‌چیده و می‌خورده- اما آن روزی که تمدن در بشر آمده است، لازمه تمدن این است که درجات باشد. لازمه تمدن این است که یکی دکتر باشد، یکی فرض کنید که مهندس باشد، یکی دیگری باشد. یکی سرگرد باشد. یکی چه باشد. این چیزهایی که هست واقعاً در عالم، اگر این را بردارند و بخواهند جامعه توحیدی به آن معنا درست بکنید برگشت به توحش است. آنهایی که این مطلب را در ذهن جوانان ما القا می‌کنند برای این است که منعکس بشود در خارج که اینها یک جامعه حیوانی …

رد تلقی اختلاط دختران و پسران در دریا به‌عنوان تمدن

… ملت را می‌خواهیم، استقلال را می‌خواهیم، چرا باید این طور باشد که قلمهایشان بر خلاف مسائلی است که ادعا می‌کنند؟! اولِ کلام می‌گویند باید این مملکت با هم متحد باشد، آخر کلامشان می‌بینید که یک کلمه‌ای گفته است که اسباب تشتت می‌شود! این اطراف دریا و آن فضاحت. اطراف دریا را یک مرد- نمی‌دانم، حالا من که نمی‌شناسم- در مجله گفته: جدا بودن زنها از مردها «ارتجاع» است! «تمدن» این است که پسرها و دخترها تو دریا به هم ور بروند! این تمدن است؟!

وابستگی همهٔ پیشرفت‌های تمدن‌های جدید به طبیعت

تمام زحمات مادّیین که مربوط به مکتب الهی نباشد، صرف ادراک طبیعت و خصوصیاتی که در طبیعت است می‌شود و استفاده از طبیعت، آن هم طبیعت انسان از طبایعِ عالَم. هر چه نگاه بکنید از این تمدنهای بزرگ، جدید و از این پیشرفتهای عظیم انسانی، می‌بینید که همه آن مربوط به همین طبیعت است و مربوط به استفاده انسان از طبیعت است، آن هم استفاده انسان طبیعی از عالم طبیعت. از عالم طبیعت به آن طرف، این موجودات طبیعی نمی‌توانند بفهمند، و لهذا اینها راهی به آن عالم ندارند مگر از راه وحی که همه عالم در تحت سیطره‌اش هست و چون این انسان مثل سایر حیوانات نیست که همان حیات طبیعی و دنیایی باشد- بلکه انسان یک طور خلق شده است که علاوه بر …

پذیرش تمدن در درجهٔ اعلای آن و کوشش اسلام برای تحققش

… یکی از فرقهاست. یک فرق نازلی است و بالاتر از این، آن چیزهایی است که انسان را رو به معنویات می‌برد. اسلام آمده است که این طبیعت را بکِشد طرف روحانیت، مهار کند. طبیعت را به همان معنایی که همه می‌گویند، آن هم می‌گوید این جور نیست که به طبیعت کار نداشته باشد. تمدن را به درجه اعلایش اسلام قبول دارد و کوشش می‌کند برای تحققش؛ و لهذا حکومتهایی که در اسلام بوده‌اند یک حکومتهایی بوده‌اند که همه جور تمدنی در آنها بوده است. اما نظر به این نبوده است که در عین حالی که همان چیزهایی که در ممالک متمدنه باشد، اسلام هم آنها را قبول دارد و کوشش هم برایش می‌کند، در عین حال آنها به این نگاه می‌کنند و همین است. او به این نگاه می‌کند که بکشدش طرف روحانیت، بکشدش طرف توحید، از این جهت فرق است …

پذیرش همهٔ مظاهر تمدن و مخالفت تنها با انحرافات

… جوری می‌خواهند از اسلام و از مسلمین جدا بکنند و بعد هر کاری دارند بکنند. با حرفهای مختلف، با انحرافات مختلف، با این طور چیزها و تبلیغات زیادی که کرده‌اند: اینها عقب هستند، اینها ارتجاعی هستند! کدام ارتجاع؟! با کدام یک از مظاهر تمدن مخالفت کرده‌اند روحانیون؟ همه مظاهر تمدن را ما قبول داریم. آنی که ما قبول‌ نداریم این انحرافاتی [است‌] که هست.

رد اتهام مخالفت روحانیت با مظاهر تمدن

… شما هم می‌گویید مسلمان هستید، خاضع هستید برای احکام شرع؛ ما علاوه بر اینکه مخالفت نمی‌کنیم، پشتیبانی هم ازتان می‌کنیم. مگر ما می‌گوییم دولت نباشد؟ ما می‌گوییم دولت باشد خاضع برای قوانین اسلام، و لا اقل برای قانون اساسی خاضع باشد. ما که نمی‌گوییم دولت نباشد؛ ما که نمی‌گوییم که می‌خواهیم یک زندگی‌ای بکنیم مثل آن کسانی که در هزاران سال پیش بودند، تو غارها زندگی می‌کردند؛ کدام روحانی به شما این حرف را زده؟ کدام روحانی گفته است که ما با فلان مظاهر تمدن مخالفیم؟ شما پیدا کنید یک روحانی را.

مخالفت نداشتن اسلام با مظاهر تمدن و هیچ قشری

… است که به اسلام نسبت می‌دهند. صدر اسلام زنها توی لشکرها هم بودند؛ توی میدانهای جنگ هم می‌رفتند. اسلام با دانشگاهها مخالف نیست، با فساد دانشگاهها مخالف است؛ با عقب نگه داشتن دانشگاهها مخالف است. با دانشگاه استعماری مخالف است اسلام، نه با دانشگاه مخالف است. اسلام با هیچ چیز از این مظاهرِ- عرض می‌کنم- تمدن مخالفت ندارد، و با هیچ قشری از شماها مخالفت ندارد. اسلام زنها را دستشان گرفته آورده در قبال مردها نگه داشته؛ در صورتی که در زمانی که پیغمبر اسلام آمد، زنها را هیچ حساب می‌کردند. اسلام زنها را قدرت داده است. اسلام زنها را در مقابل مردها قرار داده؛ نسبت با آنها تساوی دارند. البته یک احکامْ خاصِّ به مرد است که …