رفتن به محتوای اصلی

تقوا

نام‌های دیگر: پرهیزگاری، ورع، تقوای اقتصادی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پرهیزگاری و مراقبت از خود در برابر گناه با یاد خدا.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

نکته‌ى اساسى و مهمّى که هم نمایندگان، هم عامّه‌ى مردم، هم دست‌اندرکاران حکومتى و همه‌ى قشرها و گروه‌ها باید به آن توجّه داشته باشند، این است که اخلاق اسلامى که خود مولود ذکر خدا و یاد خدا است، امروز بزرگ‌ترین فرایض ما است؛ و معناى تقوا این است. اى مردم مسلمان، اى بزرگان، اى نام‌آوران، اى دانشمندان، اى عالمان، اى قشرهاى مختلف، اى جوانها و اى پیرها، اى فداکاران! بدانید اگر امروز اخلاق اسلامى در عمل شخصى ما و عمل سیاسى ما حاکمیّت نداشته باشد، انقلاب ما فناپذیر خواهد بود. امروز تکلیف الهى و انقلابى همه‌ى ما تمسّک به اخلاق اسلامى است و براى تأمین اخلاق اسلامى باید یاد خدا را فراموش نکنیم.
همه‌ی شما عزیزان را با استفاده از این فضای معنوی، دعوت میکنم به هرچه بیشتر دل بستن به هدفهای الهی و تمسک به تقوا. آنچه شما فهمیده‌اید، آنچه شما عمل میکنید، آنچه شما امروز شعار آن را میدهید، همین درست است. باید پایه‌های تقوا را در دلمان و سپس در عملمان در هر جا که هستیم و به هر کاری که سرگرم هستیم، محکمتر و راسختر کنیم. این جلوه‌ای که نماز جمعه‌ی تهران بخصوص در این هفته‌های اخیر از خود نشان میدهد، یکی از جلوه‌های تقواست. یعنی توجه به خدا، دل دادن به همان چیزی که خدا از بندگان خواسته است. اگر روح تقوا و عمل بر طبق تقوای الهی - همان طوری که جلوه‌ها و نشانه‌های آن امروز در زندگی مردم ما بوضوح مشاهده میشود - گسترش و عمق بیشتری پیدا بکند، هدف پیغمبران و هدف مجاهدتهای مرارتبار و دشوار امامان بزرگوار ما تحقق پیدا کرده است و خدای متعال از ملت ما راضی خواهد بود و رحمت او بر ما نازل خواهد شد و هدفهای انقلاب بزرگ اسلامی ما به فضل الهی تحقق پیدا خواهد کرد. پروردگارا! ملت ما را، مرد و زن ما را، دلهای مشتاق این نمازگزاران را مورد لطف و تفضل خاص خود قرار بده و ما را بر تقوای الهی موفق بدار.
یکی از آنها را در هفته‌ی قبل عرض کردم و آن به طور خلاصه این بود که در فرهنگ غربی، آزادی دارای موانع بُرونی است؛ موانع اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و امثال آنها. اما از نظر اسلام غیر از موانع بُرونی مثل همین محدودیتهای سیاسی و اقتصادی و موانع آزادی؛ حکومتها، دولتها، رژیمهای جبار، نظامهای اقتصادی ظالمانه، علاوه‌ی بر اینها، یک سلسله موانع درونی هم وجود دارد که آزادی بشر را محدود میکند، بشر را اسیر و زندانی و برده میسازد و موانع درونی از موانع برونی مهمتر، خطر آن بیشتر و رفعش مشکلتر است و تنها آن انسانهائی میتوانند موانع بیرونىِ آزادی را برطرف بکنند و محدود کنندگان آزادی را به زانو در بیاورند که قبلاً توانسته باشند موانع درونی را یا بعضی از آنها را از سر راه خودشان بردارند و در دل و جان خود آزاد بشوند. در این باره هم چند حدیث خوانده شد و مطالبی در ذیل آن احادیث که از کلمات پیشوایان بزرگ اسلام بود، به عرض برادران و خواهران رسید. اینجا فقط یک نکته را اضافه میکنم و آن این است که این واژه‌ی مقدس تقوا و نیز واژه‌ی مقدس دیگر تزکیه که این همه در اسلام بر روی آن تکیه شده است، در حقیقت همان فائق آمدن بر موانع درونی آزادی است. تقوا عبارت است از اینکه انسان هوشیارانه از خود محافظت کند و مانع شود از اینکه هویها و هوسها و جهالتها و لغزشها او را از راه صحیح الهی و انسانی دور کند و تزکیه عبارت است از اینکه انسان خود را از آلایشها و فسادها و گرفتاریهای روحی و قلبی پاک کند، خود را پاکیزه از دنائتها و رذالتها و پستیها بکند. اگر تقوا و تزکیه در کسی پیدا شد، او در حقیقت آزاد است و او میتواند بر قدرتهای بزرگ عالم هم پیروز بشود. و اگر در ملتی تقوا و تزکیه پیدا شد، ولو به طور نسبی، به همان اندازه میتواند بر قدرتهای تهدید کننده‌ی آزادی او غلبه کند. این داستان معروف دیوجانس حکیم را شاید بسیاری از شما شنیدید که نقل میکنند اسکندر مقدونی که فاتح بخش عظیمی از دنیای زمان خودش بود با تبختر[2] از راهی عبور میکرد، همه در مقابل او تعظیم میکردند و به خاک میافتادند و ستایش او را میکردند، دید یک مرد ژنده‌پوش فقیری در سر راه نشسته و به او اعتنائی نکرد. پرسید این کیست؟ رفتند نزدیک، دیدند مرد فقیر ژولیده‌ای است که هیچ اعتنائی به اسکندر نمیکند. گفت او را آوردند، پرسید چرا به من احترام نکردی؟ او در جواب گفت که من نباید به تو احترام کنم؛ زیرا تو غلامِ غلامان منی. اسکندر تعجب کرد. گفت تو مگر دیوانه‌ای، به کسی مثل من غلام میگوئی، آن هم غلامِ غلامان تو! گفت: تعجب نکن ای اسکندر! زیرا که تو اسیر و برده‌ی شهوت و غضب خود هستی و شهوت و غضب در دست من اسیرند.

شاهدها (۲۶ پاراگراف)

تقوا یعنی انطباق هر عمل با مصلحت الهی، نه صرف خداترسی

… همه‌چیز یک انسان؛ دنیا و آخرت یک ملّت. زاد و توشه‌ى حقیقى در این راه طولانى که بشر مجبور است آن را بپیماید، تقوا است. اوّل و آخر در کلام امیرالمؤمنین، تقوا است. اوّل تقوا؛ یعنى پسران من! مراقب خودتان باشید در راه خدا، با معیار خدایى. «تَقوَى الله»‌ یعنى این. بحث ترسیدن از خدا نیست که بعضى تقوا را به خداترسى معنا میکنند خشیة‌الله‌، خوفالله‌ آن هم یک ارزش دیگرى است؛ امّا این تقوا است. تقوا یعنى مواظب باشید هر عملى که از شما سر میزند، منطبق باشد بر مصلحتى که خداى متعال براى شما در نظر گرفته است؛ این چیزى نیست که کسى بتواند یک لحظه آن را رها بکند؛ اگر رها کردیم، جادّه لغزنده است، درّه عمیق است، خواهیم لغزید؛ تا باز یک جایى دستمان به یک مستمسکى، سنگى، درختى، بتّه‌اى گیر بکند و باز بتوانیم خودمان را بالا بکشیم. اِنَّ الَّذینَ اتَّقَوا اِذا مَسَّهُم …

تقوا یعنی مراقبت دائم از خود و تن ندادن به غفلت

امروز در خطبه‌ى اوّل، صحبت من درباره‌ى تقوا با اشاره به یک تجربه‌ى قرآنىِ بسیار مهم است. فواید تقوا در زندگى انسان زیاد است؛ از جمله‌ى این فواید یکى این است که انسانِ باتقوا در لغزشگاه‌ها و دست‌اندازهاى زندگى میتواند خود را حفظ کند؛ انسان بى‌تقوا نمیتواند. اگر انسان بتواند آن روح تقوا را که عبارت است از مراقبت دائم نسبت به خود و توجّه همیشگى در اعمال خود و حتّى افکار خود و فعل و ترکى که به انسان منتسب میشود، داشته باشد که معناى تقوا عبارت است از همین توجّه و دائماً پاییدنِ خود، مراقبت کردن از خود، تن به غفلت ندادن و این روحیه را اگر انسان در خود بتواند به‌ وجود بیاورد، نتیجه این میشود که انسان در امتحانهاى الهى سالم میماند.

تقوا یعنی مراقبت از رفتار و هشیاری در برابر شیطان درون و بیرون

… جوانهاى این ملّت رزمندگان، شهیدان، جانبازان، آزادگان محکوم شده است به کوته‌دستى و سر جاى‌ خود نشستن؛ امنیّت به شما رسید، امّا لحظه‌ى امتحان است؛ مراقب باشید. اى مؤمنینى که در سخت‌ترین شرایط سوار کشتى نوح شدید، مواظب باشید از امتحان سربلند بیرون بیایید؛ راهش هم این است که تقوا در خودتان ذخیره کنید. تقوا هم یعنى همین که مواظب رفتار خودتان باشید که خلاف امر خدا و نهى خدا رفتار نکنید؛ همین مراقبت، معناى تقوا است. یک ‌وقت هم ممکن است از دست انسان خارج بشود، یک گناهى هم سر بزند؛ مهم این است که شما مراقب باشید، بنا داشته باشید که گناه نکنید؛ این آن روحیه‌ى تقوا است، روحیه‌ى هشیارى است؛ که وقتى شما هشیار خودت بودى، هشیار دشمنت هم هستى؛ وقتى مواظب شیطان درون خودت بودى، …

صیانت مسلمانان از سیل فساد و مادی‌گری با تقوا و اعتصام به حبل‌الله

والیوم، اذ تسعى کلّ الایادى الخبیثة فى العالم لجرّ الاجیال الانسانیّة نحو الفساد والغرق فى المادّیّات، فانّ على المسلمین أن یصونوا أنفسهم، عبر التّحلّى بالتّقوى والاعتصام بحبل الله‌، من الانجراف مع هذا السّیل العرم، ویقیموا صرح الامّة الاسلامیّة على قاعدة صلبة من نفوس قویّةٍ بذکر الله‌، وارادةٍ مطمئنّة بالوعد الالهی. خصوصاً ونحن نعیش ذکرى استشهاد مولى المتّقین وامیرالمؤمنین علىّ ‌بن ابى‌طالب (علیه ‌السّلام). فلنجعل اذاً سیرة هذا الرّجل العظیم نبراساً ینیر لنا دربنا اللّاحب.

صیانت مسلمانان از سیل فساد و مادی‌گری با تقوا و چنگ زدن به ریسمان خدا

برادران و خواهران! امروز که همه‌ى دستهاى پلید در جهان میکوشند تا نسلهاى بشرى را به سوى فساد و غرق شدن در مادّیّات بکشانند، مسلمانان باید با برخوردارى از تقوا و چنگ زدن به ریسمان خدا، خود را از افتادن در کام این سیل بى‌امان محفوظ و مصون بدارند و کاخ رفیع امّت اسلامى را بر شالوده‌اى محکم از نفوسى که با یاد خدا قوى است و اراده‌اى که به وعده‌ى الهى مطمئن است، بر پا دارند؛ بویژه که ما در ایّام شهادت مولاى متّقیان، امیرالمؤمنین علىّ‌بن‌ابى‌طالب (علیه ‌السّلام) به سر میبریم، بنابراین باید سیره‌ى این بزرگ‌مرد را چراغ راه آینده‌ى خود بسازیم.

توصیهٔ نمازگزاران به رعایت و حفظ تقوای الهی

همه‌ى برادران و خواهران نمازگزار عزیز را توصیه میکنم و دعوت میکنم به رعایت و حفظ تقواى الهى. این ماه رمضان را که ماه رسیدن به تقوا است و ماهى است که روزه‌ى آن وسیله‌اى است براى اینکه انسان به وادى تقوا قدم بگذارد، قدر بدانیم؛ خودمان را به این مرحله از دیانت که نامش «تقوا» است، هرچه ممکن است، نزدیک کنیم.

تقوا عامل ادامهٔ راه پیشرفت و بندگی ملت‌ها در اوج قدرت

… همان لحظه‌ى پیروزى به یاد خدا باش، خدا را تسبیح کن، خدا را حمد بگو؛ کار تو نیست، کار خدا است؛ به خود نگاه نکن، به قدرت الهى نگاه کن. یک رهبرى حکیمانه و الهى مثل نبىّ اکرم (صلّى‌الله‌ علیه و آله و سلّم) در یک‌ چنین‌جاهایى مواظب است که امّت راه خود را گم نکند؛ تقوا اینجا است که به داد یک ملّت میرسد. اگر ملّتى باتقوا بود، راه پیشرفت را، راه ایمان را، راه بندگى خدا را ادامه خواهد داد. اگر ملّتها تقوا نداشتند، همان چیزى بر سر آنها خواهد آمد که ملّتهاى مقتدر دنیا در جاى‌جاى تاریخ به آن دچار شدند: دچار غرور، دچار استکبار، دچار ظلم، دچار بدرفتارى، دچار انحراف، مردم را منحرف کردن، دنیا را خراب کردن و فاسد کردن، آخر هم خودشان سرنگون شدن؛ یک …

نبود تقوا و مراقبت از خود سرچشمهٔ لغزش در کار و خدمت

… که از امیرالمؤمنین الان خواندم، میفرماید که آن ‌کسى که از تقوا جدا بشود، اُغرِىَ بِاللَّذّاتِ وَ الشَّهَوات؛ لذّتها و شهوتها او را فریب میدهند، اغراء(۱۶) میکنند، وَ وَقَعَ فى تیهِ السَّیّئات؛ در حیرت و ضلالت و گمراهىِ بدکارگى خواهد افتاد؛ قهراً مى‌افتد. وقتى تقوا نبود، وقتى مراقبت از خود نبود، وقتى ما حواسمان جمع نبود نسبت به عمل خودمان، حرف خودمان، معامله‌ى خودمان، خدمتى که بر عهده گرفتیم در دستگاه دولتى، وظیفه‌اى که بر دوش گرفتیم در میدان انقلاب، رفتارى که بر ما لازم است بر حکم وظیفه‌ى اسلامى، لغزشها به سراغ انسان مى‌آید. خیال نکنید که لغزش مال یک عدّه‌ى مخصوصى است، شهوات مال یک جمع معیّنى است؛ نه آقا، همه‌ى انسانها دچار شهوت میشوند؛ شهوتِ بعضى‌ها گران است، شهوتِ بعضى ارزان است؛ لذّت بعضى فاخر است، لذّت بعضى ناچیز و کوچک است. لذّت، لذّت است و لذّت حرام، لذّت حرام است، فرق …

فرجام نیک از آنِ متقین و زمین خوردن به سبب بی‌تقوایی

یک روایتى دیدم که نبىّ اکرم (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) براى امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) شرح میدهد آن نشانه‌هاى انحراف در ملّت مسلمان را؛ این ‌جور میشوند، این‌ جور میشوند؛ همه‌ى تکیه‌ها در نهایت و در مآل،(۱۷) بر روى تقوا است. در همین آیات مربوط به نوح، بعد از این آیه‌اى که خواندم، خداى متعال میفرماید: تِلکَ مِن اَنباءِ الغَیبِ نوحیها اِلَیکَ ما کُنتَ تَعلَمُها اَنتَ وَلاقَومُکَ مِن قَبلِ هذا فَاصبِر اِنَّ العاقِبَةَ لِلمُتَّقین؛(۱۸) عاقبت مال متّقین است؛ فرجام نیک، وابسته‌ى به تقوا است. یعنى در قضیّه‌ى نوح کأنّه این ‌جور اشاره میکند آیه که در آنجا هم آنهایى که زمین خوردند، به خاطر بى‌تقوایى‌شان بود.

هدف روزه و سبب گشوده شدن برکات آسمان و زمین

… همین روزه، همین نماز، همین نوافل، همین دعا، همین ذکر، همین توجّه، همین خشوع، همین تضرّع. اگر وارد این میدان بشویم و ما معمّمین سعى کنیم مخاطبین خودمان را هم وارد این میدان کنیم، کشور ایران تبدیل خواهد شد به یک منطقه‌ى بهشتى، دنیا و آخرت درست خواهد شد؛ وَلَو اَنَّ اَهلَ القُریًّ ءامَنوا وَ اتَّقَوا لَفَتَحنا عَلَیهِم بَ‌رَکتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الاَرض.[8] اینها وعده‌ى الهى است، اینها مبالغه و اغراق‌گویى که نیست. خداى متعال برکات زمین و آسمان را بر روى مردمِ باتقوا باز خواهد کرد، مفتوح خواهد کرد. تقوا هم به همین است. از بزرگ‌ترین اهداف یا شاید بشود به یک معنا گفت تمام‌الهدف روزه‌ى ماه رمضان تقوا است؛ لَعَلَّکُم تَتَّقُون؛[9] و این دست ما است. هر کدام از مردم دیگر، خودشان باید خودشان را اصلاح کنند، و البتّه اگر بتوانند دیگران را؛ این مخصوص معمّمین نیست لکن علما و روحانیّون و خطبا و وعّاظ و مانند اینها آمادگى دارند؛ خداى متعال به آنها این بیان را، این امکان …

لزوم توصیهٔ حقیقی خود به تقوا، نه لفظی

… درست استفاده کنیم و درست استفاده نمیکنیم امّا باید استفاده کنیم. وقتى مسئولیّت به ‌وجود مى‌آید، انسان بیشتر وظیفه پیدا میکند که رجوع کند به آن کسى که مطهّر از عیوب و ذنوب و اقذار و کثافات و نجاسات است. این مسئله‌ى اوّل است: تربیت و تهذیب نفْس؛ مواظبت. تقوایى را که توصیه میکنیم، [باید] اوّل خودمان را به معناى حقیقى کلمه توصیه کنیم به تقوا؛ نه اینکه حالا لفظاً بگوییم «اوصیکُم وَ نَفسى بِتَقوَى الله‌».[14] وقتى‌ که ما خودمان را امام مردم قرار دادیم، پیشواى مردم در هر محدوده‌اى قرار دادیم، [باید قبل از تعلیم دیگران، خود را بسازیم؛] مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاس اِماماً فَلیَبدَأ بِتَعلیمِ نَفسِهِ قَبلَ تَعلیمِ غَیرِه.[15] این مسئله‌ى اوّل است.

لزوم الگوی تقوا بودن نظامیان برای مردم شهر و استان

و شما که در این شهر و استان مبارزخیز، استان جهاد، استان شهادت، استان اخلاص دارید زندگى میکنید، باید براى مردم این شهر و مردم این استان نمونه‌هاى تقوا و پرهیزکارى باشید، و نه چیز دیگر؛ هم ارتشى‌ها و هم سپاهى‌ها، هر دو مشمول این سخنان هستند. امیدوارم که روزبه‌روز وضع شما بهتر بشود و امیدوارم که پیشرفت شما بیشتر و درخشان‌تر و چشمگیرتر بشود.

دعوت به تقوا به‌عنوان نتیجهٔ روزهٔ ماه رمضان

روز عید مبارک فطر، روزِ گرفتن پاداش برای مؤمنان و روزی است که برای پیغمبر اکرم و اولیایش، روز عید، روز شرف و روز کرامت است. همه شما برادران و خواهران مسلمان نماز گزار را به رعایت تقوا و پرهیزگاری دعوت و توصیه میکنم؛ که تقوا و پرهیزگاری، نتیجه و غایتی است که باید به فضل پروردگار، بر روزه ماه رمضان مترتّب شده باشد.

توصیهٔ نمازگزاران به تقوا، دقت در گفتار و کردار و مهار نفس

همه‌ى برادران و خواهران عزیز نمازگزار را و نیز خود را دعوت میکنم و توصیه میکنم به رعایت تقوا و اهمّیّت ‌دادن به اوامر الهى و دقّت در کارهاى خود، گفتار خود، کردار خود و در دست گرفتن زمام این نفْسى که ما را به هلاکت میکشاند. امروز روز بیست‌‌ویکم ماه رمضان و روز امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) است. اگرچه در دنیاى اسلام و در تاریخ اسلام که با چشم انصاف نگاه کنیم، همه‌ى روزها متعلّق است به علىّ‌بن‌ابى‌طالب (علیه‌ السّلام)، لکن شیعه‌ى آن حضرت امروز حال و هواى دیگرى دارد. یاد …

سربلندی مردم باتقوا در امتحان دوران رفاه

… به‌ دنبال برخوردارى از زندگى راحت، به‌ دنبال چشیدن مزه‌ى امنیّت و رفاه و آسایش، ثُمَّ یَمَسُّهُم مِنّا عَذابٌ اَلیم؛ یک عذاب دردناکى از سوى ما به آنها خواهد رسید. یعنى آنها در امتحان الهى بد عمل خواهند کرد و خواهند بُرید، که این امتحان دوران رخاء است. چه کسى میتواند از این امتحان سربلند در‌ بیاید؟ مردم با‌تقوا.

منش پرهیزکارانهٔ آیت‌الله گلپایگانی الگوی زندهٔ علما و فقها

… جدید بشرى را ایشان پدید آوردند؛ صدها مدرسه و مسجد و مؤسّسه‌ى تبلیغ دین در سراسر کشور و در کشورهاى دیگر بنیاد کردند؛ هزاران شاگرد را از فقه پخته و عمیق خود بهره‌مند ساختند، بسیارى آراء و نظرات فقهى که حاکى از روشن‌بینى و ذهن نوگراى ایشان بود ارائه کردند؛ و بالاتر از همه با مَنِش و رفتار پرهیزکارانه و با طهارت و تقوایى که میتوانست براى علما و فقها الگویى زنده و ملموس باشد، عمرى پُربرکت را به نزاهت کامل گذرانیدند.

توصیه به تقوا، دوری از هوای نفس و احتیاط در امور دین و دنیا

و ایشان همچنین مجازند در تصدّى امور حسبیّه[1] و اخذ وجوه شرعیّه و صرف آن در مصارف مقرّره؛ و لازم است نصف سهمین مبارکین را جهت صرف در حوزه‌هاى علمیّه نزد اینجانب ارسال دارند. و در همه‌ى موارد ایشان را توصیه میکنم به آنچه سلف صالح ما بدان توصیه کرده‌اند؛ یعنى رعایت تقوا و اجتناب از هوىٰ و تمسّک به احتیاط در امور دین و دنیا.

توصیه به تقوا، اجتناب از هوا و احتیاط در امور دین و دنیا

ایشان همچنین مجازند در تصدّى امور حسبیّه[1] و اخذ وجوه شرعیّه و صرف آن در مصارف مقرّره. و لازم است نصف سهمین مبارکین را جهت صرف در حوزه‌هاى مقدّسه‌ى علمیّه نزد اینجانب ارسال دارند. و در همه‌ى موارد ایشان را توصیه میکنم به آنچه سلف صالح ما بدان توصیه کرده‌اند؛ یعنى رعایت تقوا و اجتناب از هوا و تمسّک به احتیاط در امور دین و دنیا. والسّلام علیه و على اخواننا المؤمنین و رحمة الله و برکاته.

توصیه به تقوا ستون فقرات نماز جمعه

مطلب امروز بنده فقط یک کلمه در باب نماز جمعه و اهمّیّت این حادثه‌ى عظیمى است که اسلام براى پیروان خود معیّن فرمود و بمرور از مسیر خود منحرف شد تا آنجایى که وسیله‌اى شد براى قدرتمندان بى‌قیدِ نسبت به دین و اخلاق و تقوا؛ در حالى ‌که پایه و ستون فقرات این نماز عظیم‌الشّأن عبارت است از توصیه‌ى به تقوا و تأدّب به آداب شرع. و در بعضى از ادوار تاریخ و بعضى از کشورها هم اگرچه به این فساد و ابتذال کشیده نشد لکن به ‌هر حال بى‌خاصیّت شد و مثل یک نماز جماعت معمولى با آن رفتار شد؛ در حالى‌ که این نماز، نماز جمعه است، نماز اجتماع است، نماز روشنگرى و آگاه‌سازى آحاد مردم است، نماز اِخبار …

توصیهٔ همهٔ انبیا و اولیا به رعایت تقوا و بی‌اعتنایی به دنیا

این فرصت را مغتنم شمرده، رئیس‌جمهور محترم و برادر گرامى خود را به آنچه توصیه‌ى همه‌ى انبیا و اولیا و مؤمنین است توصیه میکنم، یعنى رعایت تقوا، و بى‌اعتنائى به زخارف[4] دنیا، و دوام ذکر الهى، و اعتماد به قدرت حضرت احدیّت، و ناچیز شمردن قدرت خود و همه‌ى قدرتمندان مادّى در برابر قدرت کامله‌ى الهى، و مهربانى با بندگان خدا، و حُسن سلوک با مردم بخصوص قشرهاى ضعیف که نیروهاى همیشه در صحنه‌ى انقلاب و صمیمى‌ترین یاران آن هستند، و حفظ موضع مستحکم همیشگى خود در برابر دشمنان و مخالفان و بدخواهان، و نیز به گزینش همکاران و مدیرانى که این معیارها را در آنان بازشناخته و ثبات قدم، استحکام روحیه و استقامت فکر آنان را آزموده باشند.

وظیفهٔ تقوایی روحانیون و بنای واقعی بر صحت عمل

… خیلى مسئله‌ى مهمّى است. با این شعاع وسیع، با این اهمّیّتى که این کسوت و این زى[25] امروز در دنیا پیدا کرده است، وظیفه‌ى ما چیست؟ همان سه وظیفه‌ى معروفى که براى اهل علم ذکر شده است؛ اوّل، وظیفه علمى، عالم شدن، عَن علمٍ[26] حرف زدن؛ چون این لباس، لباس علم است. دوّم، وظیفه‌ى تقوایى؛ یعنى حقیقتاً در جادّه‌ى تقوا قدم نهادن و بناى قطعى و واقعى بر صحّت عمل داشتن. و سوّم، هوشیارى سیاسى؛ زیرا که اشتباه من و شما، اشتباه یک نفر نیست، اشتباه یک جمعى است که به ما نگاه میکنند. امروز چشم نیروهاى مسلّح به روحانى است، چشم ادارات دولتى به روحانى است، چشم کارخانه‌جات ما به روحانى است، چشم آحاد مردم به روحانى است. روحانى در هر جا …

حفظ تقوا و عبادت ورزشکاران جانباز در مسابقات

الحمدلله‌ شما در این میدانها، هم امتحان اراده دادید، هم امتحان دین و تقوا. من خیلى خوشحال شدم وقتى از جناب آقاى راشد شنیدم که شماها آنجا تقوایتان، عبادتتان، تضرّعتان، دعایتان [را حفظ کردید]. اصل هم همینها است؛ شما بدانید، همه بدانند که اصل، آن رابطه‌ى انسان با خدا است؛ همه‌ى امور زندگى فرع آن است، همه‌ى پیشرفتها دنباله‌ى آن است. اصل، این است که انسان بین خودش و خدا را درست کند و همه‌ى کمالها مقدّمه‌ى این کمال است و این بالاترین کمالها است؛ این را …

توصیه به حفظ تقوای الهی

همه‌ى برادران و خواهران عزیز را دعوت میکنم و توصیه میکنم به حفظ تقواى الهى؛ بخصوص در این نماز جمعه که به یاد و در کنار مرقد کسى این نماز را اقامه میکنیم که شاید بشود گفت بزرگ‌ترین خصوصیّات او تقوا و پرهیزکارى او بود. امروز به ‌مناسبت اینکه سالگرد چهارم امام بزرگوار را در این جمع عظیمِ مردم سراسر کشور، بخصوص مردم عزیز تهران و همچنین …

پرهیز از دنیاطلبی از لوازم تقوا

دنبال تقوا، مطلبى دیگر [میفرماید]: وَ اَلّا تَبغیَا الدُّنیا وَ اِن بَغَتکُما؛ دنبال دنیا ندوید، اگرچه دنیا دنبال شما بیاید. این هم نکته‌ى دوّم، که این هم البتّه از لوازم تقوا است. همه‌ى کارهاى نیک از لوازم تقوا است؛ از جمله این. نمیگوید ترک دنیا بکنید، میگوید: اَلّا تَبغیا؛ دنبال دنیا حرکت نکنید، طلب نکنید؛ در حقیقت با تعبیر فارسى ما، ندوید دنبال دنیا. دنیا یعنى چه؟ یعنى آباد کردن روى زمین؟ یعنى احیا کردن ثروتهاى الهى؟ این است معناى دنیایى که گفتند [دنبال] نکنید؟ نه، …

تکرار سفارش به تقوا در وصیت عمومی امیرالمؤمنین

… وَ اَهلى؛ به همه‌ى اهل و کسانم، وَ مَن بَلَغَهُ کِتابى؛ به هر کسى که این نامه‌ى من به او خواهد رسید. با این حساب، شما هم که اینجا نشسته‌اید و من دارم این وصیّت‌نامه را براى شما میخوانم، مخاطب همین کلام امیرالمؤمنین هستید. همه‌ى شما را وصیّت میکنم به چه؟ باز دوباره بِتَقوَى الله‌؛ مجدّداً تقوا. اوّلین و آخرین کلمه‌ى امیرالمؤمنین تقوا است؛ به دنبال آن، وَ نَظمِ اَمرِکُم؛ نظم امرتان. یعنى چه؟ معنایش این است که یعنى کارهایتان را که در زندگى میکنید، همه منظّم باشد؟ خب، ممکن است معنایش این هم باشد. نفرمود: نظم امورکم کارهایتان را منظّم کنید [فرمود:] نَظمِ اَمرِکُم. آن مسئله‌اى که باید منظّم باشد، …