رفتن به محتوای اصلی

تقوا

نام‌های دیگر: پرهیزگاری، ورع، تقوای اقتصادی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پرهیزگاری و مراقبت از خود در برابر گناه با یاد خدا.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

نکته‌ى اساسى و مهمّى که هم نمایندگان، هم عامّه‌ى مردم، هم دست‌اندرکاران حکومتى و همه‌ى قشرها و گروه‌ها باید به آن توجّه داشته باشند، این است که اخلاق اسلامى که خود مولود ذکر خدا و یاد خدا است، امروز بزرگ‌ترین فرایض ما است؛ و معناى تقوا این است. اى مردم مسلمان، اى بزرگان، اى نام‌آوران، اى دانشمندان، اى عالمان، اى قشرهاى مختلف، اى جوانها و اى پیرها، اى فداکاران! بدانید اگر امروز اخلاق اسلامى در عمل شخصى ما و عمل سیاسى ما حاکمیّت نداشته باشد، انقلاب ما فناپذیر خواهد بود. امروز تکلیف الهى و انقلابى همه‌ى ما تمسّک به اخلاق اسلامى است و براى تأمین اخلاق اسلامى باید یاد خدا را فراموش نکنیم.
همه‌ی شما عزیزان را با استفاده از این فضای معنوی، دعوت میکنم به هرچه بیشتر دل بستن به هدفهای الهی و تمسک به تقوا. آنچه شما فهمیده‌اید، آنچه شما عمل میکنید، آنچه شما امروز شعار آن را میدهید، همین درست است. باید پایه‌های تقوا را در دلمان و سپس در عملمان در هر جا که هستیم و به هر کاری که سرگرم هستیم، محکمتر و راسختر کنیم. این جلوه‌ای که نماز جمعه‌ی تهران بخصوص در این هفته‌های اخیر از خود نشان میدهد، یکی از جلوه‌های تقواست. یعنی توجه به خدا، دل دادن به همان چیزی که خدا از بندگان خواسته است. اگر روح تقوا و عمل بر طبق تقوای الهی - همان طوری که جلوه‌ها و نشانه‌های آن امروز در زندگی مردم ما بوضوح مشاهده میشود - گسترش و عمق بیشتری پیدا بکند، هدف پیغمبران و هدف مجاهدتهای مرارتبار و دشوار امامان بزرگوار ما تحقق پیدا کرده است و خدای متعال از ملت ما راضی خواهد بود و رحمت او بر ما نازل خواهد شد و هدفهای انقلاب بزرگ اسلامی ما به فضل الهی تحقق پیدا خواهد کرد. پروردگارا! ملت ما را، مرد و زن ما را، دلهای مشتاق این نمازگزاران را مورد لطف و تفضل خاص خود قرار بده و ما را بر تقوای الهی موفق بدار.
یکی از آنها را در هفته‌ی قبل عرض کردم و آن به طور خلاصه این بود که در فرهنگ غربی، آزادی دارای موانع بُرونی است؛ موانع اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و امثال آنها. اما از نظر اسلام غیر از موانع بُرونی مثل همین محدودیتهای سیاسی و اقتصادی و موانع آزادی؛ حکومتها، دولتها، رژیمهای جبار، نظامهای اقتصادی ظالمانه، علاوه‌ی بر اینها، یک سلسله موانع درونی هم وجود دارد که آزادی بشر را محدود میکند، بشر را اسیر و زندانی و برده میسازد و موانع درونی از موانع برونی مهمتر، خطر آن بیشتر و رفعش مشکلتر است و تنها آن انسانهائی میتوانند موانع بیرونىِ آزادی را برطرف بکنند و محدود کنندگان آزادی را به زانو در بیاورند که قبلاً توانسته باشند موانع درونی را یا بعضی از آنها را از سر راه خودشان بردارند و در دل و جان خود آزاد بشوند. در این باره هم چند حدیث خوانده شد و مطالبی در ذیل آن احادیث که از کلمات پیشوایان بزرگ اسلام بود، به عرض برادران و خواهران رسید. اینجا فقط یک نکته را اضافه میکنم و آن این است که این واژه‌ی مقدس تقوا و نیز واژه‌ی مقدس دیگر تزکیه که این همه در اسلام بر روی آن تکیه شده است، در حقیقت همان فائق آمدن بر موانع درونی آزادی است. تقوا عبارت است از اینکه انسان هوشیارانه از خود محافظت کند و مانع شود از اینکه هویها و هوسها و جهالتها و لغزشها او را از راه صحیح الهی و انسانی دور کند و تزکیه عبارت است از اینکه انسان خود را از آلایشها و فسادها و گرفتاریهای روحی و قلبی پاک کند، خود را پاکیزه از دنائتها و رذالتها و پستیها بکند. اگر تقوا و تزکیه در کسی پیدا شد، او در حقیقت آزاد است و او میتواند بر قدرتهای بزرگ عالم هم پیروز بشود. و اگر در ملتی تقوا و تزکیه پیدا شد، ولو به طور نسبی، به همان اندازه میتواند بر قدرتهای تهدید کننده‌ی آزادی او غلبه کند. این داستان معروف دیوجانس حکیم را شاید بسیاری از شما شنیدید که نقل میکنند اسکندر مقدونی که فاتح بخش عظیمی از دنیای زمان خودش بود با تبختر[2] از راهی عبور میکرد، همه در مقابل او تعظیم میکردند و به خاک میافتادند و ستایش او را میکردند، دید یک مرد ژنده‌پوش فقیری در سر راه نشسته و به او اعتنائی نکرد. پرسید این کیست؟ رفتند نزدیک، دیدند مرد فقیر ژولیده‌ای است که هیچ اعتنائی به اسکندر نمیکند. گفت او را آوردند، پرسید چرا به من احترام نکردی؟ او در جواب گفت که من نباید به تو احترام کنم؛ زیرا تو غلامِ غلامان منی. اسکندر تعجب کرد. گفت تو مگر دیوانه‌ای، به کسی مثل من غلام میگوئی، آن هم غلامِ غلامان تو! گفت: تعجب نکن ای اسکندر! زیرا که تو اسیر و برده‌ی شهوت و غضب خود هستی و شهوت و غضب در دست من اسیرند.

شاهدها (۳۲ پاراگراف)

پرهیز از گناه و هوس و دل‌سپردن به خط مستقیم تکلیف

اوّلاً عرض کنیم تقوا چیست و در ابعاد مختلف زندگى چگونه میشود با‌تقوا بود. تقوا عبارت است از اجتناب و پرهیز کردن از خطا، از گناه، از اشتباه، از آلودگى، ناپاکى، انحراف از راه، اجتناب از پیروى از هوسها، دل سپردن به خطّ مستقیم تکلیف و وظیفه؛ این تقوا است. همه باید در میدانهاى مختلف با‌تقوا باشند تا موفّق بشوند. تقوا شرط توفیق در هر راهى است؛ مخصوص دین هم نیست؛ منتها تقواى دینى، روشن و واضح است؛ شیرین و خوش‌عاقبت است. از یک کودک و نوجوانى که مشغول تحصیل و درس خواندن است، تا خانم کدبانوى یک خانه، تا هر انسانى که …

همت برای تحصیل رضای خدا و انجام تکلیف در هر مسئولیت

در هر جا که شما هستید، هر شغلى که دارید، هر مسئولیّتى که بر عهده گرفته‌اید، هر شأنى از شئون اجتماعى را که دارا هستید، باید در درجه‌ى اوّل، همّتتان این باشد که رضاى خدا را تحصیل کنید و وظیفه‌ى الهى را انجام بدهید؛ این تقوا است. اینکه در صدد انجام تکلیف باشید و از انحراف و بیراهه رفتن پرهیز بکنید، همان تقوا است. اگر این احساس در شما پیدا شد، این همّت و تلاش را کردید، اوّلین قدم را که برداشتید، خداى متعال براى قدم دوّم به شما کمک خواهد کرد. هر چه مسئولیّت ما بالاتر باشد، تقواى بیشترى لازم داریم. در میدان جهاد هم تقوا است که انسان را پیروز میکند. در میدان مبارزه‌ى با …

تقوا یعنی مراقبت بی‌اغماض از خود

… اگر نباشد، آن علمى هم که گفتیم سودمند نخواهد افتاد، بلکه مضر خواهد شد؛ مثل سلاحى در دست آدم ناباب. و باز در اینجا من به امام عزیزمان (رضوان الله‌ تعالى علیه) باید مَثَل بزنم؛ واقعاً مثال اعلاى تقوا و مواظبت و مراقبت از خود، از نفْس خود، از حرکات خود [بود]؛ بدون یک ذرّه اغماض نسبت به خود، مواظب خود بود؛ این تقوا است؛ مراقب خود بودن.

تقوا در مسائل مالی، ناموسی، شخصی، کاری و سیاسی

… کوچک، راحت صرف‌نظر کردن، با دشمنان ذرّه‌ذرّه را به حساب آوردن، از علائم ایمان است. اَذِلَّةٍ عَلَی المُؤمِنین؛[9] در مقابل مؤمنین فروتن باشید، خودتان را ذلیل بگیرید؛ این با شاخ و شانه کشیدن برای همدیگر نمیسازد؛ این با محبّت، با گذشت، با مدارا [ایجاد میشود]؛ تقوا اینها است؛ تقوا در مسائل مالى، تقوا در مسائل ناموسى، تقوا در مسائل شخصى، تقوا بخصوص در مسائل کارى، تقوا در مسائل سیاسى. بدانید که در حرکت تقوایىِ این کشور و این ملّت آن‌ چنان اوجى و رونقى به حرکت این ملّت داده خواهد شد که چشم دنیا را خیره میکند.

مراقبت دائمی بر گفتار و کردار و تصمیم‌ها تا هوای نفس انسان را از راه خدا منحرف نکند

… این بزرگواران که در نورانیّت، در میان آحاد بشر ــ جز تعداد معدودى ــ بى‌نظیر بودند، استغفار میکنند و با زبانهاى گوناگون و با نفَسهاى سوزان توبه میکنند، بنده و امثال بنده هیچ لحظه‌اى را نباید از دست بدهیم براى بازگشت به خدا و طلب مغفرت و انابه‌ى به پروردگار. تقوا را پیشه‌ى خود بکنید در تمام اعمال شبانه‌روز؛ یعنى مراقب گفتار و کردار و عمل و تصمیم و اقدام خودتان باشید و نگذارید هواهاى نفسانى، شما را از راه خدا و از تکلیف الهى منحرف بکند. شیطان به اتّکاء نفس امّاره‌ى ما و هواهاى نفسانى ما و خودخواهى‌هاى ما و منیّتهاى ما و هوسهاى ما، ما را از صراط‌المستقیم الهى منحرف میکند؛ باید مواظب باشیم؛ مانند مواظبت آن کسى که در پیچ‌و‌خم‌هاى یک راه کوهستانى خطرناک، مراقب هر حرکت و هر قدم پیشرفت خود است؛ …

مراقبت دائمی بر انطباق همهٔ اعمال با رضای الهی

بعد میفرماید: لَعَلَّکُم تَتَّقون؛ یعنی این روزه یک پلّکانی به سمت تقوا است؛ وسیله‌ای برای تأمین تقوا در وجود شما، در دل و جان شما است. تقوا این است که انسان در همه‌ی اعمال و رفتار خود مراقب باشد که آیا این کار مطابق رضای خدا و امر الهی است یا نه. اسم این مراقبت دائمی، حالت پرهیز و برحذر بودن دائمی، تقوا است. نقطه‌ی مقابل تقوا، غفلت و بی‌توجّهی و حرکت بدون بصیرت است. خدا ناهوشیاری مؤمن را در امور زندگی نمی‌پسندد؛ مؤمن باید در همه‌ی امور زندگی، چشم باز و دل بیدار داشته باشد. این چشم باز و دل بیدار و هوشیار، در همه‌ی امور زندگی برای انسان مؤمن این اثر و فایده را …

ضرورت تقوا در همهٔ مراحل زندگی فرد و جامعه و نیاز بیشتر امروز به آن

همه‌ى برادران و خواهران عزیز نمازگزار را توصیه میکنم و دعوت میکنم به رعایت تقوا. امروز فکر کردم که کدام مطلب از مطالب اسلامى و دینى ما از همه مهم‌تر و فورى‌تر است که در خطبه‌ى اوّل مطرح بکنم، دیدم مسئله‌ى تقوا از همه چیز مهم‌تر است. تقوا در تمام مراحل زندگى یک جامعه و یک فرد از ضرورى‌ترین نیازهاى او است و در تمام دورانها ــ در دوران مبارزه، در دوران پیروزى، در هنگام جهاد، در هنگام سازندگى ــ و در مراحل مختلف، براى جامعه‌ى دینى و ملّت مسلمان ضرورى است. و ما امروز که بعد از دوازده سال از پیروزى، تجربه‌هاى باارزشى در اختیار داریم، راه را تا حدود زیادى شناخته‌ایم، هدفها را در قالب مشخّص و معیّنى تصویر کرده‌ایم و به سمت آن حرکت میکنیم، شاید بشود گفت از همیشه بیشتر به تقوا احتیاج داریم.

بی‌تقوایی مایهٔ به زانو درآمدن و تقوا مایهٔ سربلندی ملت

… ملّت، رفاه خودشان را در نظر بگیرند و بى‌اعتنا به منافع ملّت باشند، بى‌تقوایى کرده‌اند. کسانى که مسئولیّتهاى بزرگى بر دوش دارند در میان مردم، (اگر) وقت و عمر خودشان را در غیر راه انقلاب و مسئولیّت انقلابى که بر عهده‌شان است، مصرف بکنند، بى‌تقوایى کرده‌اند. دل‌ سپردن به هوسها و لذّتهاى آنىِ زندگى و پیروی از آنها در وقتى ‌که منافات دارد با پیمودن هدفهاى والا و بلند، بى‌تقوایى است؛ که همان چیزى است که یک ملّت را به زانو درمى‌آورد؛ و تقوا آن چیزى است که یک ملّت را سربلند میکند. ما به تقوا احتیاج داریم.

تقوا مایهٔ جلب رحمت و برکات الهی و پیروزی بر استکبار

برادران، خواهران! تقوا است که لطف و رحمت خدا را به شما متوجّه میکند. تقوا و پرهیزکارى و جدّیّت در راه خدا است که برکات الهى را جلب میکند؛ وَلَو اَنَّ اَهلَ القُریٰ ءامَنوا وَ اتَّقَوا لَفَتَحنا عَلَیهِم بَرَکٰتٍ مِنَ السَّماء.[4] تقوا شما را پیروز میکند در مقابل استکبار و قدرتهاى ظالم. تقوا پیام شما را شیرین میکند در ذائقه‌ى ملّتهاى مظلوم. تا حالا هم هر چه پیروزى و پیشرفت بوده است، ناشى از تقواى باتقواها و پرهیزکاران بوده است. هر چه میزان تقواى ملّت ما از لحاظ کیفیّت و کمّیّت افراد باتقوا بالاتر برود، پیروزى ما و موفّقیّت ما سریع‌تر و زودتر …

تقوای خود و دانشجویان پشتوانهٔ حقیقی پیشرفت و راز پیروزی

اکنون سه چیز را به یاد داشته باشید: نخست، تداوم حرکت را؛ هرگز متوقّف نشوید و دائماً به پیش بروید. دوّم، به کیفیّت بسیار اهمّیّت بدهید؛ حدّاقل به اندازه‌ى کمّیّت. سوّم، پرداختن به تقواى خود و دانشجویانتان؛ این، پشتوانه‌ى حقیقى پیشرفت و راز پیروزى است. از خداوند متعال توفیقات روزافزون شما را مسئلت میکنم.

ایستادگی ملت و امام در برابر همهٔ احزاب کفر و نفاق، ناشی از تقوا و بصیرت

اینکه یک ملّتى و یک رهبرى مثل امام، در مقابل تجمّع تمام احزاب کفر ــ مثل جنگ خندق که همه‌ى احزاب در مقابل اسلام ایستادند ــ در مقابل تمام احزاب کفر و نفاق، از شرقى‌اش تا غربى‌اش، تا مسلمان آمریکایى‌مذاقش، تا مسلمان سوسیالیست‌مزاجش، تا منافقش، تا مرتجعش، تا شهوت‌رانش ــ یک عدّه‌اى با جمهورى اسلامى فقط براى خاطر شهوت‌رانى مبارزه میکردند، دلشان لک‌ زده بود براى شهوت‌رانى، لذا از این دستگاه بدشان مى‌آمد و با او مبارزه میکردند ــ در مقابل یک جبهه‌ى با این وسعت که هر طرف نگاه میکردیم دشمن بود، بِایستند و مطمئن به پیروزى باشند، ناشى از تقوایى است که به آنها حکمت و بصیرت را میبخشد.

لزوم تقوای متناسب با شأن و مسئولیت هر کس در نظام اسلامی

در نظام جمهورى اسلامى، هیچ کسى از جادّه‌ى تقواى مناسب با شأن خودش [نباید خارج شود]. تقوایى که براى مسئولیّت فعلىِ من لازم است ــ که بنده واقعاً باید پناه ببرم به خدا، به خاطر ضعفهاى فراوان خودم و روسیاهى‌هاى فراوان خودم ــ فرق میکند با تقواى فلان برادرى که فرمانده یک گردان سپاه است؛ او در همان حدّ تقواى خودش باید رعایت بکند. اگر رعایت نکرد، زیردست او میتواند مطمئن باشد که فرماندهى او ادامه پیدا نخواهد کرد؛ و به همین ترتیب تا برسد به بالا، تا برسد به خود اینجایى که بنده نشسته‌ام که اگر تخلّفى انجام بگیرد، بدون اینکه کسى بخواهد دخالتى بکند، آن توانایى‌هایى که خداى متعال داده، به …

دشواری امر به تقوا برای کسی که خود در آن حد از تقوا نباشد

به نظر من یکى از مشکل‌ترین کارهایى که به عهده‌ى ما ائمّه‌ى جمعه گذاشته شده، امر به تقوا است؛ از همه‌ى کارها سخت‌تر به نظر من این است. خیلى کار سختى است امر به تقوا براى کسى که خودش در آن حدّى از تقوا نباشد که بخواهد مردم را امر کند به آن؛ آدمى که وقتى میخواهد امر به تقوا کند، ناگهان احساس کند که مصداق آن آیه‌ى شریفه قرار گرفته: اَتَأمُرونَ‌ النّاسَ بِالبِرِّ وَ تَنسَونَ اَنفُسَکُم.[16] یکى از سخت‌ترین کارها امر به تقوا است. ما میخواهیم این دین، کلمه‌ى لااله‌الّاالله‌ و نظام اسلامى در دنیا مایه‌ى غبطه‌ى انسانها باشد یا نه؟ اگر نمیخواهیم، پس چرا مبلّغیم؟ خب برویم بقّال بشویم، برویم مشغول کاسبى بشویم. ما که لباس تبلیغ تنمان کردیم، این لباس را براى این تنمان کردیم که میخواهیم …

پیروزی‌های جنگ و آزادی خرمشهر ثمرهٔ تقوا و توکل به خدا

هر ‌جایى که ما یک نمایشى از تقوا دیدیم، همین اثر را هم دیده‌ایم. فتوحات میدان جنگ همین‌جور بود؛ خرّمشهر با تقوا به دست آمد؛ این جنگ هشت‌ساله به ‌وسیله‌ى تقوا و اتّکال[10] به خدا بود که موجب شکست دشمن شد. دشمن شکست خورد؛ هیچ شکستى فضاحت‌بارتر از شکستى که دشمن در جنگ هشت‌ساله خورد نیست. اینها مبالغه نیست؛ بارها این را عرض کرده‌ایم که شرق و غرب و اروپا و ناتو و ورشو و ارتجاع منطقه و همه ‌و ‌همه، پول و سلاح و تبلیغات بریزند، براى اینکه بیایند یک قسمت از کشور را …

بزرگ‌ترین وظیفه برای ادامهٔ استوار راه اسلام و الگو ماندن برای ملت‌ها

امروز چشم جهانى به سوى شما ملّت ایران است. امروز ملّتها حرکت عظیم خود را با یاد حرکت شما شروع کردند و به ایمان شما دارند اقتدا میکنند. شما اگر بخواهید ملّتها این راه را ادامه بدهند که راه خدا و راه اسلام است، باید این راه را با استحکام ادامه بدهید و این جز با تقوا ممکن نیست. لذا امروز تقوا بزرگ‌ترین وظیفه و مسئولیّت ما است. پروردگارا! همه‌ى ما را متّقى و پرهیزکار بگردان.

کلید خوشبختی دنیوی و اخروی

تقوا کلید خوشبختی دنیوی و اخروی است. بشریّت گمراه که از انواع سختی‌ها و رنجهای شخصی و اجتماعی مینالد، چوب بی‌تقوایی خود را و چوب غفلت و بی‌توجّهی و غرق شدن در منجلابی را که شهوات او برای او فراهم کرده است، میخورد. جوامعی که عقب‌افتاده‌اند، حالشان معلوم است؛ جوامع پیشرفته‌ی عالم هم اگرچه از بعضی …

مایهٔ نوری الهی برای یافتن هدف و راه زندگی

… است. اگر تقوا باشد، هدایت الهی هم هست؛ و اگر تقوا نباشد، هدایت الهی هم به‌ صورت کامل، گیر فرد و جامعه‌ای نمی‌آید. این روزه مقدّمه‌ی تقوا است. در یک آیه‌ی قرآن در سوره‌ی حدید، خداوند میفرماید: یا اَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَءامِنوا بِرَسولِه؛ یُؤتِکُم کِفلَینِ مِن رَّحۡمَتِهِ ۦوَیَجۡعَل لَکُم نورًا تَمشونَ بِه؛[6] تقوا موجب میشود که خدای متعال نوری را در قلب شما و زندگی شما و راه شما قرار بدهد که بتوانید در پرتو آن نور حرکت کنید و راه زندگی را پیدا کنید. بشر نمیتواند با سردرگمی حرکت کند. بدون شناختن مقصد و هدف، حرکت انسانی میسور نیست. این نوری که میتواند هدف را و سرمنزل را و راه را به ما نشان بدهد، ناشی از تقوا و پرهیزکاری است. و توصیه‌ی همه‌ی انبیا و اولیا تقوا است.

توصیه به نمازگزاران برای التزام به تقوا در همهٔ امور زندگی

و من به شما برادران و خواهران نمازگزار توصیه میکنم تقوای الهی و پرهیزکاری را در همه‌ی امور زندگی‌تان و در همه‌ی آنات زندگی‌تان بر خود فرض و لازم بشمارید؛ مخصوصاً کسانی که در جامعه مسئولیّت بیشتری دارند. اگرچه در جامعه‌ی اسلامی همه مسئولند، امّا هر چه مسئولیّت بیشتر و بار سنگین‌تر، زاد و توشه‌ی تقوا بیشتر مورد نیاز است و باید آن کسانی که در جامعه مسئولند، بر مایه‌ی تقوای خود بیفزایند؛ بدانند چه میکنند و بفهمند …

تقوا به معنای مراقبت برای خطا نکردن در راه مستقیم

… کرد، باز یک دقیقه‌‌‌ى دیگر همین هدایت را میخواهیم؛ دائم ما در سر دوراهى هستیم در این راهى که داریم میرویم ــ در راه زندگى ــ دائم در سر دو‌‌‌راهىِ گفتن یا نگفتن، تصمیم گرفتن یا نگرفتن، این‌‌‌جورى گفتن یا آن‌‌‌جورى گفتن؛ پس دائم به هدایت الهى احتیاج داریم. تقوا یعنى همین که مراقب باشیم؛ این ‌‌‌همه منشعبات دارد این راه مستقیم، مبادا یک جا اشتباه کنیم، از یکى از منشعبات، راه بیفتیم برویم. این نباید موجب بشود که آدم بگوید «خب، کارى که این ‌‌‌قدر دردسر دارد، ببوسیم بگذاریم کنار بهتر نیست؟ دیگرى بیاید بکند»؛ نه آقا! وظیفه‌‌‌ى شما است، باید انجام بدهید. اهمّیّت کار مهم، کار واجب هم به همان اندازه است، ثواب الهى آن هم به همان اندازه است. خب، خود …

تقوا یعنی عمل به تکلیف شرعی؛ کلید رسیدن به ایمان

… فرماندهان و مسئولان و مؤثّرین در این نظام هستید، باید توجّه کنید آن چیزى که شما را از یک ارتش مجهّز مدرن مجرّبِ از همه جهت کامل، لکن بى‌ایمان ممتاز میکند، ایمان و تعبّد است؛ یعنى اعتقاد به غیب، اعتقاد به تأثیر فعل و انفعالات غیبى که در اختیار من و شما نیست. و راه رسیدن به آن و کلید رمز آن عبارت است از تقوا، یعنى عمل کردن به تکلیف شرعى. این تنها وسیله‌اى است که شما را میتواند ممتاز کند از سایر نیروهاى نظامى عالم؛ وَالّا نیروى نظامى مجرّبِ کارکشته‌ى زرنگِ باهوشِ درس‌خوانده‌ی شجاع و حتّى فداکار کم نداریم.

کافی نبودن زخم جنگ بدون نیکوکاری و تقوا برای اجر عظیم

… نخاع او را ضایع کرد، میتوانست چند میلیمتر این طرف‌تر یا آن طرف‌تر بخورد و جان او را بگیرد و امروز از شهدا بود؛ امروز او شهید است؛ شهیدى که زنده است و در میان ما است؛ برکت وجود او براى ما هست ــ خدا خطاب میکند و میفرماید که «اَّلَّذینَ ... اَصابَهُمُ القَرح»؛ آن‌ کسانى که در جبهه زخمى شدند، لِلَّذینَ اَحسَنوا مِنهُم وَاتَّقَوا اَجرٌ عَظیم؛[17] اگر نیکوکارى کردیم و تقوا پیشه کردیم، اجر عظیمى داریم؛ قرآن است دیگر. صِرف اینکه ما در میدان جنگ زخمى شدیم کافى نیست؛ حتّى آن کسى که آن رنج را در میدان جنگ کشیده است. پاسدار عنوان بسیار والایى است. این عنوان را با خصوصیّاتش در خودتان، در وجودتان، در دلتان، در روحتان، در ذهنتان حفظ کنید و این براى انقلاب ضرورى است.

پناه بردن اهل تقوا به خدا در سختی‌ها

… مختلف فکری و روحیه‌یی، دایم جایی میخواهند که به آن پناه ببرند. آقای ابوترابی، همان کسی بوده که همه به او پناه می‌بردند. واقعاً از درون به انسان خیلی سخت میگذرد و خیلی کاهیده میشود؛ چون کسی که همه به او پناه میبرند، دلش میخواهد که او هم به جایی پناه ببرد. البته آن کسی که اهل تقوا و توجه به خدا باشد، به خدا پناه می‌برد و خدا را پیدا میکند؛ لیکن خیلی سخت است.

تقوا، راه رسیدن به ایمان به ملکوت عالم

… شد، از این قبیل بود؛ نه اینکه حالا محاسبه‌ى مادّى و سیاسى میکرد، نه، ایشان اهل این محاسبات نبود؛ البتّه ایشان فکر سیاسى خیلى پخته‌اى داشتند امّا اینکه حالا این محاسباتى که معمولاً میکنند، ایشان هم [بکنند] نه، ایشان اصلاً این‌جورى نبود؛ امّا میفهمید حقایق را. خب، این همان غیبِ عالم است، ملکوتِ عالم است، ملکوتِ وجود شما است که باید به آن ایمان و اعتقاد داشت. راه رسیدن به آن هم تقوا است؛ راه آن تقوا است.

هدف قرار دادن تقوا و رضای الهی، مایهٔ برآورده شدن همهٔ مقاصد

در همه‌ى امور زندگى باید فکر کرد و با هدایت عقل حرکت کرد، مگر در آنجایى که شارع مقدّس به شما میگوید آقا این کار را بکن، باید کرد. آنجا میدان، میدان تعبّد است و هیچ عامل دیگرى از جمله عقل انسانى در آنجا کارایى ندارد. اگر ما این را متوجّه باشیم، و تقوا و پرهیزکارى و حرکت بر طبق رضاى الهى را هدف قرار بدهیم، تمام مقاصد برآورده خواهد شد.

ایمان و تقوا و پایبندی، عامل رسیدن به اهداف

… میکنیم به واقعیّت؛ واقعیّت مؤیّد این معنا است؛ یعنى امروز جمهورى اسلامى از لحاظ موقعیّت انقلابى و سیاسى و نظامى و حیثیّتى در دنیا، یک مجموعه‌ى پیروز به حساب مى‌آید. به تعبیر عناصر سیاسى دنیا، دشمن شما در مقابل شما آمده زانو زده و شما به آن هدفها رسیده‌اید. از کجا رسیدید به این هدفها؟ از ایمان و تقوا و پایبندى؛ و البتّه بیش از آنچه حالا بخواهیم استدلال کنیم بر این معنا، استدلال میکنیم بر وجود آن فعل و انفعالات غیبى؛ یعنى عواملى وجود دارند که خارج از محاسبه‌ى انسانند. انسان اگر به خدا توکّل کرد، آن محاسبات در خدمت او قرار خواهد گرفت و خداى متعال به او کمک خواهد کرد؛ …

لزوم ملاک قرار دادن تقوا در ادامهٔ راه فرماندهان سپاه

من میخواهم بگویم برادران عزیز! در این قریب دوازده سال، شما این‌جورى حرکت کردید، از حالا به بعد هم باید همین‌جور حرکت کنید؛ ملاک را تقوا قرار بدهید. هر کدام از آحاد فرماندهان سپاه، تربیت نفسانى را براى خودش یک وظیفه بداند. شما بنا را بر این بگذارید که خودتان را با تربیت دینى، با ریاضت دینى، ریاضت بدهید و تربیت کنید. کار ما تمام نشده؛ البتّه جنگ على‌الظّاهر تمام شد و آن جنگ را دیگر ما نداریم امّا جمهوری …

سپری نشدن دوران سخت‌گیری مؤمن بر خود

… پخش میشود، ناشى از چیست؟ درست است که جنبه‌ى تبلیغاتى دارد، امّا از یک اصل و بنیانى منشأ میگیرد. اینکه در جنگ عراق علیه ایران ناگهان تمام غرب و شرق آستین‌ها را بالا میزنند و می‌شتابند به کمک عراق، در حالى ‌که از شکل صدّام هم بیزار بودند، براى چیست؟ ببینید؛ اینها نشان‌دهنده‌ى این است که ما هنوز بار سنگینى بر دوش داریم؛ دوران تقوا و پرهیزکارى سخت‌گیرانه‌ى مؤمن نسبت به خودش هنوز سپرى نشده. صدر اسلام براى ما یک تجربه است؛ قبل از صدر اسلام، تاریخ یهود براى ما یک تجربه است.

خوف از خدا، تقوا و تسلیم در برابر پروردگار، راه رستگاری دنیا و آخرت

… هر ‌کسى بر‌نمى‌آید؛ تنها کسانى میتوانند به خدا اتّکاء کنند که خدا در دل آنها باشد؛ خدا در یاد آنها باشد. اگر خدا در یاد انسان نباشد و فضاى جان او را پُر نکند، انسان به خدا هم اعتماد نخواهد کرد و در میدانهاى خطر نخواهد توانست با اعتماد به خدا حضور پیدا کند. قرآن راه را به ما نشان داده است؛ خوف از خدا و تقواى الهى و بندگى و تسلیم و خضوع در مقابل پروردگار، راه فلاح و رستگارى، هم در دنیا و هم در عقبا است.

نماز، نزدیک‌کنندهٔ انسان باتقوا به خدا

… در حال نماز، همین اندازه توجّه پیدا کنند که با خدا دارند حرف میزنند و به یاد خدا باشند، این هم بهره‌ی خوبی است؛ ولی سعی کنید معنای نماز را بدانید؛ خیلی کار آسانی است؛ خیلی زود میتوانید ترجمه‌ی این چند جمله را یاد بگیرید. نماز را با توجّه به معنای آن بخوانید. این نماز است که «قُربانُ کُلِّ تَقیٍّ»[7] خواهد بود. نماز، نزدیک‌کننده‌ی انسان به خدا است، امّا نزدیک‌کننده‌ی انسان باتقوا.

بازداشتن انسان از گناه، نخستین مظهر تقوا

… و خواهران شاید ان‌شاءالله‌ وسیله‌اى باشد براى تحرّک بهتر و بیشتر و آن، این است که اصل قضیّه براى نزدیکى به خدا ترک گناهان است؛ انجام مستحبّات و نوافل و توسّلات و دعا و بقیّه‌ى امور، فرع است. اصل قضیّه این است که انسان مانع بشود از صدور گناه و خلاف از خود؛ این، همان تقوا را میطلبد. تقوا و پرهیزکارى، مهم‌ترین یا بگوییم اوّلى‌ترین مظهرى که در وجود انسان باید داشته باشد، همین است که انسان را از گناه مانع بشود. گناه نمیگذارد که انسان حتّى خود را به لبه‌ى دریاى عظیم مغفرت الهى برساند و از آن استفاده کند. گناه نمیگذارد که ما حال دعا پیدا کنیم، توجّه پیدا کنیم؛ گناه نمیگذارد که ما به فکر بازنگرى و بازسازى خودمان بیفتیم. کوشش بکنیم از گناه فاصله بگیریم؛ این شرط اوّل …