رفتن به محتوای اصلی

تقوا

نام‌های دیگر: پرهیزگاری، ورع، تقوای اقتصادی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پرهیزگاری و مراقبت از خود در برابر گناه با یاد خدا.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

نکته‌ى اساسى و مهمّى که هم نمایندگان، هم عامّه‌ى مردم، هم دست‌اندرکاران حکومتى و همه‌ى قشرها و گروه‌ها باید به آن توجّه داشته باشند، این است که اخلاق اسلامى که خود مولود ذکر خدا و یاد خدا است، امروز بزرگ‌ترین فرایض ما است؛ و معناى تقوا این است. اى مردم مسلمان، اى بزرگان، اى نام‌آوران، اى دانشمندان، اى عالمان، اى قشرهاى مختلف، اى جوانها و اى پیرها، اى فداکاران! بدانید اگر امروز اخلاق اسلامى در عمل شخصى ما و عمل سیاسى ما حاکمیّت نداشته باشد، انقلاب ما فناپذیر خواهد بود. امروز تکلیف الهى و انقلابى همه‌ى ما تمسّک به اخلاق اسلامى است و براى تأمین اخلاق اسلامى باید یاد خدا را فراموش نکنیم.
همه‌ی شما عزیزان را با استفاده از این فضای معنوی، دعوت میکنم به هرچه بیشتر دل بستن به هدفهای الهی و تمسک به تقوا. آنچه شما فهمیده‌اید، آنچه شما عمل میکنید، آنچه شما امروز شعار آن را میدهید، همین درست است. باید پایه‌های تقوا را در دلمان و سپس در عملمان در هر جا که هستیم و به هر کاری که سرگرم هستیم، محکمتر و راسختر کنیم. این جلوه‌ای که نماز جمعه‌ی تهران بخصوص در این هفته‌های اخیر از خود نشان میدهد، یکی از جلوه‌های تقواست. یعنی توجه به خدا، دل دادن به همان چیزی که خدا از بندگان خواسته است. اگر روح تقوا و عمل بر طبق تقوای الهی - همان طوری که جلوه‌ها و نشانه‌های آن امروز در زندگی مردم ما بوضوح مشاهده میشود - گسترش و عمق بیشتری پیدا بکند، هدف پیغمبران و هدف مجاهدتهای مرارتبار و دشوار امامان بزرگوار ما تحقق پیدا کرده است و خدای متعال از ملت ما راضی خواهد بود و رحمت او بر ما نازل خواهد شد و هدفهای انقلاب بزرگ اسلامی ما به فضل الهی تحقق پیدا خواهد کرد. پروردگارا! ملت ما را، مرد و زن ما را، دلهای مشتاق این نمازگزاران را مورد لطف و تفضل خاص خود قرار بده و ما را بر تقوای الهی موفق بدار.
یکی از آنها را در هفته‌ی قبل عرض کردم و آن به طور خلاصه این بود که در فرهنگ غربی، آزادی دارای موانع بُرونی است؛ موانع اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و امثال آنها. اما از نظر اسلام غیر از موانع بُرونی مثل همین محدودیتهای سیاسی و اقتصادی و موانع آزادی؛ حکومتها، دولتها، رژیمهای جبار، نظامهای اقتصادی ظالمانه، علاوه‌ی بر اینها، یک سلسله موانع درونی هم وجود دارد که آزادی بشر را محدود میکند، بشر را اسیر و زندانی و برده میسازد و موانع درونی از موانع برونی مهمتر، خطر آن بیشتر و رفعش مشکلتر است و تنها آن انسانهائی میتوانند موانع بیرونىِ آزادی را برطرف بکنند و محدود کنندگان آزادی را به زانو در بیاورند که قبلاً توانسته باشند موانع درونی را یا بعضی از آنها را از سر راه خودشان بردارند و در دل و جان خود آزاد بشوند. در این باره هم چند حدیث خوانده شد و مطالبی در ذیل آن احادیث که از کلمات پیشوایان بزرگ اسلام بود، به عرض برادران و خواهران رسید. اینجا فقط یک نکته را اضافه میکنم و آن این است که این واژه‌ی مقدس تقوا و نیز واژه‌ی مقدس دیگر تزکیه که این همه در اسلام بر روی آن تکیه شده است، در حقیقت همان فائق آمدن بر موانع درونی آزادی است. تقوا عبارت است از اینکه انسان هوشیارانه از خود محافظت کند و مانع شود از اینکه هویها و هوسها و جهالتها و لغزشها او را از راه صحیح الهی و انسانی دور کند و تزکیه عبارت است از اینکه انسان خود را از آلایشها و فسادها و گرفتاریهای روحی و قلبی پاک کند، خود را پاکیزه از دنائتها و رذالتها و پستیها بکند. اگر تقوا و تزکیه در کسی پیدا شد، او در حقیقت آزاد است و او میتواند بر قدرتهای بزرگ عالم هم پیروز بشود. و اگر در ملتی تقوا و تزکیه پیدا شد، ولو به طور نسبی، به همان اندازه میتواند بر قدرتهای تهدید کننده‌ی آزادی او غلبه کند. این داستان معروف دیوجانس حکیم را شاید بسیاری از شما شنیدید که نقل میکنند اسکندر مقدونی که فاتح بخش عظیمی از دنیای زمان خودش بود با تبختر[2] از راهی عبور میکرد، همه در مقابل او تعظیم میکردند و به خاک میافتادند و ستایش او را میکردند، دید یک مرد ژنده‌پوش فقیری در سر راه نشسته و به او اعتنائی نکرد. پرسید این کیست؟ رفتند نزدیک، دیدند مرد فقیر ژولیده‌ای است که هیچ اعتنائی به اسکندر نمیکند. گفت او را آوردند، پرسید چرا به من احترام نکردی؟ او در جواب گفت که من نباید به تو احترام کنم؛ زیرا تو غلامِ غلامان منی. اسکندر تعجب کرد. گفت تو مگر دیوانه‌ای، به کسی مثل من غلام میگوئی، آن هم غلامِ غلامان تو! گفت: تعجب نکن ای اسکندر! زیرا که تو اسیر و برده‌ی شهوت و غضب خود هستی و شهوت و غضب در دست من اسیرند.

شاهدها (۵۴ پاراگراف)

توصیه به ملازمت تقوا و احتیاط در امور دین و دنیا

… طیّبه‌ی اسلام نزد اینجانب ارسال دارند، و در مورد سهم سادات عظام (کثّر ا‌لله‌ نسلهم المبارک) نیز مجازند در اخذ و پرداخت نصف آن به سادات مستحق و ارسال نصف دیگر، و همچنین مجازند در امور دیگرى که منوط است به اجازه‌ی ولی‌فقیه از قبیل دست‌گردان و امهال و غیره. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

توصیه به ملازمت تقوا، پرهیز از هوای نفس و احتیاط در امور دین و دنیا

… الشّرعیّة و صرفها فى شئون الطّلّاب و ترویج الشّریعة المقدّسة بمقدار الثّلثین و ارسال الثّلث الباقى عندى لمصارف الحوزات العلمیّة و ایضاً مأذون فى اخذ السّهم المختصّة بالسّادات العظام (کثّر ا‌لله‌ نسلهم المبارک) و صرفها فى شئونهم فى المنطقة و ما یحتاجون الیه. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا و ان لا ینسانى من صالح دعواته.

توصیه به ملازمت تقوا، پرهیز از هوای نفس و احتیاط در دین و دنیا

… ثلث از مازاد را در ترویج شریعت مقدّسه و ارسال مابقى را نزد اینجانب جهت صرف در مخارج حوزه‌هاى علمیّه و اِعلاء کلمه‌ی طیّبه‌ی اسلام و در مورد سهم سادات عظام (کثّر ا‌لله‌ نسلهم المبارک) نیز مجازند نصف آن را به سادات مستحق پرداخت نموده و نصف دیگر را ارسال دارند. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى الدّین و الدّنیا و ارجو منه ان لا ینسانى من صالح دعواته.

توصیه به ملازمت تقوا، پرهیز از هوای نفس و احتیاط در امور دین و دنیا

… قبیل زکوات و کفّارات و مظالم عباد و صرف آنها در موارد مقرّره‌ی شرعیّه، و در مورد سهمین مبارکین نیز مجازند در اخذ و صرف دو ثلث آن در مخارج خودشان و ترویج شریعت مقدّسه و ارسال مابقى را نزد اینجانب جهت صرف در مخارج حوزه‌هاى علمیّه و اِعلاء کلمه‌ی طیّبه‌ی اسلام. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

توصیه به ملازمت تقوا، پرهیز از هوای نفس و احتیاط در امور دین و دنیا

… نسبت به مازاد از مخارج خود نیز مجازند ثلث از سهم مبارک امام (علیه السّلام) را در ترویج شریعت مقدّسه صرف نمایند و نصف سهم سادات را به سادات مستحق بپردازند و مابقى سهمین را نزد اینجانب ارسال دارند تا به مصرف حوزه‌هاى علمیّه و اِعلاء کلمه‌ی طیّبه‌ی اسلام برسد. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

توصیه به ملازمت تقوا، پرهیز از هوای نفس و احتیاط در امور دین و دنیا

… و صرف آنها در موارد مقرّره، و در مورد سهمین مبارکین نیز مجازند در اخذ و صرف نصف از سهمین در مخارج خودشان و ترویج شریعت مقدّسه و پرداخت به سادات مستحقّ محل و ارسال نصف دیگر را نزد اینجانب جهت صرف در حوزه‌هاى مقدّسه‌ی علمیّه و اِعلاء کلمه‌ی طیّبه‌ی اسلام. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

توصیه به ملازمت تقوا، پرهیز از هوا و احتیاط در امور دین و دنیا

… مقرّره، و در مورد سهمین مبارکین نیز مجازند در اخذ و صرف ثلث از سهم مبارک امام (علیه السّلام) را در مخارج خودشان و موارد منطبقه‌ی دیگر و ارسال دو ثلث دیگر را نزد اینجانب، و پرداخت نصف از سهم سادات را به سادات مستحقّ در محل و ارسال نصف دیگر را نزد اینجانب. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

توصیه به ملازمت تقوا، پرهیز از هوا و احتیاط در امور دین و دنیا

… امام (علیه السّلام) در مصارف خودشان به‌نحو اقتصاد و نسبت به مازاد نیز مجازند ثلث آن را در ترویج شریعت مقدّسه صرف نموده و دو ثلث دیگر را ارسال دارند، و در مورد سهم سادات نیز مجازند در اخذ و صرف نصف آن در مخارج سادات مستحق و ارسال نصف دیگر را نزد اینجانب. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

توصیه به ملازمت تقوا و احتیاط در امور دین و دنیا

… امور حسبیّه و اخذ وجوه شرعیّه از قبیل زکوات و کفّارات و مظالم عباد و صرف آنها در موارد مقرّره، و در مورد سهمین مبارکین نیز مجازند در اخذ و صرف ثلث آن در مصارف خودشان و سایر مصارف شرعیّه و ارسال مابقى به نزد اینجانب براى صرف در اِعلاء کلمه‌ی طیّبه‌ی اسلام. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

توصیه به ملازمت تقوا و احتیاط در امور دین و دنیا

… در مخارج خودشان به‌نحو اقتصاد و صرف ثلث مازاد را در ترویج شریعت مقدّسه و ارسال دو ثلث دیگر را نزد اینجانب، و در مورد سهم سادات عظام (کثّر ا‌لله‌ نسلهم المبارک) نیز مجازند در اخذ و پرداخت نصف آن به سادات مستحق در محل و غیر آن و ارسال نصف دیگر را نزد اینجانب. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

توصیه به ملازمت تقوا و احتیاط در امور دین و دنیا

… امام (علیه السّلام) نیز مجازند در اخذ و صرف آن در مخارج خودشان به‌نحو اقتصاد و ثلث مازاد را نیز میتوانند در ترویج شریعت مقدّسه صرف نموده و مابقى را ارسال دارند، و در مورد سهم سادات نیز مجازند در اخذ و پرداخت نصف آن به سادات مستحق و ارسال مابقى نزد اینجانب. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

توصیه به ملازمت تقوا و احتیاط در امور دین و دنیا

… آنها در مصارف مقرّره، و در مورد سهمین مبارکین نیز مجازند در اخذ و صرف نصف از سهم مبارک امام (علیه السّلام) را در مصارف خودشان و سایر موارد شرعیّه و ارسال نصف دیگر، و در مورد سهم سادات نیز مجازند نصف آن را به سادات مستحق بپردازند و نصف دیگر را ارسال دارند. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

سفارش به ملازمت تقوا، دوری از هوا و احتیاط در امور دین و دنیا

… و صرف سهم مبارک امام (علیه السّلام) در مصارف خودشان به‌نحو اقتصاد، و در مورد مازاد نیز مجازند ثلث آن را در ترویج شریعت مقدّسه صرف نموده و دو ثلث دیگر را ارسال دارند و در مورد سهم سادات نیز مجازند نصف آن را به سادات مستحق پرداخته و نصف دیگر را ارسال دارند. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

سفارش به ملازمت تقوا، دوری از هوا و احتیاط در امور دین و دنیا

… عنّى فى الامور الحسبیّة الّتى یرجع امرها الى الحاکم الشّرعىّ و کذا فى اخذ الوجوه و الاموال الشّرعیّة من الزّکوات و الاخماس و غیرها و صرف ما ینبغى منها فى مصارفه الشّخصیّة و ایصال الباقى الینا او الى مستحقّیه من الاخوة العراقیّین (اعانهم ا‌لله‌ و اعانهم). و اوصى سماحة السّید بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا و ان لا ینسانى من صالح دعائه خصوصاً فى مظانّ الاجابة کما لا انساه ‌ان‌شاءالله‌ تعالى.

سفارش به ملازمت تقوا، دوری از هوا و احتیاط در امور دین و دنیا

… (علیه السّلام) و صرف آن در مخارج خودشان به‌نحو اقتصاد و چنانچه مازادى داشت، مجازند ثلث آن را در ترویج شریعت مصرف نموده و دو ثلث دیگر را ارسال دارند، و در مورد سهم سادات نیز مجازند در اخذ و پرداخت نصف آن به سادات عظام (کثّر ا‌لله‌ امثالهم) و ارسال نصف دیگر. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

سفارش به ملازمت تقوا و احتیاط در امور دین و دنیا

… سهم سادات را مجازند نصف آن را به سادات مستحق بپردازند و نصف دیگر را ارسال دارند و در مورد مازاد از سهم مبارک امام (علیه السّلام) نیز چنانچه در راه ترویج شریعت مقدّسه نیازى داشتند، مجازند نصف مازاد یا بیشتر را حسب‌الحاجة به مصرف رسانده و مابقى را ارسال دارند. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

توصیه به ملازمت تقوا، دوری از هوای نفس و زهد در دنیا

… و نسبت به مازاد از مخارج نیز مجازند نصف آن را در ترویج شریعت مقدّسه صرف نموده و نصف دیگر را ارسال دارند، و در مورد سهم سادات نیز مجازند نصف آن را به سادات عظام (کثّر ا‌لله‌ نسلهم المبارک) با رعایت دیانت و استحقاق پرداخت نموده و نصف دیگر را ارسال دارند. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و الزّهد فى الدّنیا و رعایة الاحتیاط فى الامور و ان لاینسانى من صالح دعواته.

توصیه به احتیاط، ملازمت تقوا و دوری از هوا و دنیا

و فى الختام اوصیکم و نفسى برعایة الاحتیاط و ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّجافى عن الدّنیا رزقنى ا‌لله‌ و ایّاکم ذلک بفضله و منّه فانّه ولىّ التّوفیق.

توصیه به احتیاط، تقوا و دوری از هوا و دنیا

و اوصیکم و نفسى بالاحتیاط و التّقوى و التّحرّز عن الهوى و التّجافى عن الدّنیا و رزقنى ا‌لله‌ و ایّاکم ذلک بفضله و منّه. و امید است اینجانب را در کنار مرقد مطهّر رضوى (سلام ا‌لله‌ علیه) و مظانّ استجابت دعا فراموش نفرمایید.

توصیه به ملازمت تقوا و دوری از هوای نفس و احتیاط در امور دین و دنیا

… مجازند در تصدّى امور حسبیّه و اخذ وجوه شرعیّه از قبیل کفّارات و زکوات و مظالم عباد، و در مورد سهمین مبارکین نیز مجازند در اخذ و صرف نصف آن در مخارج خود و سادات عظام و ترویج شریعت مقدّسه، و ارسال نصف دیگر را نزد اینجانب جهت صرف در اِعلاء کلمه‌ی طیّبه‌ی اسلام. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

توصیه به ملازمت تقوا، دوری از هوا و احتیاط در دین

… مظالم عباد ‌- و صرف آنها در موارد مقرّره‌ی شرعیّه. و در مورد سهمین مبارکین نیز مجازند در اخذ و صرف آنها در مخارج خودشان، و نسبت به مازاد از مخارج خود نیز مجازند نصف آن را به سادات عظام و مصارف مقرّره‌ی دیگر پرداخت نموده و نصف دیگر را نزد اینجانب ارسال دارند. و اوصیه (ایّده ا‌لله‌ تعالى) بما اوصى به السّلف الصّالح من ملازمة التّقوى و التّجنّب عن الهوى و التّمسّک بعروة الاحتیاط فى امور الدّین و الدّنیا.

سفارش نمازگزاران به تقوای الهی و یاد خدا در همهٔ مراحل زندگی

همه‌ی برادران و خواهران عزیز نمازگزار را دعوت میکنم و توصیه میکنم به رعایت تقواى الهى و یاد خدا در همه‌ی مراحل زندگى و پناه بردن به خدا در همه‌ی مشکلات و امید بستن به فضل الهى در همه‌ی کارها و تلاشها و مجاهدتها.

سفارش به تقوا با الگوگیری از امام، مظهر پارسایی

… غم بزرگ همچنان ما را تا سالهاى متمادى همراهى خواهد کرد، امّا امام عزیز! ما از امروز ‌-که روز عید قربان است- زندگى و تلاش را شروع میکنیم؛ به‌خاطر تو، باز هم به یاد تو، باز هم چون تو این را میخواهى، چون تو این را می‌پسندیدى و میطلبیدى. برادران و خواهران عزیز! تقوا را پیشه کنید. امام ما مظهر تقوا بود، مظهر پرهیزکارى بود و مظهر پارسایى بود.

حفظ ایمان و تقوا شرط آیندهٔ روشن

… ما را ‌-آنهایى که در سطح جهان مسائل را خوب درک میکنند، همچنین افراد مطّلع و آگاه در داخل جامعه‌ی خودمان- بحمدا‌لله‌ نسبت به آینده‌ی نظام جمهورى اسلامى بسیار خوش‌بین و امیدوار و خوشحال میبینم؛ و همین هم لازمه‌ی اعتقاد ما به تفضّل الهى و پشتیبانى الهى است. شرطش این است که ما ایمان و تقوایمان را حفظ کنیم که این توصیه‌ی همه‌ی پیغمبران و اولیا و صلحا است.