رفتن به محتوای اصلی

تقوا

نام‌های دیگر: پرهیزگاری، ورع، تقوای اقتصادی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پرهیزگاری و مراقبت از خود در برابر گناه با یاد خدا.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

نکته‌ى اساسى و مهمّى که هم نمایندگان، هم عامّه‌ى مردم، هم دست‌اندرکاران حکومتى و همه‌ى قشرها و گروه‌ها باید به آن توجّه داشته باشند، این است که اخلاق اسلامى که خود مولود ذکر خدا و یاد خدا است، امروز بزرگ‌ترین فرایض ما است؛ و معناى تقوا این است. اى مردم مسلمان، اى بزرگان، اى نام‌آوران، اى دانشمندان، اى عالمان، اى قشرهاى مختلف، اى جوانها و اى پیرها، اى فداکاران! بدانید اگر امروز اخلاق اسلامى در عمل شخصى ما و عمل سیاسى ما حاکمیّت نداشته باشد، انقلاب ما فناپذیر خواهد بود. امروز تکلیف الهى و انقلابى همه‌ى ما تمسّک به اخلاق اسلامى است و براى تأمین اخلاق اسلامى باید یاد خدا را فراموش نکنیم.
همه‌ی شما عزیزان را با استفاده از این فضای معنوی، دعوت میکنم به هرچه بیشتر دل بستن به هدفهای الهی و تمسک به تقوا. آنچه شما فهمیده‌اید، آنچه شما عمل میکنید، آنچه شما امروز شعار آن را میدهید، همین درست است. باید پایه‌های تقوا را در دلمان و سپس در عملمان در هر جا که هستیم و به هر کاری که سرگرم هستیم، محکمتر و راسختر کنیم. این جلوه‌ای که نماز جمعه‌ی تهران بخصوص در این هفته‌های اخیر از خود نشان میدهد، یکی از جلوه‌های تقواست. یعنی توجه به خدا، دل دادن به همان چیزی که خدا از بندگان خواسته است. اگر روح تقوا و عمل بر طبق تقوای الهی - همان طوری که جلوه‌ها و نشانه‌های آن امروز در زندگی مردم ما بوضوح مشاهده میشود - گسترش و عمق بیشتری پیدا بکند، هدف پیغمبران و هدف مجاهدتهای مرارتبار و دشوار امامان بزرگوار ما تحقق پیدا کرده است و خدای متعال از ملت ما راضی خواهد بود و رحمت او بر ما نازل خواهد شد و هدفهای انقلاب بزرگ اسلامی ما به فضل الهی تحقق پیدا خواهد کرد. پروردگارا! ملت ما را، مرد و زن ما را، دلهای مشتاق این نمازگزاران را مورد لطف و تفضل خاص خود قرار بده و ما را بر تقوای الهی موفق بدار.
یکی از آنها را در هفته‌ی قبل عرض کردم و آن به طور خلاصه این بود که در فرهنگ غربی، آزادی دارای موانع بُرونی است؛ موانع اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و امثال آنها. اما از نظر اسلام غیر از موانع بُرونی مثل همین محدودیتهای سیاسی و اقتصادی و موانع آزادی؛ حکومتها، دولتها، رژیمهای جبار، نظامهای اقتصادی ظالمانه، علاوه‌ی بر اینها، یک سلسله موانع درونی هم وجود دارد که آزادی بشر را محدود میکند، بشر را اسیر و زندانی و برده میسازد و موانع درونی از موانع برونی مهمتر، خطر آن بیشتر و رفعش مشکلتر است و تنها آن انسانهائی میتوانند موانع بیرونىِ آزادی را برطرف بکنند و محدود کنندگان آزادی را به زانو در بیاورند که قبلاً توانسته باشند موانع درونی را یا بعضی از آنها را از سر راه خودشان بردارند و در دل و جان خود آزاد بشوند. در این باره هم چند حدیث خوانده شد و مطالبی در ذیل آن احادیث که از کلمات پیشوایان بزرگ اسلام بود، به عرض برادران و خواهران رسید. اینجا فقط یک نکته را اضافه میکنم و آن این است که این واژه‌ی مقدس تقوا و نیز واژه‌ی مقدس دیگر تزکیه که این همه در اسلام بر روی آن تکیه شده است، در حقیقت همان فائق آمدن بر موانع درونی آزادی است. تقوا عبارت است از اینکه انسان هوشیارانه از خود محافظت کند و مانع شود از اینکه هویها و هوسها و جهالتها و لغزشها او را از راه صحیح الهی و انسانی دور کند و تزکیه عبارت است از اینکه انسان خود را از آلایشها و فسادها و گرفتاریهای روحی و قلبی پاک کند، خود را پاکیزه از دنائتها و رذالتها و پستیها بکند. اگر تقوا و تزکیه در کسی پیدا شد، او در حقیقت آزاد است و او میتواند بر قدرتهای بزرگ عالم هم پیروز بشود. و اگر در ملتی تقوا و تزکیه پیدا شد، ولو به طور نسبی، به همان اندازه میتواند بر قدرتهای تهدید کننده‌ی آزادی او غلبه کند. این داستان معروف دیوجانس حکیم را شاید بسیاری از شما شنیدید که نقل میکنند اسکندر مقدونی که فاتح بخش عظیمی از دنیای زمان خودش بود با تبختر[2] از راهی عبور میکرد، همه در مقابل او تعظیم میکردند و به خاک میافتادند و ستایش او را میکردند، دید یک مرد ژنده‌پوش فقیری در سر راه نشسته و به او اعتنائی نکرد. پرسید این کیست؟ رفتند نزدیک، دیدند مرد فقیر ژولیده‌ای است که هیچ اعتنائی به اسکندر نمیکند. گفت او را آوردند، پرسید چرا به من احترام نکردی؟ او در جواب گفت که من نباید به تو احترام کنم؛ زیرا تو غلامِ غلامان منی. اسکندر تعجب کرد. گفت تو مگر دیوانه‌ای، به کسی مثل من غلام میگوئی، آن هم غلامِ غلامان تو! گفت: تعجب نکن ای اسکندر! زیرا که تو اسیر و برده‌ی شهوت و غضب خود هستی و شهوت و غضب در دست من اسیرند.

شاهدها (۵۱۳ پاراگراف)

ترس از خدا به‌جای کفار با حفظ وحدت و احکام الهی

تا قبل از آنکه مسئله‌ى حکومت مشخّص و روشن بشود، هنوز امیدهایى در دل کفّار بود امّا امروز دیگر فهمیدند که مسئله‌ى اصلى و مسئله‌ى تمام‌کننده تمام شد؛ بنابراین هیچ‌گونه مشکلى دیگر وجود ندارد و کفّار مأیوسند. فَلاتَخشَوهُم؛ پس دیگر از کفّار نترسید، وَاخشَ‌ـون؛ از خداى خود بترسید؛ با حفظ وحدت در میان خود، با حفظ مقرّرات و احکام الهى، با حفظ آنچه خداى متعال به ‌عنوان فریضه و وظیفه‌اى بر همه‌ى مسلمانها معیّن کرد و معلوم کرد. اَلیَ‌ومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم؛ امروز دین شما را کامل کردیم. وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی؛ و نعمتمان را بر شما تمام کردیم. وَ رَضیتُ لَکُمُ الاِس‌لامَ دینًا؛ اسلام را به‌ عنوان دین و آئین و شکل واقعى امّت اسلامى و جهت‌دهنده‌ى به تاریخ اسلامى راضى شدیم که …

تعلق عاقبت و فرجام به اهل تقوا و زوال بی‌دینان و فاجران در تاریخ

… میگوید که شما چهار صباح اینجا نشسته‌اید، در این مقام قدرت پادشاهی قرار گرفته‌اید، خیال میکنید که همه‌کاره‌اید؟ شما خواهید رفت؛ آن که خواهد ماند، آن که تاریخ مال او است، آینده مال او است، ما هستیم. لِاَنّا اَهلُ العاقِبَة؛ زیرا که ما صاحبان عاقبت و پایانیم. یَقولُ ‌اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقین؛[3] پایان و عاقبت و فرجام متعلّق است به مردم باتقوا؛ یعنی ما باتقوا هستیم، شماها بی‌تقوا و فاجر و بی‌دین هستید؛ بی‌دین‌ها و فاجرها نمیمانند در تاریخ، زایل میشوند، امّا باتقواها میمانند.

یاری امیرالمؤمنین (ع) با ورع و اجتناب از محرمات و مشکوک‌ها

… این خصلت اوّل على. این را من و شما میتوانیم تقلید کنیم؛ این چیزى نیست که بگویى علىّ‌بن‌ابى‌طالب کار میکرد، من نمیتوانم. البتّه کمّیّت کار من [و شما] و کیفیّت کار من ‌و شما با على فرق دارد؛ خود آن حضرت هم فرمود که شما نمیتوانید مثل من و در حجم من عمل کنید؛ وَلٰکِن اَعینونى بِوَرَعٍ وَ اجتِهاد؛[5] به من کمک کنید؛ کمک شما به على به این است که ورع و پرهیزکارى و اجتناب از محرّمات و مشکوکها را پیشه کنید. وَ اِجتِهاد؛ هر چه میتوانید، کوشش کنید. [اگر هم] به سر قلّه نرسیدید، به دامنه خواهید رسید، به پیچ‌وخم‌هاى بالا خواهید رسید؛ عمل و عمل. چند هفته‌ى قبل[6] برایتان خطبه‌ای خواندم و معنا کردم، گفتم که امیرالمؤمنین ما را به عمل و تلاش دعوت میکند؛ این کلام على است. …

تقوا، برترین ارزش اسلامی و تنها ملاک برتری افراد

… نسخ کردند. «اَلا وَ کُلُّ رِبًا کانَ فِی الجاهِلِیَّةِ فَهُوَ مَوضوعٌ» و اولین بهرۀ پولی که، اولین طلب رَبَوی‌ای که من برمی‌دارم طلب‌های رَبَوی عمویم عباس است ـ که در جاهلیت ایشان قرض می‌داده و طلبکار بوده از خیلی‌ها ـ فرمودند اینها را من برداشتم؛ نسخ کردم. ارزش تقوا را به‌عنوان برترین ارزش اسلامی باز تکرار کردند و تصریح کردند که هیچ‌کس بر هیچ‌کسِ دیگر جز به برکت تقوا و پرهیزکاری ترجیحی ندارد. لزوم نصیحت ائمةالمسلمین یعنی دخالت در مسائل سیاسی و اعلام نظر به زمامداران و پیشوایان را مطرح کردند و آن را به‌عنوان یک فریضه اعلام کردند، که همۀ مسلمین موظفند به زمامداران اسلامی نظرات خیرخواهانۀ خودشان را بیان کنند و اعلان کنند.

تقوا، مانع به‌کارگیری شیوه‌های فریبکارانه در سیاست

… می‌داریم که روش‌هایمان همان روش‌ها باشد، برای ما هم حتی تعجب‌انگیز است در مواردی. معاویه هیچ‌وقت این کار را نمی‌کرد. معاویه تملّق مردم را می‌گفت. معاویه سعی می‌کرد به هر قیمتی هست حمایت مردم را جلب کند. علی‌بن‌ابی‌طالب این کار را نمی‌کند. نه‌اینکه بلد نیست؛ برخلافِ تقواست، برخلافِ اصول است و خود علی‌بن‌ابی‌طالب فرمود: «لَولَا التُّقَی لَکُنتُ اَدهَی العَرَبِ»[39] اگر مسئلۀ تقوا نبود و ملاحظات ارزش‌ها نبود، من از معاویه زرنگ‌تر بودم در این کارها. واقعش هم همین است، اصل و ریشۀ علی و سابقۀ نزدیکی او با پیغمبر و افتخارات عظیم او و آن ذهن و روح باعظمت او؛ معلوم است که از معاویه واردتر و بلدتر و زرنگ‌تر است و می‌تواند خیلی کارها بکند. منتها حق اجازه نمی‌دهد.

تأمین تقوا، فضیلت و دین‌داری در جامعه برای استحکام پایهٔ ظهور

… که ولیّ عصر کجاست و به او برسیم؛ نه. نزدیک شدن ما به امام زمان یک نزدیک شدن معنوی است؛ یعنی شما در هر زمانی، تا پنج سال دیگر، تا ده سال دیگر، تا صد سال دیگر که بتوانید کیفیت و کمیّت جامعۀ اسلامی را افزایش بدهید امام زمان صلوات‌الله‌علیه ظهور خواهد کرد. اگر بتوانید در درون خود جامعه‌تان ـ همان جامعۀ انقلابی ـ تقوا و فضیلت و اخلاق و دین‌داری و زهد و نزدیکی معنوی به خدا را در خود و دیگران تأمین کنید، پایه و قاعدۀ ظهور ولیّ عصر صلوات‌الله‌وسلامه‌علیه را مستحکم‌تر کردید. و هرچه بتوانید از لحاظ کمیّت و مقدار، تعداد مسلمانان مؤمن و مخلص را افزایش بدهید، باز به امام زمان و زمان ظهور ولیّ عصر نزدیک‌تر شُدید. پس ما می‌توانیم قدم‌به‌قدم جامعۀ خود و زمان و تاریخ خود را به تاریخ ظهور ولیّ عصر صلوات‌الله‌وسلامه‌علیه نزدیک کنیم؛ این …

تقوای برآمده از عبرت، بازدارندهٔ انسان از فرورفتن در شبهات و خطرها

آن جمله‌ای که حضرت می‌فرمایند، این است: «اِنَّ مَن صَرَّحَت لَهُ العِبَرُ عَمّا بَینَ یَدَیهِ مِنَ المَثُلاتِ حَجَزَتهُ التَّقوَی عَن تَقَحُّمِ الشُّبُهاتِ»؛ یک گذشته‌ای را امام در نظر گرفتند، یک زمانِ حالی را، و یک آینده‌ای را. آنچه مضمون خیلی سادۀ سخن امام هست، این است که هرکسی که عبرت‌ها، بتوانند برای او آینۀ ناراحتی‌ها و بلیّه‌ها و خطرات کنونی باشند، این‌چنین آدمی بر اثر حسّ هوشیاری و بیداری و آگاهی، دچار این خطرها هرگز نخواهد شد. چه شد مضمون جمله؟ عبرت‌ها آیینه‌ای باشند برای او که بتوانند وضعِ زمانِ حاضرِ او را درمقابلش به او بنمایانند. عبرت برای گذشته است، آنچه که در گذشته انجام گرفته. وقتی شما با نظر دقت در آن نگریستید، وقتی سعی کردید که آن گذشته را درست بفهمید، تحلیل بکنید، همان …

بهره‌مندی اهل تقوا از خیر دنیا و آخرت

امیرالمؤمنین اکتفا نمی‌کند به اینکه فقط سیاست بگوید و مسائل اداری را بیان کند و به فکر مدیریتِ خودش باشد. به فکر هدایت است، در واقع همۀ حرکات این بزرگوار برای نجات مردم شکل می‌گیرد، موعظه می‌کند. لذا در این نامه خطاب به مردم می‌فرماید: (96/2/12) «وَ اعلَموا یا عِبادَ اللهِ اَنَّ المُتَّقینَ حازوا عاجِلَ الخَیرِ وَ آجِلَهُ» متقین، هم نیکیِ نزدیک، زودتر و عاجل را، و هم نیکیِ آجل، یعنی مدت‌دار را حائز می‌شوند، اهل تقوا هم خیرِ این دنیا را می‌بینند، هم خیرِ عالم آخرت را.

تقوا بهترین توشهٔ سفر پرخطر آخرت

… شد، خطاب به مرده‌ها [گفت]: «یا اَهلَ الدّیارِ الموحِشَةِ»[9] ای کسانی که دنیا را ترک کردید، ای کسانی که در قبرها و آرامگاه‌ها آرمیدید، بدانید! خانه‌های شما تقسیم شد، همسران شما ازدواج کردند، اموال شما از بین رفت؛ این ماجراهای ماست، شماها چه خبر دارید؟ بعد رو کرد به اصحابش، فرمود: اگر آنها می‌توانستند حرف بزنند، به شماها می‌گفتند: «اَنَّ خَیرَ الزّادِ التَّقوَی» بهترین توشه‌هایی که در این راه، در این سفر پرخطر به درد آدم می‌خورد، تقواست، نه آن خانه‌ها، نه آن همسرها، نه آن فرزندها، و نه هیچ‌چیز دیگر! اصلاً ببینید، در یک عالم دیگر است امیرالمؤمنین، حالا بیاید و توجیه کند و از مردم عذرخواهی کند و نمی‌دانم به فکر این مسائل، ابداً! اصلاً مسئلۀ علی، مسئلۀ تربیت انسان است، زنده‌کردن دل انسان‌هاست. وارد کوفه شد، اوضاع به حال عادی جریان دارد و امیرالمؤمنین منتظر …

شرف فقط در سایهٔ تقوا و برتر نبودن غنی بر فقیر در نظام اسلامی

… مقام سلطنت، نه زورگویی. و حکومت در آن، بر اساس معیار تقوا و علم است، نه زیرکی سیاست‌مدارانه، یا اتکا به سرمایه‌داران و شرکت‌های بزرگ جهان‌خوار و غارتگر؛ [معیار،] ارتباط با مردم است، ارتباط برادرانه، نه ارتباط زورگویانه و تکبرآمیز. این نظام، نظام اسلامی است. نظامی که در آن غنی را با فقیر فرقی نیست، و انسان ثروتمند و خانواده‌دار و موجّه و معروف را بر انسان مستمند هیچ شرفی نیست، و شرف فقط‌وفقط در سایۀ تقواست؛ این نظام، نظام اسلامی است...این روح کار امام حسین بود؛ و لذا امام حسین برای این کار ایستادگی کرد. (64/7/2)

عدالت مورد انتظار، از پایه‌ها و مبانی تقوا

«وَ اَلۡبِسۡنی زینَةَ الۡمُتَّقین َ» در این چیزهاست: اول، «فی بَسطِ العَدلِ» گستردن عدالت. عدالت را در میان جامعه مستقر [کردن]؛ عدالت قض‌ایی، عدالت به‌معنای تقسیم منابع حیاتی کشور میان آحاد مردم، عدالت به‌معنای تقسیم درست فرصت‌ها میان مردم. عدالتی که از ما انتظار می‌رود، جزو پایه‌ها و مبانی این تقواست.

نزدیک‌کردن جداشدگان از جماعت مسلمین، از مصادیق و شعب تقوا

«وَ ضَمِّ اَهلِ الفُرقَةِ» این‌کسانی‌که از جماعت مسلمین جدا می‌شوند، از جماعت کشور فاصله می‌گیرند، کوشش کنید اینها را نزدیک کنید، منضم کنید. کسانی که میانۀ راه هستند، اینها را به منزل مطلوب برسانید. نگذاریم با رفتار ما، با عمل ما، با اظهارات ما، با منش ما، کسانی که یک ایمان نیمه‌کاره‌ای دارند، به‌کلی از ایمان ببُرند. [نگذاریم] کسانی که نیمه‌ارتباطی با نظام دارند، از نظام منقطع شوند. عکسِ این عمل کنیم و کسانی که در نیمۀ راه هستند را جذب کنیم. مصداق‌های …

دعوت به تقوا و یاد بازگشت به خدا در آغاز موعظهٔ امام سجاد (ع)

«اَیُّهَا النّاسُ اتَّقُوا اللهَ» دارای تقوا باشید. خب در قرآن هم خیلی هست، در روایات هم زیاد هست. «وَ اعلَموا اَنَّکُم اِلَیهِ راجِعونَ» بدانید که مرجع و بازگشتتان به‌سوی اوست. بعد بنا می‌کند همین‌طور موعظه‌های کلی را [می‌فرمایند]. که همه‌جا هست؛ این موعظه‌ها در قرآن هم هست، در کلمات ائمۀ گذشته هم هست، چیزهای قاچاقی هم نیست، چیزهای اشکال‌داری هم نیست. هرکسی ممکن است از این حرف‌ها بزند. و بعد یواش‌یواش، یک صفحه که می‌گذرد، …

عاقبت از آنِ باتقوایان و زوال بی‌دینان و فاجران در تاریخ

… می‌گوید که شما چهار صباح اینجا نشستید، در این مقام قدرت پادشاهی قرار گرفتید، خیال می‌کنید که همه‌کاره‌اید! شما خواهید رفت، آن‌که خواهد ماند، آن‌که تاریخ برای اوست، آینده برای اوست، ما هستیم. «لِاَنَّا اَهلُ العاقِبَةِ» زیراکه ما صاحبان عاقبت و پایانیم. «یَقولُ اللهُ عَزَّوَجَلَّ وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقینَ» پایان و عاقبت و فرجام، متعلق است به مردم باتقوا؛ یعنی ما باتقوا هستیم، شماها بی‌تقوا و فاجر و بی‌دین هستید. بی‌دین‌ها و فاجرها در تاریخ نمی‌مانند، زایل می‌شوند، اما باتقواها می‌مانند.

انفاق در خوشی و ناخوشی شرطی از باتقوا بودن

… درست دقت کنید که اآلن وقتی قاری عزیزمان آمدند اینجا آیات را بخوانند، هر کلمه‌ای را که من مخصوصا ًتکیه کردم برای اینکه در ذهنتان باشد، در حین تالوت، فورا ًبه معانی کلمات برگردید.) ﴿اُعِدَّت لِلمُتَّقیَ﴾ آماده شده است برای باتقوایان. چه کسانی هستند باتقوایان؟ ﴿الَّذينَ يُنفِقونَ فِی السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ﴾[16] آن‌کسانی‌که انفاق می‌کنند در خوشی و ناخوشی. این یک شرط باتقوا بودن است، انفاق‌کردن. انفاق را هم باز چندبار تا حالا معنا کردم. عیبی ندارد اینها را تکرار کنیم. چون اینها حرف‌هایی است که غالباً تازه‌تازه به گوش شما می‌رسد، هرچه تکرار بشود، بیشتر در دل می‌ماند و چه بهتر. انفاق با خرج کردن فرق دارد. خرج کردن یعنی اینکه انسان یک پولی را خرج کند. …

به یاد خدا افتادن پس از گناه و نماندن در غفلت، نشانهٔ باتقوایان

از دیگر نشانه‌های باتقواها چیست؟ ﴿وَ الَّذينَ اِذا فَعَلوا فاحِشَةً اَو ظَلَموا اَنفُسَهُم ذَكَرُوا اللهَ فَاستَغفَروا لِذُنوبِهِم﴾ آن‌کسانی‌که چون گناه بزرگی انجام دهند، یا بر خویشتن ستم کنند، ﴿اَو ظَلَموا اَنفُسَهُم﴾ بر نفس‌های خود ظلم روا بدارند، ﴿ذَكَرُوا اللهَ﴾ فوراً به یاد خدا بیفتند. در وادی غفلت، زیرِ سرپوش غفلت، دیر نپایند. یک آیۀ خیلی عجیبی هست در قرآن، در زمینۀ تذکر پید‌اکردن؛ ﴿اِنَّ الَّذينَ اتَّقَوا﴾، این‌هم برای باتقواهاست اتفاقاً، ﴿اِنَّ الَّذينَ اتَّقَوا اِذا مَسَّهُم طائِفٌ مِنَ الشَّيطانِ تَذَكَّروا﴾[20] وقتی یک گروه شیطان ـ با آن معنای وسیعی که شیطان دارد ـ وقتی یک …

پروای الهی نخستین توصیهٔ آیه به مؤمنان

بعد از آنی‌که مصرف انفال را معین می‌کند، می‌فرماید: ﴿فَاتَّقُوا اللهَ وَ اَصلِحوا ذاتَ بَينِكُم وَ اَطيعُوا اللهَ وَ رَسولَهُ اِن كُنتُم مُؤمِنيَ﴾. اگر مؤمن هستید، این سه کار را انجام بدهید: اولاً تقوای خدا پیشه کنید، ﴿فَاتَّقُوا اللهَ﴾ پس از خدا پروا بدارید. در ترجمۀ فارسیِ ناگزیرانه‌ای که ما کردیم در این ورقه؛[4] ﴿فَاتَّقُوا اللهَ﴾ پس از خدا پروا بدارید؛ این یک. ﴿وَ اَصلِحوا ذاتَ بَينِكُم﴾ فی‌م‌ابین خود را اصلاح کنید. اختلافات را در میان خود از میان بردارید. به سود حقیقت، آن‌کسانی‌که سخنی غیر حقیقت می‌گویند، از …

تقوا، تنها ملاک نزدیکی به خدا و برتری انسان‌ها

… توحید باشی، در جامعه اختلاف طبقاتی و تبعیض معنی ندارد دیگر، اصلاً معنی ندارد. آن جامعه‌ای که سَری و تَهی دارد، بالایی و پایینی دارد، آن جامعه، جامعۀ توحیدی نیست. توحید می‌گوید که «كُلُّكُم مِن آدَمَ وَ آدَمُ مِن تُراب»[16] همه فرزندان آدمند و آدم از خاک است. نزدیکی شما به خدا و رجحان شما به تقواست و بس؛ هرکسی بیشتر مراقب فرمان خدا باشد، او بالاتر است. واِلّ در یک جامعه‌ای که هزاران موجب برای تبعیض وجود دارد ـ می‌گویی آقا، فلانی این‌جوری است؛ می‌گوید خب فلانی جزو اشراف است، او حساب دیگری دارد ـ در جامعه‌ای که اشراف و غیر اشراف دارد، در جامعه‌ای که برخورداری‌های مردم به‌شدت با یکدیگر متفاوت است و آن …

پروای خدا با قرار دادن عمل و فکر برطبق فرمان او

… دادیم، بعضی‌هایش را هم توضیح ندادیم ـ الآن جایش نیست؛ حرف‌هایی هست، به‌هرحال یک‌وقت یک مجالی باشد، فرصتی باشد، عرض می‌کنم. خیلی هم مهم نیست اجمالاً ـ ﴿سَيَقُولُونَ لِلّٰهِ﴾ خواهند گفت آنها هم از آنِ خداست. قدرت و مُلک پروردگار بر آسمان و زمین گسترده است. ﴿قُل اَ فَلا تَتَّقوَ﴾ بگو پس چرا پروا نمی‌کنید از این خدا؟ عملتان را و فکر‌تان را برطبق گفتۀ او و فرمان او قرار نمی‌دهید؟

سرّ روزه و مایهٔ نزدیکی دل‌ها

… دلها به یکدیگر است؛ همه‌ی عوامل در ماه رمضان کمک میکنند که دلهای آحاد مردم به هم نزدیک بشود؛ چه در داخل یک کشور، چه در مجموع امّت اسلامی. اوّلاً این رقّتی که روزه ایجاد میکند یا دعا و توسّل ایجاد میکند یا تلاوت قرآن ایجاد میکند، خودش مایه‌ی نزدیکی دلها است. یا تقوا ــ که همان‌طور که آقای رئیس‌جمهور در بیاناتشان اشاره کردند و به تعبیر خوب ایشان، سرّ روزه تقوا است ــ دلها را به هم نزدیک میکند. به نظر ما مسئولان کشورهای اسلامی باید از این فرصت استفاده کنند برای ایجاد اتّحاد و نزدیکی آحاد امّت اسلامی. امروز مشکل ما تفرّق است؛ با اینکه قرآن نهی کرده است از تفرّق: وَ لا تَکونوا کَالَّذینَ تَفَرَّقوا وَ اختَلَفوا،[2] و امر کرده است به اتّحاد: وَ …

تقوا و توکل و اعتماد به خدا، سرمایهٔ بی‌پایان نمایندگان

… نسخ قوانین زائد و مزاحم، و اجتناب از تکثّر و تراکم قوانین، توصیه‌های دیگر اینجانب به شما نمایندگان ملّت است. مطمئنّم که رعایت این سرفصل‌ها به ملّت ایران ثابت خواهد کرد که انتخاب آنان درست بوده است، و میل به حضور در انتخابات را در آنان افزایش خواهد داد. تقوا و توکّل و اعتماد به خدا را سرمایه‌ی بی‌پایان خود بدانید و با قدرت و جدّیّت حرکت کنید. خدا یارتان باد.

وفور نعمت در اثر تقوا، عدالت و استقامت

- شماری از سنت‌های الهی حاکم بر جوامع و تاریخ عبارتند از: پیوند تحولات اجتماعی با نفس و اراده انسان؛ وفور نعمت در اثر تقوی، عدالت و استقامت؛ عذاب و کیفر جامعه در صورت گسترش ظلم، فساد، گناه و ترک امر به معروف و نهی از منکر؛ امهال و استدراج و سلطه مؤمنان بر اهل باطل.

توصیه به حفظ تقوا به‌عنوان مایهٔ سعادت دنیا و آخرت

همه‌ی شما برادران و خواهران عزیز نمازگزار و مؤمنین حاضر در این اجتماع باشکوه را و خودم را توصیه میکنم و دعوت میکنم به حفظ تقوا و پرهیزگاری، که مایه‌ی سعادت و پیروزی در دنیا و آخرت است. و تبریک عرض میکنم عید سعید فطر را به همه‌ی شما، و همه‌ی ملت ایران، و همه‌ی مسلمانان عالم.

سفارش به افزایش پاکیزگی و تقوای معنوی

… این را عملاً نشان دادند؛ بعد از جنگ هم تا امروز در هر جائی که لازم شده، این را ارائه کردند و نشان دادند. آنها حاضرند جانشان را کف دست بگیرند، بیایند وسط میدان؛ این آن چیزی است که خیلی ارزش دارد. این روحیه‌ی فداکاری و ایستادگی و حساب کردن پای خدا را حفظ کنید؛ پاکیزگی و طهارت و تقوای معنوی را روزبه‌روز افزایش دهید؛ ان‌شاءاللَّه خدای متعال هم از همه جهت به شما کمک خواهد کرد.

جذب افراد میانهٔ راه از مصادیق و شعب تقوا

… مطلوب برسانید. نگذاریم با رفتار ما، با عمل ما، با اظهارات ما، با منش ما، کسانی که یک ایمان نیمه‌کاره‌ای دارند، بکلی از ایمان ببُرند؛ کسانی که نیمه‌ارتباطی با نظام دارند، از نظام منقطع شوند. عکس این عمل کنیم؛ کسانی که در نیمه‌ی راه هستند، اینها را جذب کنیم. مصداقهای تقوا و شعب تقوا اینهاست.

برتری ارزش تقوا و معنویت بر علم با وجود قابل ارائه نبودن آنها

یک مطلب دیگر، خودباوری علمی و اعتماد به نفس علمی است. حوزه و فضلای حوزه و محصل حوزه بایستی به اعتماد به نفس علمی برسد و اتکاء به نفس داشته باشد؛ این خیلی اهمیت دارد. در تضارب آراء، در کیفیت حرکت علمی، در مراتب ارزشی حوزه، علم باید دارای برترین منزلت‌ها باشد. البته تقوا و معنویت و زهد و خشوع و اینها ارزشهای برتر است و والاتر است؛ منتها اینها چیزهایی نیست که قابل ارائه باشد، قابل فهم باشد. خیلی‌ها اهل این معانی هستند ما اینها را نمی‌شماسیم؛ اما علم قابل محک زدن است، در معرض است، توی دایره است.

فراهم کردن زمینهٔ پرورش نهال تقوا در دل

روز جمعه و شب قدر، آن هم در ماه رمضان و حالت روزه‌دارىِ برادران و خواهران عزیز فرصت بسیار مغتنمی است برای اینکه در این دقائق معدودی که میتوان پیش از نماز جمعه سخن گفت، دلهای خودمان را با منبع رحمت و فضل الهی آشنا کنیم، نزدیک کنیم و ان‌شاءاللَّه زمینه‌ی پرورش نهال تقوا را در دل خودمان فراهم بیاوریم.

توصیهٔ متقابل به تقوا و دقت در پیمودن راه مستقیم

این جلسه - بخصوص با بودن خانمها؛ همسران محترم سفیران - به نظر من بهترین فرصت است برای این‌که ما به اهمیت تقوا و پرهیزگاری و دقت در پیمودن راه مستقیم یکدیگر را توصیه کنیم. بارها گفته شده است که میدان سیاست خارجی، میدان چالش نظام جمهوری اسلامی یا صف مقدم این چالش با مجموعه‌ی جهان بیرونی است. در این صف مقدم، استحکام، استواری قدم، اعتماد به نفس، اطمینان به راهی که آن را دنبال میکنید، مهمترین شرط است. همسران سفرای ما میتوانند در …

توصیه به تقوا و بهره‌گیری از فیض ماه رمضان

همه نمازگزاران عزیز را به رعایت تقوا و بهره‌گیری از فیوضات این روزها و باقیمانده این ماه مبارک - که معدن فیض و فضل پروردگار است - توصیه میکنم. امیدوارم همه ما بتوانیم در روزهای باقیمانده این ماه، رضا و مغفرت الهی را جلب کنیم.

توصیهٔ فراوان امیرالمؤمنین (ع) به تقوا در مسائل فردی

بخش دیگری که باز آن را مختصر عرض میکنم - که مربوط به عموم مردم است - در درجه اوّل عبارت است از امر به معروف و نهی از منکر در مسائل اجتماعی. البته در مسائل فردی، تقوا بسیار زیاد مورد توصیه امیرالمؤمنین است؛ اما در زمینه مسائل اجتماعی شاید هیچ خطابی به مردم شدیدتر، غلیظتر، زنده‌تر و پُرهیجان‌تر از خطاب امر به معروف و نهی از منکر نیست. امر به معروف و نهی از منکر، یک وظیفه عمومی است. البته ما باید تأسّف بخوریم از این‌که معنای امر به معروف و نهی از منکر درست تشریح …