رفتن به محتوای اصلی

تقلید کورکورانه

نام‌های دیگر: تبعیت چشم‌بسته، پیروی کورکورانه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پیروی چشم‌بسته و بی‌دلیل از دیگران یا از راه پدران.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار رئیس و مسئولان قوه قضائیه— ۱۳۹۰/۰۴/۰۶

نکوهش قرآن از پیروی چشم‌بسته از راه پدران

… هستند که راه نوی او را نمی‌پسندند و نمی‌پذیرند. حرفشان هم این است که: ره چنان رو که رهروان رفتند[25]. ما، پدر، مادرهایمان را این‌جور ندیدیم، ما پدر‌هایمان را جور دیگری دیدیم، می‌خواهیم همان‌جور بفهمیم، همان‌جور عمل کنیم. آن‌وقت قرآن در جواب چه می‌گوید؟ ﴿اَ وَ لَو كانَ آباؤُهُم لا يَعلَمونَ شَيئاً وَ لا يَهتَدونَ﴾، اینها کارِ این تقلید از پدران را به آنجا رساندند که: هرچند پدرانشان چیزی نمی‌دانستند و راه نمی‌یافتند نیز، (متأسفانه ترجمۀ این فراز اخیر، این جملۀ اخیر ِاز آیه، اینجا نوشته نشده، لکن من در آن کاغذ نوشته بودم و فراموش شده ظاهرا ًکه نوشته بشود.) به‌هر‌صورت، قرآن به اینها می‌گوید: ولو پدر‌هایتان هیچ‌چیز نمی‌فهمیدند، هیچ‌راهی نمی‌یافتند، نمی‌توانستند درست خیر و شرّ خودشان را بفهمند، بازهم شما از آنها تقلید می‌کنید؟ ببینید تقلید را چطور ملامت و شماتت می‌کند.

رد تبعیت چشم‌بسته از روش‌های دیگران و پیروی از تشخیص عقل در اقتباس

… غلط است. «و ان تطع اکثر من فی الارض یضلّوک عن سبیل الله ان یتّبعون الّا الظّنّ و ان هم الّا یخرصون».[1] از روش این و آن اطاعت و تبعیت نمیکنیم. غربیها اینجوری عمل میکنند، شرقیها اینجوری عمل میکنند، فلان کشور اینجوری عمل میکند، پس ما هم بکنیم؛ نه، این غلط است. ما از تشخیص خودمان تبعیت میکنیم. یعنی وقتی دیدیم در نظام قضائىِ فلان کشور دورافتاده - بزرگ یا کوچک - این نکته وجود دارد که کار آنها را در امر قضا سهل کرده است و این فوائد را داشته است، عقل ما وقتی این را تشخیص داد، آن وقت این را عمل میکنیم. این تبعیت از او نیست، این تبعیت از عقل است؛ این خوب است. اینها برای قوه‌ی قضائیه اقتدار میآورد. تلاش زیاد، ابتکارِ روزبه‌روز و نوآوری اقتدار میآورد. نمیتوان همین طور نشست تا امور در جریان عادی خودش پیش برود؛ مسئولین قوه باید نگاه کنند، ضعفها را پیدا کنند، مشکلات را پیدا کنند، گره‌های کور را پیدا کنند، …

نقد پذیرش سخن به‌صرف اعتقاد به گوینده و لزوم تحقیق

… جمل، یقیناً اگر چنانچه مردم با این دیدی که امیرالمؤمنین می‌خواهد، به افراد نگاه می‌کردند، آدم‌شناسی می‌داشتند، حق را می‌فهمیدند و گمراه نمی‌شدند. لذا امیرالمؤمنین همان‌وقت فرمودند: «لا یُعرَفُ الحَقُّ بِالرِّجالِ»[12] حق را به‌وسیلۀ چهره‌ها نمی‌شود شناخت. چون فلانی چنین حرفی را گفته، پس این درست است. چرا؟ چون من به فلانی از اعماق دل اعتقاد دارم. نه! این‌طور نیست. باید بفهمی درست است، باید تحقیق کنی بدانی درست است. «لا یُعرَفُ الحَقُّ بِالرِّجالِ» حق به‌وسیلۀ مردان و چهره‌های محبوب، قابل شناخته‌شدن نیست. نگاه نکن به نام، نگاه نکن به نماز، نگاه نکن به ظواهر، نگاه نکن به آنچه که از او در تو خوشایند است و برای تو دلپسند است، «اِعرِفِ الحَقَّ» حق را بشناس «تَعرِف اَهلَهُ» …

بیرون بودن همراهان بی‌باور از قلمرو فکر اسلامی

تا اینجا چه فهمیدیم از این آیات؟ این نکته را که ایمان و باور، خاصیت وابستگان به دعوت اسلام است. آدم‌هایی که ایمانی ندارند، باوری ندارند، فقط چون دیگران رفتند، اینها هم احتیاطاً دارند می‌روند، اینها در حوزۀ قلمروی فکر اسلامی داخل نیستند، رودربایستی هم ندارد، ایمان لازم است. ایمان یعنی باور، به وضوح مطلب را پذیرفتن و قبول کردن، یعنی دنبال یک جاذبه حرکت کردن. اگر این جاذبه در مکتب دین و قرآن نباشد و دل تو را تسخیر نکرده باشد؛ یعنی اگر ایمان در این دل نباشد، این دل مرده است، زنده به نور اسلام نیست، نمی‌شود به آن گفت مُسلِم. پس …

نفی پیروی کورکورانه از افراد در جامعهٔ نبوی

… و ستمدیدگان دفاع کنند. در آن جامعه کسی حق ندارد بگوید مرا مصالح خودم بس، مرا دردسرهای خودم بس، مرا کارهای خودم بس، نمی‌رسم به کارهای دیگران بپردازم؛ برای خاطر اینکه همه ب‌اهم، همه اجزا و اعضای یک پیکر و اندام‌های یک بدنند، مگر می‌توانند این‌جور بگویند؟ در آن جامعه تنبلی نیست، در آن جامعه تفرق و اختلاف نیست، در آن جامعه تعبد و کورکورانه حرکت‌کردن دنبال زید و عمرو و بَکر نیست؛ یک‌چنین جامعه‌ای را پیغمبر می‌خواهد بسازد. درست توجه کنید، یادتان باشد خصوصیات آن جامعه‌ای که پیغمبر می‌خواهد آن جامعه را با دست قدرتمند خود و با آموزش و الهام وحی خدا بسازد. این جامعه، خصوصیات بزرگش، خطوط اصلی‌اش، وجود علم و آگاهی، وجود عدل و دادگری، طبقۀ …

پیروی چشم‌بسته از دیگری مصداقی از بت و طاغوت

… بورزد، او طاغوت است. پس طاغوت، اسم خاص نیست، که بعضی خیال می‌کنند که طاغوت، اسم برای یک بُتی‌ست. بله اسم بت است، اما آن بت، بت معینی نیست. گاهی آن بت، تو خودت هستی؛ گاهی آن بت، پول توست؛ گاهی آن بت، زندگی راحت‌طلبانۀ معمولی تو‌ست؛ گاهی آن بت، آن مراد توست؛ گاهی آن بت، آن کسی‌ست که تو دستت را توی دست او گذاشتی و چشمت را بستی و سرت را پایین انداختی تا هرجا که تو را می‌برد، ببرد. گاهی این بت، طلا و نقره است، بی‌جان است، فلز است؛ گاهی هم انسان است، جاندار است، نظام اجتماعی‌ست، قانون است؛ طاغوت، بنابراین، یک اسم خاص نیست ـ البته در زمینۀ طبقه‌بندی‌های اجتماعی در بحث نبوت عرض کردم، آن‌جوری که آدم استنباط می‌کند در میان آیات قرآنی، در …