رفتن به محتوای اصلی

تفسیر قرآن

نام‌های دیگر: تطبیق آیات، تفسیر موضوعی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شرح و بیان معانی آیات قرآن و روش‌ها و آثار آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در جلسه اول تفسیر سوره حمد— ۱۳۶۹/۱۲/۱۵

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۹۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

﴿وَ قالوا﴾ دقت کنید به این دو، سه جمله که برای مطلبی که بعداً می‌گویم، محل شاهدی است. پس ایمان را پیغمبران دارند، پیغمبر ما هم دارد، مؤمنان و گرویدگان و پیوستگان به او هم، همه ایمان دارند. ﴿وَ قالوا﴾ و گویند، ﴿سَمِعنا وَ اَطَعنا﴾ شنیدیم، فهمیدیم، نیوشیدیم[13]، ﴿سَمِعنا﴾، نه‌اینکه به گوشمان خورد. سَمْع، سَمْع یعنی شنوایی؛ حالت شنوایی، غیر از گوش است، گوش به‌معنای این عضو جارحۀ[14] خاص، با لفظ اُذُن در عربی تعبیر می‌شود. سمع یعنی شنوایی. شما در فارسی هم می‌بینید، فلان‌کس را می‌گویند حرف‌گوش‌کن است، فلان‌کس حرف را می‌شنود. شنیدی چه گفتم یا نه؟ به مخاطبتان می‌گویید، شنیدی چه گفتم؟ خب معلوم است، بین شما نیم‌متر بیشتر فاصله نبود، صدایت تا ده متری هم می‌رفت، معلوم است که شنیده. می‌خواهی بگویی: فهمیدی چه گفتم؟ به مغزت فرو رفت؟ به خورد ذهنت رفت یا نرفت؟ اینها می‌گویند ﴿سَمِعنا﴾، ما با تمام وجود فهمیدیم آنچه را که خدا برای ما معین کرده و فرستاده بود. ﴿وَ اَطَعنا﴾ و اطاعت کردیم. یعنی چه؟ یعنی اطاعت ما کورکورانه نبود، اطاعت ما از روی روشنی و آگاهی و سمع بود. ﴿غُفرانَكَ رَبَّنا﴾ آمرزشت، مغفرتت پروردگارِ ما. پاداشی که از تو می‌خواهیم خدایا، مغفرت توست و نه چیز دیگر، ﴿وَ اِلَيكَ المَصيرُ﴾ بازگشت ما به‌سوی توست. (که باز در زمینۀ مسئلۀ بازگشت به‌سوی خدا بودن، حرف‌های خیلی جالبی هست که در همین سلسله، در فصل معاد از قرآن، ان‌شاءالله توضیح خواهم داد، اگر زنده بودیم و عمر و فرصتی بود.)[15]

مجلسی نخستین مفصّل قرآن و نویسندهٔ نخستین تفسیر موضوعی

… مفیدتر و به‌دردبخورتر است. یعنى تفصیلى که ژول لابوم فرانسوى کرده، تفصیلى نیست که یک مسلمان به آن احتیاج دارد؛ [زیرا] سبک نگرش غربى او، هادى او بوده براى تفصیل قرآن. [امّا علّامه‌ی مجلسى] یک تفصیلى کرده که یک عالِم دینى از آن تفصیل میتواند استفاده بکند. بنابراین ایشان اوّلین مفصّل قرآن است؛ اوّلین قرآن موضوعى را ایشان نوشته، و به همان مناسبت، ایشان تفسیر کرده این آیات مفصّله را. [همچنین] اوّل کسى که نهج‌البلاغه را تفصیل کرده، فصل‌بندى کرده، [ایشان] است؛ نهج‌البلاغه‌ی تفصیلى. توجّه میکنید؟ ایشان احادیث را فصل‌بندى کرده، آن هم یک فصل‌بندى وسیع! واقعاً فوق‌العاده است؛ کار مجلسى قابل بیان نیست؛ اصلاً عظمت کار مجلسى در بحار و در کارهاى …

لزوم تفسیر و علوم قرآنی در حوزه

… به دست مى‌آید؛ اصول هم که مقدّمه‌ى آن است، لکن فقه لازم است با همه‌ى مقدّماتش؛ از اصول و ادبیّات و هر چه لازم است. «حدیث» لازم است؛ ما حکمت الهى را از خلال قرآن و حدیث بایست به دست بیاوریم؛ پس حدیث یک رکن اساسى است و بسیار هم گسترده و مفسّر قرآن و لازم است. «تفسیر» لازم است، «علوم قرآن» لازم است ــ فهم قرآن و آشنایى با قرآن ــ و «حکمت و کلام» هم لازم است؛ حکمت و کلام هم به‌مثابه‌ى تأمین‌کننده‌ى شالوده‌ى اساسى نظام فکرى و نظام عملى و امروز نظام سیاسى است. نبادا تصوّر بشود که ما یک مُشت فقیه عالى‌مقام تربیت کنیم و حکمت و کلام را کنار بیندازیم! ابداً؛ این اشتباه بزرگى است. حالا مذاقهاى افراد، در زمینه‌ى حکمت الهى …