﴿وَ قالوا﴾ دقت کنید به این دو، سه جمله که برای مطلبی که بعداً میگویم، محل شاهدی است. پس ایمان را پیغمبران دارند، پیغمبر ما هم دارد، مؤمنان و گرویدگان و پیوستگان به او هم، همه ایمان دارند. ﴿وَ قالوا﴾ و گویند، ﴿سَمِعنا وَ اَطَعنا﴾ شنیدیم، فهمیدیم، نیوشیدیم[13]، ﴿سَمِعنا﴾، نهاینکه به گوشمان خورد. سَمْع، سَمْع یعنی شنوایی؛ حالت شنوایی، غیر از گوش است، گوش بهمعنای این عضو جارحۀ[14] خاص، با لفظ اُذُن در عربی تعبیر میشود. سمع یعنی شنوایی. شما در فارسی هم میبینید، فلانکس را میگویند حرفگوشکن است، فلانکس حرف را میشنود. شنیدی چه گفتم یا نه؟ به مخاطبتان میگویید، شنیدی چه گفتم؟ خب معلوم است، بین شما نیممتر بیشتر فاصله نبود، صدایت تا ده متری هم میرفت، معلوم است که شنیده. میخواهی بگویی: فهمیدی چه گفتم؟ به مغزت فرو رفت؟ به خورد ذهنت رفت یا نرفت؟ اینها میگویند ﴿سَمِعنا﴾، ما با تمام وجود فهمیدیم آنچه را که خدا برای ما معین کرده و فرستاده بود. ﴿وَ اَطَعنا﴾ و اطاعت کردیم. یعنی چه؟ یعنی اطاعت ما کورکورانه نبود، اطاعت ما از روی روشنی و آگاهی و سمع بود. ﴿غُفرانَكَ رَبَّنا﴾ آمرزشت، مغفرتت پروردگارِ ما. پاداشی که از تو میخواهیم خدایا، مغفرت توست و نه چیز دیگر، ﴿وَ اِلَيكَ المَصيرُ﴾ بازگشت ما بهسوی توست. (که باز در زمینۀ مسئلۀ بازگشت بهسوی خدا بودن، حرفهای خیلی جالبی هست که در همین سلسله، در فصل معاد از قرآن، انشاءالله توضیح خواهم داد، اگر زنده بودیم و عمر و فرصتی بود.)[15]تفسیر قرآن
نامهای دیگر: تطبیق آیات، تفسیر موضوعی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
شرح و بیان معانی آیات قرآن و روشها و آثار آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در جلسه اول تفسیر سوره حمد— ۱۳۶۹/۱۲/۱۵
سیر زمانی
از ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۳۱۳۶۹۱۴۰۳
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
شاهدها (۷۲ پاراگراف)
تاریخ بهمثابهٔ تفسیر قرآن
تاریخ، تفسیرِ قرآن است. قرآن را در تاریخ پیدا کنید. و بدانید که مرد خردمندِ جهاندیده را عمر دو بایست در این روزگاردر دسترس بودن تفسیرهای خوب فارسی
… بتواند در دیگران معرفت ایجاد کند. خودمان را [تقویت کنیم]. شماها جوانید، شماها باحوصلهاید، شماها وقت دارید؛ مطالعه کنید، کتاب بخوانید؛ هم کتاب شعر، هم کتاب نثر؛ کتابهای شهید مطهّری را بخوانید، کتابهای اخلاق را بخوانید، کتابهای حدیث را بخوانید، تفسیر بخوانید. ما تفسیرهای خوبی داریم؛ اگر به عربی هم مسلّط نیستید، تفسیرهای فارسیِ خیلی خوبی امروز در دسترس همه هست.انتقال مباحث انقلابی در جلسات تفسیر دانشجویی پیش از انقلاب
… نمیرود، سالها قبل از انقلاب در مشهد، یک جلسهی دانشجویی داشتیم که من تفسیر میگفتم. یکعدّه دانشجو که نسبت به جمعیّتهای آنروز جمعیّت زیادی بود -چندصد نفر دانشجو [یا] کمتر یکجا جمع میشدند- و بنده تفسیر میگفتم؛ حالا تفاصیلش زیاد است. یکی در آن جلسه شعار داد؛ بنده آن جلسه را با یک ترتیبی، با یک پیشبینیای پیش میبردم؛ یعنی مباحث اساسی و اصولیِ انقلابی را در خلال تفسیر آیات منتقل میکردم؛ دلم نمیخواست با کارهای ظاهری، دستگاه حسّاس بشود و جلوی کار ما را بگیرد. من در صحبتم گفتم خواهش میکنم شعار ندهید؛ شعار نه حرف است، نه عمل است؛ حرف نیست، چون یک کلمه است؛ عمل نیست، چون یک صدایی است که از حنجرهی شما میآید بیرون؛ این را من در سخنرانی آنجا گفتم. …نیاز تفسیر به متخصص
امروز هم همین جور است. هیچ اشکالی ندارد که امروز هم فقهایی داشته باشیم، فلاسفهای داشته باشیم، متخصصین در علوم انسانی اسلامی داشته باشیم، متخصصین در تفسیر داشه باشیم - تفسیر را نمیشود دست کم گرفت؛ متخصص لازم دارد - متخصص در فنون تبلیغ داشته باشیم. چه اشکال دارد از بزرگان حوزه کسانی باشند که فن تبلیغ را، خصوصیات تبلیغ را در این دنیای عجیب و غریب امروز - و به قول آقای کعبی دنیای عجیب و غریب تر آینده - تدریس کنند و بتوانند دین را تبلیغ کنند؟مراجعه به تفسیر برای فهم عبارات دشوار
البته ما هم استفاده میکنیم. مثل سطوح مختلف دریاست که هرکس در هر سطحی برود، بهرهای از آن خواهد بُرد - حالا این تشبیه نارسایی است، لیکن برای تقریب به ذهن است - البته هرچیزی را که انسان نفهمید، هر معنایی را که درست، سر در نیاورد و ترکیب یا عبارتِ مشکلی بود، به تفسیر مراجعه میکند. منظورم این است که تدبّر، اصلاً به عالم «تفسیر به رأی» نزدیک نمیشود.لزوم تفسیر و علوم قرآنی در حوزه
… به دست مىآید؛ اصول هم که مقدّمهى آن است، لکن فقه لازم است با همهى مقدّماتش؛ از اصول و ادبیّات و هر چه لازم است. «حدیث» لازم است؛ ما حکمت الهى را از خلال قرآن و حدیث بایست به دست بیاوریم؛ پس حدیث یک رکن اساسى است و بسیار هم گسترده و مفسّر قرآن و لازم است. «تفسیر» لازم است، «علوم قرآن» لازم است ــ فهم قرآن و آشنایى با قرآن ــ و «حکمت و کلام» هم لازم است؛ حکمت و کلام هم بهمثابهى تأمینکنندهى شالودهى اساسى نظام فکرى و نظام عملى و امروز نظام سیاسى است. نبادا تصوّر بشود که ما یک مُشت فقیه عالىمقام تربیت کنیم و حکمت و کلام را کنار بیندازیم! ابداً؛ این اشتباه بزرگى است. حالا مذاقهاى افراد، در زمینهى حکمت الهى …جلسات تفسیر و درس قرآن در مشهد در دوران طاغوت
در آن دوران طاغوت، من در مشهد جلسات تفسیر و درس قرآن داشتم؛ به جوانانی که میآمدند، میگفتم که هر کدام از شماها یک نسخهی قرآن در جیب بغلتان داشته باشید؛ اگر در جایی منتظر کاری میایستید و فراغتی پیدا میکنید - یک دقیقه، دو دقیقه، پنج دقیقه، نیم ساعت - قرآن را باز کنید و به تلاوت آن مشغول شوید، تا با این کتاب انس پیدا …احتمال بیان مطلب به صورت گفتوگوی فرضی در «اذا قیل لهم»
… تشخیص بدهید که این منافق است و مؤمن واقعی نیست. بنابراین: ممکن است مؤمنین هم در مواردی این سؤال را از منافق بکنند که: «لاتفسدوا فی الارض» چرا اینقدر فساد میکنید و چرا مردم را راحت نمیگذارید؟ میتواند این: «اذا قیل لهم». منظور گفتن مؤمنین به آن منافقین باشد. ممکن هم هست همان نکتهای باشد که هفتهی گذشته به آن اشاره کردم، یعنی در واقع گفتوگوئی صورتنگرفته، و چنین نیست که کسی چیزی گفته وآن منافق جواب داده، بلکه میخواهد بگوید اگر فرضاً کسی به او بگوید: فساد نکن، او اینجور جواب خواهد داد. یعنی این نقل یک گفتوگو نیست، بلکه بیان مطلبی است و به صورت یک گفتوگو،مثل اینکه در کتابهای علمی طلبگی ما وقتی میخواهند یک اشکالی را مطرح کنند اینطور میگویند: «ان قلت» یا «اذا قلت» اگر بگویی تو اینجور یعنی اشکال را مطرح میکنند، بعد میگویند «قلت» من میگویم. یعنی جوابش این است، پس بیان گفتوگو است و بیان مطلبی است به صورت گفتوگو، وقتی که به آنها گفته بشود فساد نکنید او در جواب چه موضعی میگیرد؟ «قالوا انما نحن مصلحون» او میگوید: ما قصد اصلاح داریم قصد فساد نداریم. این حرف با دو انگیزه گفته میشود. اگر فرض کردیم آن …تفسیر بهعنوان علمی مستقل در حوزه
قرآن منزوى است از حوزهى ما؛ مثلاً علم قرآن، مسائل مربوط به قرآن و همین چیزهایى که تحت عنوان علوم قرآن، شما مىبینید الان رایج شده و گذشتگان کتابهاى زیادى نوشتهاند ــ لکن حالاها خوشبختانه بعضى توجّهاتى به آن میکنند ــ یا تفسیر. خود تفسیر یک علم مستقلّى است؛ یا حدیث، آشنایى با حدیث، علم حدیث، شناخت حدیث ــ که غور در این علم منتهى بشود به دستهبندىهاى خوب، فهرستبندىهاى خوب، استفادههاى خوب که متأسّفانه از همهى آنها ما الان محروم هستیم ــ یا رجال. در رجالْ کار و تحقیق بشود. اگرچه کتابهاى خوبى نوشته شده لکن در …جرم شمردن تفسیر قرآن در دوران معاویه
… قرآن را بخوان اما حق نداری تفسیر [کنی]؛ برای خاطر این [بود] که قرآنخوانی وجود داشت، پس تفسیرگویی هم ممکن بود وجود داشته باشد. و گمان بنده این است که معاویه با ابنعباس تعارف میکرد، واِلّ کسی از ابنعباسآدمی نمیترسد...ترس معاویه از حسین علیهالسلام بود؛ به ابنعباس میگفت قرآن را تفسیر نکن تا معلوم بشود که تفسیر قرآن جرم است، تا حسین حساب خودش را نگه دارد، ترس از او بود. و حالا حسینی نیست، اباالفضلی نیست، بقیۀ مردان بنیهاشم نیستند، آن جوانهای دلاور و چیزفهم، آن جوانهای از صدها پیر بهتر و شریفتر و بهخدانزدیکتر، در کربلا کشته شدند، آن حبیببنمظاهر و مسلمبنعوسجه و دیگر مردان بزرگ که کوفه را پایگاه ضد دشمن کرده بودند، …معنای تعبیرهای «من یشاء» در قرآن بر پایهٔ علیت
… خدا نخواسته بسوزد در صورت دوم؛ یعنی علت طبیعیِ سوختن فراهم نشده، نزدیک آتش نرفته یا دست تر بوده یا جسم تر بوده یا آتش کم بوده و ازاینقبیل. خب، چرا آن چیزی که به علتها مربوط است ما به خدا نسبت میدهیم؟ برای خاطر اینکه خدا آفرینندۀ علتهاست، به این دلیل. این ﴿مَن يشآء﴾ها در همهجای قرآن ازاینقبیل است، و مفصلاً توضیح دادم در موارد دیگری به مناسبتهای دیگری، حالا هم یک اشارهای کردم.معنای سمع و بصر: قوهٔ شنوایی و بینایی نه عضو گوش و چشم
… نکنید. اسم این جارحۀ مخصوص که ما در فارسی به آن میگوییم گوش، در عربی اُذُن است. سمع، حالت شنواییست، قدرت شنواییست؛ اگر هم بر این اطلاق شود، به آن اعتبار است. آنکسیکه گوشش را مثلاً بریدهاند، نمیگویند سمعش را بریدهاند، میگویند اُذُنش را بریدهاند. اسم این جارحۀ مخصوص سمع نیست؛ همچنانیکه بَصَر. بَصَر بهمعنای این عضو معیّن و مخصوص که ما به آن میگوییم چشم نیست؛ بهمعنای دید است، بیناییست، آن روح است و این عضو جسم. اگر چنانچه به این عضو هم بگویند بَصَر، به اعتبار همان دارا بودن چشم است. مثلاً به چشم کور نمیگویند بَصَر. ﴿اَمَّن يَملِكُ السَّمعَ وَ الاَبصارَ﴾ یا کیست که مالک و در قبضۀ ملکیتِ اقتدار اوست، قوۀ شنوایی و بیناییها؟ آن کیست که به شما این درک و فهم و نیرو را …