اخذ تفاسیری چون مجمعالبیان و تفسیر کبیر فخر رازی از آن یا نظر آنها به آن
… است. البته معروف این است که ایشان از «تبیان» گرفته؛ مطالب، همان مطالب تبیان است؛ منتها تبویب و خلاصه کرده است. «تفسیر کبیر» فخر رازی هم حولوحوش تفسیر ابوالفتوح نوشته شده؛ منتها برای اینکه نسبت انتحال به او داده نشود، تشکیکهای خودش را وارد کرده است. این نکتهی خیلی مهمی است که ما تفسیری داریم که تفاسیر مهمی مثل «مجمعالبیان» و «تفسیر کبیر» فخر رازی، یا از آن متخذ است، یا ناظر به آن است.
لزوم قدرشناسی و استفادهٔ کم امروزی از آن بهسبب نثر قدیمی
ما باید قدر این تفسیر را بدانیم. البته این تفسیر بهخاطر زبانش امروز متأسفانه خیلی مورد استفاده قرار نمیگیرد؛ چون نثر قرن پنجم و ششم است. اگرچه نثر خیلی استوار و قوی و پاکیزهیی است و هیچ اعوجاج و تعقیدی ندارد، لیکن بالاخره نثر قدیمی است و از نظر کسانی که به جهات ادبی نگاه میکنند، اهمیت دارد؛ از لحاظ تفسیری هم که خصوصیاتِ خودش را دارد. بنابراین تجلیل از ابوالفتوح، تجلیل مهمی است.
ارزشمندی پژوهشهای کنگره دربارهٔ ابعاد حدیثی، زبانی و تفسیری آن
بههرحال کار باارزشی است. کتابهایی هم که فرمودید، انشاءاللَّه میآید و میبینیم. سه چهار جلدی که امروز آوردند و من آنها را تورق کردم، خیلی خوب و پاکیزه بهنظرم آمد؛ ابعاد مختلف تفسیر را مورد توجه قرار داده بودند؛ از لحاظ حدیثشناسی، از لحاظ زبان، از لحاظ نکات تفسیری. خداوند به شما توفیق دهد و کمک کند که این کارِ خوب و مفید را انشاءالله ادامه دهید.