منتهی گامی این بزرگان به یک خطائی در فهم از قرآن دچار شدند و آن خطا این است که به جای اینکه از قرآن استفاده کنند، آنچه را در ذهن خودشان بود بهعنوان پیشداوری آن را بر قرآن تحمیل میکردند و گاهی مجبور میشدند حتی از ظواهر آیات قرآن منصرف شوند، که این را میگویند تفسیر به رأی و چیز بسیار خطرناکی است. در قرن اخیر به همین روشی بعضی از چهرههای معروف اسلامی دچار اشتباه بزرگتری شدند و آن این بود که افکار قرن نوزدهمی اروپا و افکار مادیگرایانه را که هر فعل و انفعالی را در دنیا ناشی از ارتباط متقابل ماده میدانستند و هر پدیده غیرمادی را نفی میکردند گرفته و سعی کردند قرآن را بر آن افکار غلط تطبیق کنند. یک نمونه از این چهرههای معروف نویسنده سرشناس هندی قرن ۱۹ به نام سرسید احمدخان میباشد کتاب تفسیری هم در آن موقع نوشت و از جمله کسانی است که سید جمال الدین اسدآبادی در هند علیه او کتاب نوشت و افکار او را رد کرد، او در آیاتی از قرآن که اشاراتی به معجزات دارد مرتکب تأویل یعنی همان تفسیر شده است، حضرت موسی که از دریا عبور کرد و راه دریا برای حضرت باز شد چون با موازین مادی تطبیق نمیکرده حمل کرده به یک معنای دیگری این همان تفسیر به رأی است و غلط است، قرآن را نباید با پیشداوری به سراغش رفت از آیه قرآن نباید به عنوان دلیلی برای آنچه که از راه دیگری ما بدست آوردیم و فهمیدیم استفاده کرد و قرآن را بهعنوان یک سرچشمهای باید به حساب آورد که انسان تشنه به او پناه میبرد و از او مینوشد.تفسیر به رأی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
تحمیل برداشت و پیشداوری شخصی بر آیات قرآن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در جلسه اول تفسیر سوره حمد— ۱۳۶۹/۱۲/۱۵
سیر زمانی
از ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۲۱۳۶۹۱۴۰۲
فقط سال ۱۴۰۲همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
اصلاً تدبّر برای تفسیر کردن نیست؛ برای فهمیدن مراد است. انسان هر سخن حکیمانهای را دو گونه میتواند تلقّی کند: یکی سرسری و با سهلانگاری؛ یکی با دقّت و کنجکاوانه. این اصلاً به مرحلهی تفسیر کردن و تعبیر کردن نمیرسد. تدبّری که در قرآن لازم است، پرهیز کردن از سرسری نگریستن در قرآن است؛ یعنی شما هر آیهی قرآنی را که میخوانید، با تأمّل و ژرفنگری باشد و دنبال فهمیدن باشید. این همان تدبّر است و بدون اینکه نیازی به این باشد که انسان، سلایق خودش را به قرآن تحمیل کند - که همان تفسیر به رأی است - خواهید دید که بابهایی را از معرفت، به حسب محتوای آیه - هرچه که محتوای آیه است - باز میکند.شاهدها (۱ پاراگراف)
تفاوت عمقیابی در قرآن با تحمیل نظر و تکیه بر دانستههای ناقص
البتّه همه باید مواظب باشند که عمقیابی از قرآن با تفسیر به رأی فرق دارد، با تحمیل نظرات خود بر قرآن فرق دارد، با تکیه کردن بر دانستههای ناقص و کوتهبین خود فرق دارد؛ شرایطی دارد که حالا اگر شد، آن شرایط را هم یک اشارهای خواهم کرد.