رفتن به محتوای اصلی

تحصیل علم

نام‌های دیگر: تحصیل، تحصیلات، درس خواندن

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

درس خواندن و دانش‌اندوزی، انگیزه‌ها و جایگاه آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار جمعی از طلاب حوزه‌های علمیه‌ قم و تهران و دانشجویان سراسر کشور— ۱۳۶۹/۰۹/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۹۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۳۳ پاراگراف)

عدم مخالفت با شاگردی دیگران همراه با نفی احساس حقارت

شما شاید از بنده زیاد شنیده باشید، بنده هیچ مخالف کسب علم از بیگانه‌ها نیستم؛ ابداً. بنده بارها گفته‌ام که ما ننگمان نمیکند شاگردی کسی را بکنیم و یاد بگیریم؛ اما ننگمان میکند که خیال کنیم همیشه باید چشمهای ما آزمندانه، آرزومندانه، با احساس حقارت نفسی، به دست دیگران، به فکر دیگران، به کار دیگران باشد. این چیز بدی است؛ این را باید ریشه‌کن کرد. انسان مشاهده میکند؛ گاهی ما میخواهیم یک اخلاق خوب را در بین جامعه به وجود بیاوریم، مثالی که در تمجید آن اخلاقِ خوب میزنیم، حتماً از کشورهای غربی است! چه لزومی دارد؟ چرا ما این روحیه را هِی در مخاطبینِ خودمان تقویت …

درس خواندن، پژوهش و جدیت در کار دانشجویی به‌مثابهٔ جهاد

… آرمان‌گرائی، هم در سیاست، هم در همه‌ی صحنه‌های دیگر - مثل آرمان‌گرائی در علم - باید مورد توجه باشد. آرمان‌گرائی در علم، یعنی در زمینه‌ی مسائل علمی باید دنبال قله بود؛ که این، توجه شما را به درس خواندن و خوب درس خواندن باید نتیجه بدهد. من به شما عرض بکنم؛ امروز درس خواندن، علم‌آموزی، پژوهش و جدیت در کار اصلی دانشجوئی، یک جهاد است؛ که حالا اگر ان‌شاءاللّه مجال شد، در ادامه‌ی صحبت معلوم میشود.

تقویت علمی جوانان برای ستون شدن در بنای پیشرفت ملت ایران

… تقویت شود. الحمدلله گزارشی که من دارم، این است که بچه‌های انجمن اسلامی دانش‌آموزی در دبیرستانهایی که حضور دارند، معمولاً درسشان هم بهتر از درس همکلاسیها و هم‌دوره‌ایهایشان هست - حالا ممکن است همه‌جا اینجور نباشد - این، خیلی چیز خوبی است، باید اینطور باشد. از لحاظ علمی خودتان را تقویت کنید، پیش ببرید؛ نه فقط برای اینکه حرف شما در دیگری اثر کند، برای اینکه شما میخواهید یک ستونی باشید که این بنای عظیم، این کاخ مجلل - کاخ مدنیت و پیشرفت ملت ایران - بر روی این ستونها بر سرِپا بایستد و بنا شود.

کوتاهی نکردن در تحصیل علم و قناعت نکردن به کار انجام‌شده

در راه تحصیل علم و افزودن بر بار علمی و توانایی های علمىِ خودتان هیچ کوتاهی نکنید. به کاری که کردید، هیچ قناعت نکنید و آن را قدم اول بدانید. شما مثل کوهنوردی هستید که باید بروید و به قله برسید. شما الان دارید در پیچ وخم های اول راه حرکت می کنید، که گاهی عرق آدم هم درمی آید. به موفقیت های ابتدایىِ راه قانع نشوید؛ نگاه کنید ببینید قله کجاست. باید زحمت بکشید و دشواری ها را تحمل کنید تا بتوانید به قله …

شرم نکردن عالم از آموختن آنچه نمی‌داند و پایان‌ناپذیری یادگیری

… کابلی، هم سنّاً، هم رتبه‌ی علمی‌اش و رتبه‌ی حوزوی‌اش خیلی پایین‌تر از مرحوم حاج آقا حسین بود -البتّه او هم عالم بود، فاضل بود- حاج آقا حسین مثل یک شاگرد گفت شما فردا هم تشریف بیاورید؛ فردا هم آمد برایش شرح داد مسئله‌ای را در باب قبله و تبیین کرد برای او. شما عالم هستید، امّا این مطلب را وقتی نمیدانید، از اینکه بروید یاد بگیرید شرم نکنید. آنچه حالا انسان میخواهد یاد بگیرد و بنا دارد که یاد بگیرد، نگویید «من بروم یاد بگیرم با این شأن و با این مقام و با این شهرت؟» ببینید این دایره‌ی علم‌آموزی و گسترش علم تا کجاها همین طور گسترده میشود! تمام‌شدنی نیست یاد گرفتنِ انسان.

علم برای دانستن و عمل، نه برای خودنمایی و مباهات و جدل

… علم مکن. سوم «و لا لتمارى»؛ براى مراء - جدل و بحث - هم تحصیل علم مکن. مراء، یعنى مجادله و سرسختى در بحث. «افتمارونه على ما یرى[2] » که در قرآن شریف هست، یعنى با او درباره‌ى آن چیزى که با چشم خود دیده - که مراد، حوادث لیله‌ى معراج است - بحث و جدل مى‌کنید؟ بنابراین طبق این حدیث، حضرت فرموده است براى این سه مقصود علم را تحصیل نکن. در واقع علم را باید براى دانستن و عمل کردن تحصیل کرد؛ نه براى خودنمایى و سرى توى سرها درآوردن و بحث و جدل کردن.

نهی از ترک علم به سبب رغبت به جهل، بی‌رغبتی یا شرم از مردم

… تحصیل علم؛ کأنّه شأن خودشان را از تحصیل علم اجلّ مى‌دانند! به خاطر این سه چیز علم را ترک نکن. حالا یک وقت انسان مى‌خواهد علمى تحصیل کند که وقت ندارد، آن بحث دیگرى است؛ یا مى‌خواهد علمى تحصیل کند که پول تحصیل آن را ندارد، استاد آن را ندارد؛ این مانعى ندارد. اما ترک تحصیل علم به خاطر این نباشد که یا بى‌رغبت هستى، یا رغبت در جهالت دارى، یا به خاطر استحیاء از مردم. بعد فرمود: «والعلم المصون کالسّراج المطبق علیه»؛ علمى که انسان آن را پوشیده بدارد و در معرض تبلیغ و تعلیم و عمل در نیاورد، مثل چراغى است که روى آن را بپوشانند؛ یعنى بى‌فایده است و نور آن به کسى نخواهد رسید.

نکوهش منع جوانان و دختران از تحصیل بر اساس رسوم غلط

… اجتماع پرشور و محبّتهای صادقانه‌ای که شما نسبت به این خدمتگزار ابراز میکنید، که امیدوارم خداوند همه‌ی شما را موفّق بدارد و مشمول لطف و رأفت و خیر خود قرار دهد - این است که سعی کنید از موقعیتهای مطلوب جامعه، شما مرد و زن این دوران، حدّاکثر استفاده را بکنید. من نمیپسندم که خانواده‌ای به جوانان خود، امکان تحصیلات ندهد؛ در حالیکه نظام جمهوری اسلامی، امکان تحصیلات را به خانواده‌ها و به جوانان داده است. من نمیپسندم که براساس رسوم غلط، اجازه ندهند که دختران درس بخوانند. دختران هم باید درس بخوانند؛ استعدادهای بزرگی در میان آنها وجود دارد. من برای مردم مؤمن و پرشور و بااخلاص و باصفایی مثل شما، به هیچ وجه اختلافات عشایری و تعصّبهای قومی را میان خودتان نمیپسندم؛ حیف است. براساس ارزشهای ایمانی، با یکدیگر برادر باشید - برادرِ مؤمن - بخصوص به جوانان عرض …

جدی درس خواندن نوجوانان، بیشترین نیاز امروز کشور

آنچه من توصیه میکنم، این است که بچّه‌ها از استعداد خودشان، از وقت خودشان، استفاده کنند و خوب درس بخوانند. بیشترین چیزى که امروز ما لازم داریم این است که بچّه‌ها به ‌طور جدّی درس بخوانند. برنامه‌هاى مدرسه‌هاى ما خیلى برنامه‌هاى غلیظِ شدیدِ پُر و پیمانى نیست؛ طبق اطّلاعاتى که من دارم، در بسیارى از کشورهاى دیگر ــ کشورهایى که امروز از لحاظ علمى و صنعتى و تکنولوژى و مانند اینها پیشرفته‌تر از کشور ما هستند ــ درسهاى دوره‌ى راهنمایى و دبیرستان خیلى …

درس و تحصیل جوانان مؤمن در مرکز ارتشی، مجاهدت و عبادت

البته از ابزارهای دیگر هم در همه راهها میشود استفاده کرد؛ لکن آن ابزارها ناپایدار است. شما جوانان پاک و مؤمن، در این مرکز ارتشی که درس میخوانید، به تحصیل دانش میپردازید و خود را به کمال میرسانید، این درس و تحصیل را یک مجاهدت و عبادت به حساب آورید. در گذشته این کشور، مقامات ارتشی، مقامات دنیایی بود که گاه پایدار و غالباً ناپایدار مینمود. غالباً آسایشِ این مقامات، همراه با دغدغه‌ها و نگرانیهای بزرگ بود. اما امروز، مسؤولیتهای ارتشی در این کشور، هم ارزش دنیایی و هم ارزش خدایی و فضیلت است. هر کدام از شما، …

لزوم تلاش بیشتر فرزندان شهدا در درس برای بستن راه بهانه‌جویان

و البتّه در تحصیل علم هم شما بخصوص باید بیشتر تلاش کنید تا آن کسانى که در دلهایشان مرضى هست، نتوانند چیزى بگویند و بهانه‌اى بگیرند. بیشتر از همه باید درس بخوانید؛ بهتر از همه باید درس بخوانید؛ مدارج علمى را عالى‌تر از همه باید طى کنید. شهادت، نشانه‌ى «استوارى» است. شهدا غالباً عناصر پولادین جبهه‌ى جنگ و جزو پولادین مردم هستند؛ این روحیه و این اراده، در درس خواندن شما و در کار شما باید خودش را نشان بدهد.

غیراسلامی بودن درس خواندن و درس دادن فقط برای مدرک و پول

… اسلامى و تعهّد اسلامى یک چیز انگشت‌نما نباشد؛ نماز، امانت، صدق گفتار، صفا، برادرى، عمل جهادى، درس خواندن از روى علاقه و صمیمیّت، کمک به یکدیگر در فراگیرى، تلاش براى تعمّق در معلومات در دانشهاى مختلف، رایج باشد. علم و دانش هم اسلامی است؛ آن هم از اسلام است؛ وَالّا رفتن به دانشگاه، مقدارى از بیت‌المال را، امکانات مردم را مصرف کردن، بدون اینکه یک نفر دل به علم بدهد و اهمّیّتى به فراگیرى بدهد، فقط براى اینکه بتواند با سرهم‌بندى یک تکّه کاغذى به دست بیاورد و در سایه‌ى آن شغلى بگیرد تا پولى گیر بیاورد ــ نه اینکه شغلى بگیرد تا کارى بکند ــ اینکه اسلامى نیست. دانشجو هم اگر این‌جور درس بخواند، اسلامى نیست، استاد هم اگر این‌جور درس بدهد، اسلامى نیست؛ روابط اسلامى در دانشگاه این است. وَالّا جوانهاى ما بحمدالله‌ مسلمانند، دخترها و پسرها مسلمانند.

درس خواندن فرصتی الهی و لزوم تحصیل در راه اسلام عزت‌بخش

… قشرى، از هر نقطه‌اى از نقاط کشور، بدون اعتنا به وابستگى‌هاى فامیلى و شخصى و قومى و منطقه‌اى و غیره، میتواند امیدوار باشد که قادر است بر عالِم شدن، مؤثّر شدن، مفید شدن براى کشور و تعیین‌کننده بودن در جهت حرکت مستقل و آزاد ملّت خودش؛ این خیلى چیز مغتنمى است. امروز درس خواندن حقیقتاً یک فرصت الهى است؛ در راه دین و در راهِ اسلامِ عزّت‌بخش درس بخوانید؛ اسلامى که امروز به ملّت ایران این‌جور مکانت برجسته‌ و مقام ممتازى در میان ملّتها بخشیده. این ملّت و آحاد مردم ما از قدرتها بیگانه‌اند؛ به تشرها و تهدیدهاى ابرقدرت‌ها بى‌اعتنا هستند و لبخند تمسخر بر لبهایشان نقش میبندد؛ اینها عزّت است.

یاد گرفتن افتخار است نه ننگ؛ لزوم یادگیری تا پایان عمر

… فرصت استفاده کنید؛ برای این فرصت طولانی برنامه‌ریزی کنید؛ برای اینکه برنامه‌ریزی‌تان درست از آب دربیاید فکر کنید؛ برای اینکه درست بتوانید فکر کنید با قرآن آشنا بشوید، قرآن را بخوانید، تأمّل کنید، از کسانی که پیش از شما و بیش از شما تأمّل کردند یاد بگیرید. یاد گرفتن ننگ نیست، افتخار است؛ همیشه باید یاد بگیریم، تا آخر عمر باید یاد بگیریم. فکر کنید، مطالعه کنید، شناسایی کنید، آنجایی که اقدام لازم است اقدام کنید. اقدام یک وقت در آزمایشگاه است، یک وقت در کلاس درس است، یک وقت داخل محیط دانشگاه است، یک وقت در محیط اجتماعی است، یک وقت در محیط سیاسی است، یک وقت در راه کربلا است، یک وقت در راه فلسطین …

ننگ نبودن شاگردی و ننگ بودن همیشه شاگرد ماندن

یک نکته‌ی دیگر، دو توصیه است که من اینجا یادداشت کرده‌ام: یک توصیه این است که از همه‌ی توانایی‌های غربی‌ها و از همه‌ی امکانات آنها -که در این قضیّه پیشرفته هستند و جلوتر از ما هستند- باید بتوانیم استفاده کنیم. ما از شاگردی کردن و یاد گرفتن هرگز پرهیز نمیکنیم، از اینکه شاگرد باشیم ننگمان نمیکند؛ آنچه ننگمان میکند، این است که همیشه شاگرد بمانیم؛ آن را نمیخواهیم؛ وَالّا آنچه را آنها دارند، باید یاد بگیریم. این توصیه‌ی اوّل.

مجاهدت و تقوای جوانان طلبهٔ گذشته در راه رسیدن به سرچشمهٔ علم

… آن بزرگوار؛ مرحوم آقانجفی میرود درس آخوند و عاشق آخوند [میشود]؛ از این جهت بینشان اختلاف می‌افتد. در قضیّه‌ی مشروطه هم بینشان اختلاف می‌افتد؛ مرحوم اصطهباناتی مخالف با مشروطه بود؛ مرحوم آخوند هم که خب پیشرو مشروطه بود؛ [لذا] اینها با هم اختلاف پیدا میکنند. لکن همان مقداری که ایشان راجع به رفیق یزدی و حرکت طولانی پیاده‌ای که از مشهد راه افتادند، تا خودشان را رساندند اصفهان و بعد از آنجا به نجف [رفتند]، ذکر میکند کافی است که نشان بدهد که جوانهای آن روز برای تحصیل علم و رساندن خود به سرچشمه‌ی معلومات، چه مجاهدتهایی را انجام میدادند، چه زحمتهایی را متحمّل میشدند، چه کارهایی میکردند و چه تقوایی را رعایت میکردند؛ در دوره‌ی جوانی آن‌جور باتقوا؛ و بعد هم خب ایشان با مرحوم اصطهباناتی به شیراز می‌آیند، تا اینکه مرحوم اصطهباناتی ترور میشوند و به شهادت میرسند و بعد ایشان می‌آیند یزد ساکن میشوند و این خدماتی را که جناب آقای ناصری نقل کردند، در یزد انجام میدادند و محلّی برای پراکندن علم و تقوا و زهد و …

توصیه به جوانان برای جدی گرفتن درس و تجهیز به دانش

با دانش، خودتان را مجهّز کنید؛ من توصیه میکنم به همه‌ی شما جوانان عزیز که درس خواندن را جدّی بگیرید. توصیه‌ی دیگر من این است، ورزش و سلامت جسمانی را هم جدّی بگیرید؛ امروز جوانهای ما بایستی، هم سلامت جسمی، و هم سلامت معنوی، و هم سلامت فکری را با هم داشته باشند و برای خودشان نگه دارند. سلامت جسمی را با ورزش و با تغذیه‌ی مناسب؛ سلامت معنوی و قلبی را هم با توجّه …

لزوم درس خواندن خوب در کنار کار انقلابی

… اطّلاع داشتم، شنیده‌ام- با کارهای انقلابی مخالفت میشود. فرض کنید بچّه‌ها میخواهند برای بیست‌ودوّم بهمن -من‌باب‌مثال- برنامه‌ریزی کنند و آماده‌سازی کنند؛ مسئولین مدرسه به‌جای کمک، مانع‌تراشی میکنند؛ گاهی رسماً مانع میشوند؛ نه، با این رویکرد باید برخورد بشود. بچّه‌ها درسشان را باید بخوانند، خوب هم باید بخوانند؛ بنده طرف‌دار درس خواندنم؛ میدانید، امّا در کنار درس خواندن این کار انقلابی هم باید انجام بگیرد.

علم‌آموزی نزد استادان بزرگ با وجود دشواری تحصیل در گذشته

یک جمله ما عرض بکنیم به مناسبتِ کار بجایی که آقایانِ علمای مازندران و جناب آقای طبرسی در مورد عالم بزرگ، ابن شهرآشوب، دارند انجام میدهند؛ و آن این است تکریم چهره‌های برجسته‌ی علمی ما درتاریخ، ما را تشویق میکند به اینکه بیشتر به سمت قلّه‌های علم حرکت کنیم. در آن وقتی که وسایل تعلیم و تربیت، وسایل مسافرت، بسیار محدود و تحصیل علم بسیار دشوار بوده، ما شخصیّت‌هایی مثل ابن شهرآشوب داریم؛ حالا از قبیل ابن شهرآشوب صدها عالم بزرگ در تاریخِ ما و در میراث علمی ما ثبت و ضبط شده‌اند. این بزرگوار در آن شرایط از شخصیّت‌های بزرگ، از اساتیدی مثل طبرسیِ صاحب مجمع البیان، طبرسیِ صاحب احتجاج، عبدالجلیل رازی قزوینی، سیّد فضل الله راوندی، قطب الدّین راوندی، ابوالمکارم ابن زهره، زمخشری استفاده کرده؛ یعنی رفته پیش اینها و علم آموخته. ایشان کتاب ربیع الابرارِ معروف زمخشری را پیش خودِ زمخشری خوانده و اجازه‌ی روایت آن کتاب را گرفته. یعنی در آن دوران بسیار دشوار- در این صد سال که عمر کرده ایشان، خب عمر طولانی و خوبی بوده- حقیقتاً استفاده کرده این مرد بزرگ از این عمر طولانی برای کسب علم؛ لذا …

یادگیری در کهنسالی و مقام مرجعیت، مایهٔ افتخار عالم

… نویسنده‌ی کتاب میگوید من خودم دو جلسه دیدم - به نظرم میگوید خودم دیدم؛ چون من سالها پیش این کتاب را خواندم - که حاج آقا حسین قمی، مرجع تقلید، شخصیت علمی برجسته، جلوی سردار کابلی مینشست و سردار کابلی آن بحث علمی را به ایشان یاد میداد. این هم خودش درس است؛ یادگیری در سنین هشتاد سالگىِ مرحوم حاج آقا حسین و در رتبه‌ی مرجعیت تقلید. برای یک عالم، این کار نه فقط ننگ نیست، عیب نیست، بلکه افتخار است. ما طلبه‌ها باید اینها را یاد بگیریم. شما جوانها باید با این روشها حرکت کنید و پیش بروید. این مرد، کابلی بود، اهل کابل بود، بزرگ‌شده‌ی هند بود، بعد نجف بود، به اینجا آمد، کرمانشاه از او پذیرائی کرد، او را در آغوش گرفت؛ مرحوم سردار کابلی - جامع فنون، ذو فنون - شصت سال در کرمانشاه ماند. همین مرحوم …

اهمیت وظیفهٔ فراگیری علم برای روحانیت

یک وظیفه‌ی دیگر، وظیفه‌ی فراگیری است. من شنیده‌ام فضلای بومىِ کرمانشاهی عده‌ای در قم هستند - که لابد آقایان میشناسند - اینها تشویق بشوند؛ یا بیایند هجرت کنند، یا اگر هم بکلی نمیآیند، در ایام خاص بیایند؛ سالی دو ماه، سه ماه، چهار ماه اینجا بیایند؛ بین مردم بروند، به روستاها بروند، به شهرها بروند، …

تجلیل از علم، علم‌آموزی و برجستگان آن در این جلسه

بنابراین ما در این جلسه خواستیم از علم، علم‌آموزی و کسانی که در میدان علم‌آموزی یک برجستگی از خودشان نشان داده‌اند، تجلیل کنیم. این جلسه، نماد تجلیل از این چند خصوصیت است.

واجب شدن طلب علم در آغاز اسلام هم‌زمان با نماز و زکات

از جمله‌ی شاخصه‌های مهم اصولگرایی، یکی «اهتمام به علم و پیشرفت علمی» است. شما ببینید چه زمانی در آغاز پیدایش اسلام گفته شد که: «طلب العلم فریضة علی کل مسلم و مسلمة» یا «مؤمن و مؤمنة»؛ یعنی همان وقتی که نماز و زکات و این چیزها آمد، طلب العلم هم آمد؛ «اطلبوا العلم ولو بالصین» هم آمد. من بارها تکرار میکنم، این به خاطر همین است که جامعه، بدون علم نخواهد توانست آرمانهای خودش را بالا بیاورد. مثل این است که انسان حرف حقی داشته باشد؛ اما اصلاً زبان گفتنش را نداشته باشد. نداشتن علم این‌طوری است. علم موجب میشود که شما بتوانید آن آرمانها، آن اهداف …

لزوم کسب علم از هر جای دنیا برای ملت و کشور خود

برخی از دوستان گفتند که اسلام افراد را به طلبِ علم تحریض کرده و باید طلبِ علم کرد. هر جای دنیا که علمی وجود دارد و میتوان از آن استفاده کرد و برای رفتن ما محذوری وجود ندارد، باید رفت و علم را برای ملت و کشوری که متعلّق به آن هستیم، به دست آورد. بنابراین تلاش برای نخبگان، یک هدفش باید این باشد که آنهایی که احساس میکنند نمیتوانند در این‌جا دست و پای علمی بزنند، پر و بال علمی باز کنند و ببینند میتوانند. باید برای اینها کارهایی انجام گیرد و - به قول یکی از شما - برنامه‌ریزی شود. با برنامه‌ریزىِ منظّمی …

ارزش ایجاد روح فراگیری و انگیزه برای آموختن فراتر از باسواد شدن

فرض کنیم اگر می‌شد شما از سیما، برنامه‌ای را پخش کنید که همه با سواد شوند، این خوب بود؛ اما روح فراگیری، روح تعلیم و تعلم و انگیزه‌دادن به افراد که از خانه بیرون بیایند و سرکلاس بنشینند و چیزی یاد بگیرند امر دیگری است. این یک حسنه‌ی دیگر است و نهضت سوادآموزی از آن برخوردار است. می‌روند در خانه‌های مردم را می‌زنند و از آنها درخواست می‌کنند - حتی گاهی التماس می‌کنند - که بیایید درس بخوانید؛ بعد با چه زحماتی، کلاس تشکیل می‌دهند؛ بدون این‌که جنبه‌ی قهر و غلبه داشته باشند. کشور ما در برهه‌ای از زمان، سپاه دانش را به خود دیده است. سپاه …

نقش تحصیلات در پدید آوردن کارگزاران و متخصصان جامعه

ج: این حرفی بوده که ما گفتیم و لابد ایشان از قول ما نقل میکند که: نقش فرهنگ و تحصیلات در این رابطه چگونه توجیه میشود؟ در مورد تحصیلات باید گفت: تحصیلات متنوع و مختلف، کارگزاران جامعه و متخصصین را درست میکند و به اصطلاح، تکنوکرات‌ها را به وجود میآورد. و به عبارت دیگر کسانی را که امور اداره‌ی صنعتی و فنی و علمی و اداری و سازمانی تشکیلات گوناگون را اداره خواهند کرد به وجود میآورد و این نمیتواند اشکال برآن حرف ما باشد که گفتیم حرکت‌ها را توده‌های مردم انجام میدهند، اگر غیر از این است شما بگوئید پس تحصیلات چه کاره است؟ بالاخره تحصیل کرده‌ها هم جزو همین توده‌های مردم هستند و همه‌ی تحصیل کرده‌های روشنفکر نیز به معنایی که مورد نظر ما هست نیستند. ممکن است یک نفری که تحصیل کرده هم باشد، اصلاً از سیاست و مسائل جاری چیزی نداند، همچنانکه در گذشته زیاد داشتیم و الان هم تحصیل‌ …

لزوم افزودن دانش روحانیان با مطالعه، تحقیق و تأمل برای بیان معارف

… آنچه ما میدانیم در مقابل آنچه نمیدانیم یک پَرِ کاه هم نیست در مقابل صحراها کشتزار. چه هست آنچه ما میدانیم؟ هر یک کتابى را که آدم باز میکند، میبیند سیل مطالب در این کتابها هست که آن ظرف خالى ما، محتاج آن است. کو عمق؟ کو استعداد؟ کو توفیق براى این‌همه فهمیدن؟ به هر حال باید تلاش کنیم. ما در مقابل آنچه باید بدانیم و معارفى که مردم ما محتاج هستند، چیزى نمیدانیم؛ باید درس بخوانیم، باید مطالعه کنیم ــ حالا نمیخواهم اینجا تکلیف درس خواندن بکنم ــ باید بر خودمان بیفزاییم با مطالعه، با تحقیق، با تأمّل، با تفکّر، تا بتوانیم بیان کنیم. حالا اینکه مقدّمه است، و بعد بیان. پس یک تکلیف، تکلیف تبیین است که همه‌ى علما این را داشتند.

تشویق به ادامهٔ تحصیل برای مفید بودن در جامعه و نظام

خیلى خوشحالم از اینکه شما را ‌میبینم که بحمدالله‌ این مقاطع گوناگون را طى کردید. ان‌شاءالله‌ باز هم ادامه‌ى تحصیل بدهید؛ آنهایى که هنوز راهى دارند براى ادامه‌ى تحصیل، ادامه بدهند، باسوادتر و باسوادتر و عالم‌تر بشوند و آن‌چنان که شایسته است، در جامعه و در نظام مفید واقع بشوند.

لزوم درس خواندن جوانان و کودکان به‌عنوان امید آینده

… مردها و هم زنهایتان ــ سربازان اسلام هستید. مردم این مناطق با وجود اینکه سختى‌هاى زندگى هم دارند، محرومیّتهایى هم دارند، و با این همه مشکلات، در عین حال پایبند به اهداف اسلامى و انقلابى‌شان هستند، و باید هم باشند. همه‌ى ما در مقابل اسلام داراى وظیفه هستیم. این جوانها و بچّه‌هاى کوچکى که اینجا هستند، باید ان‌شاءالله‌ درس بخوانند که امید آینده هستند.