رفتن به محتوای اصلی

تبیین

نام‌های دیگر: تبیین حقایق، تبیین حقیقت، روشنگری، روشنگری دینی، روشنگری سیاسی، روشن‌گری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

روشن کردن حقایق و مسائل برای مردم و افکار عمومی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

امروز مثل خیلی از دورانهای دیگر تاریخ، ما - جریان ولایت و دوستداران ائمّه علیهم‌السّلام - به تبیین احتیاج داریم؛ گفتن، بیان کردن، روشن کردن و حقایق را در معرض بینایی و دانایی انسانها قرار دادن. اگر اهمیتِ تبیین نبود، امام صادق علیه‌السّلام شاعری مثل «کُمیْت» را آن گونه مورد عنایت قرار نمیداد؛ یا امام هشتم علیه‌السّلام «دِعبل» را؛ یا امام چهارم علیه‌السّلام «فرزدق» را. شعرای معروفی که شما اسمهایشان را شنیده‌اید - مثل فرزدق، کُمیْت و دیگران - اینها سلمان زمان خودشان نبودند؛ اینها در مقایسه با اصحاب عالی‌مقام ائمّه، خیلی متوسّط بودند. نه معرفتشان به قدر معرفت «زراره» و «محمدبن‌مسلم» و امثال اینها بود؛ نه فعّالیتشان در محیط اهل بیت زیاد بود. اما شما میبینید امام از اینها تجلیلی میکند که از خیلی از اصحاب بزرگوار خودش نمیکند؛ چرا؟ به‌خاطر تبیین. چون اینها در یک جا حرفی زدند و نکته‌ای را روشن کردند که مثل خورشیدی بر ذهنها و دلها تابیده و حقیقتی را برای مردم روشن کرده است.
خب، عمده‌ی [هدف‌] در این قرارگاه تبیین است؛ مسئله‌ی تبیین. عمده‌ی هدف انبیای الهی تبیین بود؛ حقیقت را بیان کنند؛ چون آن چیزی که موجب میشود انسانها گمراه بشوند این است که حقیقت را نمی‌شناسند؛ عمده این است. از این قبیل هم هستند که حقیقت را میدانند امّا انکار میکنند، لکن عمده‌ی انحرافها ناشی از ندانستن حقیقت است و انبیای الهی آمدند تا حقیقت را بیان کنند، واضح کنند، ظاهر کنند، حجّت را تمام کنند بر مردم؛ مسئله‌ی تبیین این است. اَلعُلَماءُ وَرَثَةُ الاَنبیاء؛[3] شما میراث‌بر انبیا هستید، از جمله در این قضیّه؛ مسئله‌ی تبیین.
من الان یادم آمد که در تاریخ گذشته‌ی ما این کار [شده]. در تاریخ در زندگی امام حسن (علیه السّلام) این هست که عبیدالله‌بن‌عبّاس که فرمانده یک بخش خیلی مهمّی از لشکر امام حسن بود، شب که خوابیدند، صبح پا شدند و دیدند در خیمه‌اش نیست؛ رفته بود، گریخته بود و ملحق شده بود به معاویه؛ آمدند به او رشوه دادند، فلان دادند، پول دادند و رفت طرف معاویه. خب یک‌چنین حادثه‌ای برای لشکر امام حسن (علیه السّلام) خیلی حادثه‌ی شکننده‌ای بود. آنجا یکی از اصحاب نزدیک -که من حالا یادم نیست، قدیم دیده‌ام، حجربن‌عدی بود یا کسی دیگر- آمد برای مردم سخنرانی کرد؛ یک بیانی کرد که بعد از پایان بیان او، همه اظهار خوشحالی کردند، گفتند الحمدلله که این رفت! ببینید، این بیانِ تبیینِ به‌معنای واقعی، تبلیغ به‌معنای واقعی، این‌جوری است؛ می‌آید حرف میزند و روشن میکند که آنچه اتّفاق افتاد، به‌نفع ما بود؛ یعنی به تعبیر رایجِ امروز، تهدید را به فرصت تبدیل میکند؛ این بایستی در قوّه‌ی قضائیّه [باشد]. ایجاد امنیّت فضای کسب‌و‌کار، مبارزه‌ی قاطع با مفسد اقتصادی، همکاری با دولت در حلّ مشکلات؛ این هم یکی از کارهایی است که در زمینه‌ی اقتصاد میتواند قوّه‌ی قضائیّه انجام بدهد.

شاهدها (۷۱ پاراگراف)

مسئولیت روشنگری و جهاد فکری و علمی طلاب، دانشجویان و استادان

… و نوخاسته‌ی کشورِ انقلاب را با آرمانهای انقلاب، بیگانه و از ریشه‌ی خود جداکنند. دستهای طرار و مغزهای مکار و دلارهای بیشمار در تلاشی بیهوده، نسل جوان انقلاب را هدف گرفته‌اند. آنان از بیداری جوانان و قدرت تحلیلی که در پرتو انقلاب به آنان داده شده، غافل‌اند. با اینحال جوانان دانشور، طلبه و دانشجو، و اساتید متعهد، دانشگاهی و روحانی، باید مسؤولیت سنگین روشنگری و جهاد فکری و علمی را بیش از پیش بر دوش خود احساس کنند و در میدان علم و دین و آرمانگرایی به مسابقه‌یی الهی که پاداش آن بهشت دنیوی و اخروی است، بپردازند.

بیان حقایق و پیام به مسلمانان جهان و برکت الهی بر سخن حق

… اسم امام، ما را زنده کرد؛ حرفهاى امام، ما را به خود آورد. آن آدم، آدمى است که هزاران انسان در یک نقطه‌ى دنیا از او الهام میگیرند. با کدام ابزار پیشرفته، با کدام تکنولوژى فوق مدرن این کارها را ما انجام دادیم؟ امروز هم همان بساط برقرار است؛ ما هم مىگوییم؛ ما هم حقایق را بیان مىکنیم. بنده هم پیام میدهم به مسلمانان عالم، آنجایى که تا اعماق جوامع اسلامى آن پیام برود و در فضاى زندگى آنها به فضل الهى بپیچد. خداى متعال به سخن حق برکت داده است و برکت میدهد؛ اَلَم تَرَ کَیفَ ضَرَبَ اللهُ مَثَلًا کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ اَصلُها ثابِتٌ وَ فَرعُها فِی السَّماء؛[8] ریشه در زمین است، شاخ‌وبرگ‌ها تمام فضا را پُر کرده‌اند.

تفاوت ساده‌گویی مطلوب برای مخاطب ساده با غلط‌گویی

… اولاً رعایت اتقان، و سخن سست نگفتن. امروز حرف ما و سخنمان، زیر ذره‌بین دشمنان است. مخاطبین ما از لحاظ فکری و ذهنی مورد تهاجم دشمنان هستند. باید خیلی مواظب باشیم که مطلب را درست بگوییم، مطلب قوی بگوییم، مطلب مستند بگوییم؛ حتی وقتی که با کودکان حرف می‌زنیم. فرق است بین این‌که انسان مطلب ساده بگوید یا مطلب غلط بگوید. ساده‌گویی، چیزی است که برای مخاطبین ساده ذهن، مثل کودکان و عوام‌الناس که دور از مفاهیم هستند، مطلوب است. ساده‌گویی برای اینها لازم است؛ اما غلطگویی نه. این غلط است که خیال کنیم «حالا که می‌خواهم برای این عده مردم صحبت کنم، چه لزومی دارد دنبال یک کتاب معتبر بگردم؟ همین کتابها کافی است؛ ولو غیر معتبر!» نخیر؛ ما به دانش‌آموز سال اول هم که جمع و تفریق درس می‌دهیم، وقتی دو را با دو جمع می‌کنیم، چهار در می‌آید. …

وظیفهٔ دانایان در آگاه کردن نادانان تا همه بدانند

… شد که یاورانى خواهم داشت؛ وَ ما اَخَذَ اللهُ‌ عَلَى العُلَماء، اگر نه این بود که خدا از دانایان و آگاهان پیمان گرفته است. دست آنها را بسته -آنهایى که نمیدانند، معاقب نیستند به قدر آنان که میدانند؛ واى بر آن کسانى که میدانند و بر طبق تکالیفشان عمل نمیکنند! یکى از بزرگ‌ترین تکالیف دانایان این است که آنهایى را که نمیدانند ارشاد کنند تا همه بدانند؛ اسلام این را میخواهد؛ اسلام میخواهد آنکه نمیداند به وسیله‌ى آنکه میداند آگاه بشود تا همه بدانند و ناگهان عالَم اسلام و جامعه‌ى اسلام، همه با هم عمل کنند و پیش بروند؛ بر نادان نمیبخشاید از آنکه چرا نادان مانده است، بر دانا بیشتر نمی‌بخشاید که چرا عمل نکرده است و چرا نادان را آگاه نساخته است- خدا بر دانایان و آگاهان چه عهدی گرفته؟ اَلّا یُقارّوا، خوب گوش کنید، اَلّا یُقارّوا عَلَى کِظَّةِ ظالِمٍ وَ لا سَغَبِ مَظلوم؛ دو کلمه …

سخن‌گفتن مستقیم امیرالمؤمنین (ع) با مردم دربارهٔ حادثهٔ جمل

ابن‌عباس می‌گوید به حضرت عرض کردم شما اجازه بدهید تا من بروم و برای حجاج صحبت کنم. اگر توانستم قانعشان کنم، به پای شما گذاشته خواهد شد؛ اگر نتوانستم آنها را قانع کنم، می‌گویند ابن‌عباس بود، لابد اگر خود علی بود چیزهای بهتری می‌گفت. حضرت با دست خود ـ که دست بسیار محکم و قوی‌ای هم بود ـ به سینۀ من زد و گفت نه، خودم صحبت می‌کنم و آنچه را که باید بگویم، می‌گویم. یعنی از مسئولیت شانه خالی نکرد. بعد نقل کرده‌اند که حضرت رفت و با مردم صحبت کرد و مطالبی را دربارۀ خودش و اشخاص و آن حادثه با آنها در میان گذاشت. (79/9/30)

رفع تردید و اختلاف رزمندگان با روشنگری

… بود. در قضایای جنگ صفین دارد، که با اسب از این‌طرف جبهه، به آن‌طرف جبهه، به صفوف خودی می‌رفت و همین‌طور به این گروه‌ها ـ به تعبیرِ امروز ـ گردان‌ها یا تیپ‌هایی که جدا جدای از هم بودند، به هرکدام می‌رسید، درمقابل آنها می‌ایستاد و مبالغی برای آنها صحبت می‌کرد؛ حقایقی را برای آنها روشن می‌کرد و تأثیر می‌گذاشت. یک جا می‌دید اختلاف پیدا شده، یک عده‌ای دچار تردید شدند، بگومگو توی آنها هست، خودش را به‌سرعت آنجا می‌رساند و برایشان حرف می‌زد، صحبت می‌کرد، تبیین می‌کرد؛ این گره‌ها را باز می‌کرد. (88/5/5)

کار تبیینی، نخستین راه علاج انحراف فکری

خب، حالا این غده است، علاجش چیست؟ در زندگی امیرالمؤمنین این قسمت هم کاملاً تشریح شده است. اول امیرالمؤمنین سعی کرده گرۀ ذهن اینها را باز کند، با کار تبیینی و تشریحی. اینها چه می‌گفتند؟ حرف اصلی خوارج یک کلمه بود و آن عبارت بود از «لا حُکمَ اِلّا لِلّهِ»؛ یعنی چه؟ من این شعار را از دیدگاه خوارج تشریح کنم برایتان. بعد از آنکه در صفین قرار شد حکمیت انجام بگیرد،..حضرت فرمود: خب، برگردیم، برگردیم برویم طرف کوفه. لشکریان را …

لزوم آگاه شدن مردم از اینکه خلافت حاکم خلافت شیطان است

… فکری و اجتماعی در جامعه. اینها از هم جدا نیست. اسلام یک انقلاب است، و انقلابِ درست و واقعی، اسلام است. اندیشۀ اسلامی یعنی همان اندیشۀ انقلابی قرآنی، که به‌کلی از زبان و دل و مغز و قلم و کتاب و گفتۀ آن‌کسانی‌که اطراف تخت خلافت را گرفته بودند، دور بود. اینجا لازم بود که مردم آگاه بشوند در جامعه چه می‌گذرد؛ بدانند آنچه به نام خلافت پیغمبر در متن جامعه مطرح است، خلافتِ پیغمبر که نیست، بلکه خلافت شیطان است! که مردم اگر می‌دانستند، تحمل نمی‌کردند و همیشه همین‌طور است. چه کسی این را باید به مردم بگوید؟

لزوم آگاهی مردم از مسائل سیاسی فراتر از مسائل جناحی

… ما است، شما اینجا چه‌کار میکنید؟ منطقه‌ی ما است، خودمان با مردم منطقه و با حکومتهای منطقه مذاکره میکنیم، صحبت میکنیم، قرار میگذاریم؛ الحمدلله قرار هم گذاشته‌ایم، الحمدلله موفّق هم شده‌ایم، الحمدلله پیش هم رفته‌ایم، ان‌شاءالله بعد هم پیش‌تر خواهیم رفت. مسائل سیاسی که عرض میکنم، فقط مسائل جناحی و داخلی و مانند اینها نیست؛ اینها [هم] مسائل سیاسی است؛ اینها را باید مردم بدانند.

نیاز امروز به فهمیدن و فهماندن بیش از همیشه

… با انتخاب مضامینی که این جمعیت کثیر از آن درس بگیرند، بخوانید؛ که البته در بخش فارسی که عزیزانِ من آن را خواندند، تا حدود زیادی این مقصود تأمین شد. این را گفتم، تا کسانی که این سخن را در سرتاسر کشور میشنوند، سراغ گزینش نمونه‌های هنرىِ پُرمغز و پُرمعنا بروند. امروز نیاز ما به فهمیدن و فهماندن، از همیشه بیشتر است.

تکلیف الهی گویندگان و نویسندگان در روشن کردن ذهن‌ها

… راه‌پیمایى‌ها را دیگر متوقّف کنید؛ بس است. وقت براى حضور در صحنه، در میدان، در راه‌پیمایى، براى مسائل و قضایایى که همیشه این ملّت با آن مواجه است، بسیار است؛ لزومى ندارد این راه‌پیمایى‌ها ادامه پیدا بکند. من خواهش میکنم دیگر در هیچ جای کشور راه‌پیمایى نکنند. البتّه گویندگان و نویسندگان باید ذهنها را روشن کنند؛ تکلیف هدایت مردم، یک تکلیف الهى است.