فشار دولت عراق، ممانعت کویت و هجرت امام از نجف به پاریس
… آمد آن مامور و گفت که نه، شما نمیتوانید بروید کویت. من گفتم به او بگویید که خوب، ما میرویم از اینجا به فرودگاه، از آنجا میرویم. گفت خیر، شما از همین جا که آمدید از همین جا باید برگردید. از همان جا برگشتیم ما به عراق. و شب بصره بودیم، و فردایش به بغداد. و من در بصره بنا بر این گذاشتم که نروم به سایر بلاد اسلامی، برای اینکه احتمال همین معنا را در آنجاها میدادم. بنا گذاشتیم برویم فرانسه، و بعد، در همان جا هم- حالا بصره بود یا بغداد یادم نیست- که یک اعلامیهای باز من نوشتم خطاب به ملت ایران، و وضع رفتنمان، کیفیت رفتنمان را برایشان گفتم. ما هیچ بنا نداشتیم که به پاریس برویم. مسائلی بود که هیچ اراده ما در آن دخالت نداشت. هر چه بود، و تا حالا هر چه هست و از اول هر چه بود با اراده خدا بود. من هیچ برای خودم یک چیزی که، عملی خودم کرده باشم، یک چیزی برای خودم قائل باشم نیستم، برای شما هم قائل …
ترک عراق به سوی مرز کویت در پی تهدید یاران
… تحمل کنیم. من جواب دادم من که تعهدی ندارم، شما تعهد دارید! من یک تکلیف شرعی دارم، عمل میکنم و به تعهد شما اعتنایی نمیکنم. هم در منابر خطابه میخوانم، و هم اعلامیه صادر میکنم، و هم نوار پر میکنم و میفرستم. این تکلیف من. شما هم هر تکلیفی دارید عمل کنید. بعد از رفت و آمدها، آنها [بعثیها] برادرهای من [را] که جزء رفقای نجف بودند، آنها را ترساندند. و به من رسید که گفتند که ما با خودش- مثلًا- کار نداریم لکن شماها را چه خواهیم کرد. من دیدم که خوب، ممکن است که یکوقتی گزندی به این دوستان من برسد، عازم حرکت شدم و آمدم به- البته تحت مراقبت دولت عراق- آمدم به سرحد کویت. و در سرحد کویت هم همان فشاری که در آنجا بر دولت عراق بود بر دولت کویت هم بود. و آنها حتی اجازه اینکه ما عبور کنیم از این طرف شهر به آن طرف شهر هم ندادند. و من گلهای از هیچ کس ندارم؛ چون آنها ملتزم بودند به واسطه قراردادهایشان عمل کنند. و من نه از دولت عراق …
خروج از عراق زیر فشار شاه، ممانعت کویت و آمدن به فرانسه
- دولت عراق زیر فشار شاه فعالیتهای مرا در جهت خدمت به اسلام و مسلمین نمیتوانست تحمل کند و لذا ناچار به ترک آن کشور شدم و عازم کویت شدم و با اینکه ویزای کویتی داشتم مانع از ورود به خاک کویت شدند. ناچار به فرانسه آمدم تا در اینجا تصمیم به اقامت در یک کشور اسلامی را بگیریم. و هر گاه در مدت اقامت موقتی خودم در فرانسه احساس محدودیت در انجام وظایفم بکنم، خاک فرانسه را ترک خواهم کرد و مهم نیست که کجا باشم؛ زمین خدا وسیع است.
تبعید به ترکیه و نجف و ادامهٔ آگاهسازی مردم از جنایات شاه در این مدت
- مدتی در ترکیه تبعید بودم- حدود یک سال- و بعد به نجف تبعید شدم و چهارده سال در عراق بودم و فعلًا هم آمدهام اینجا. در این مدت علاوه بر تدریس مسائل مذهبی، هر چند گاهی مردم را از جنایات شاه به وسیله پیام و با سخنرانی آگاه میکردم. من در این مدت یک لحظه ساکت نبودهام.
شرح دستگیری و تبعید به ترکیه و عراق و منع ورود به کویت تا آمدن به فرانسه
- پانزده سال قبل که شاه قصد داشت، به دستور امریکا، لایحه مصونیت مستشاران امریکایی[1] را به تصویب مجلسیْن برساند، من این خیانت شاه را نسبت به ملت ایران در طی یک سخنرانی و صدور یک اعلامیه، محکوم نمودم و ملت ایران را از این سیاست استعماری امریکا مطلع ساختم، که پس از چند روز مرا از ایران، پس از آنکه شبانه به منزلم در قم حمله کردند، دستگیر و سپس به ترکیه تبعید نمودند. و در آنجا هم دولت ترکیه تحت فشار افکار عمومی از دولت ایران خواست که محل تبعید مرا کشوری غیر از ترکیه قرار دهد، که سرانجام به عراق تبعید شدم. و در آنجا پس از حدود پانزده سال، دولت عراق تحت فشار شاه، مخالفت خود را با فعالیتهای اسلامی من علیه رژیم سلطنتی و شاهنشاهی ابراز کرد. و از این جهت تصمیم گرفتم که به کویت که یک کشور اسلامی است بروم تا در آنجا، در مورد محل اقامتم، تصمیم بگیرم، و با داشتن ویزای آن کشور، دولت کویت از ورود من به آن کشور جلوگیری نمود و به ناچار به فرانسه آمدم و اقامت من در اینجا نیز موقتی است.
ترک عراق زیر فشار شاه بهعنوان وظیفهای شرعی برای ادامهٔ مبارزه
- عراق تحت فشار شاه، مرا در فشار قرار داد و من وظیفه شرعی و الهی خودم دیدم که برای انجام مبارزات خود به ناچار آن کشور را ترک کنم. در فرانسه موقتاً هستم و مکان هم برای من مطرح نیست.
شایعهٔ ممنوعیت مکاتبات و پیشنهاد راه دیگر برای نامهنگاری
... اگر چه تازه کاغذ نوشتهام لکن چون از شماها و دیگران اخیراً مکتوبی نمیرسد و شایع است که مکاتیب ممنوع است. لهذا از طرف دیگر نوشتم شاید برسد. شما اگر میخواهید، کاغذ به آدرسهای زیر بنویسید؛ و نیز به وسیله آقای قرهی[2] یا شخص دیگر به اشخاصی که در تهران هستند و میخواهند وجه برسانند بگویید که مکتوب از طریق سابق نمیرسد؛ به این آدرسها بنویسند:
تبعید به جرم مخالفت با مصونیت آمریکاییان، برخلاف شرع و قانون اساسی
جناب آقای هویدا، لازم است نصایحی به شماها بکنم و بعضی از گفتنیها را تذکر دهم؛ چه مختار در پذیرش آن باشید یا نه. در این مدت طولانی که به جرم مخالفت با مصونیت امریکاییها که اساس استقلال کشور را در هم شکست، از وطن دور هستم و بر خلاف قانون شرع و قانون اساسی در تبعید بسر میبرم، مراقب مصیبتهایی که به ملت مظلوم بیپناه ایران وارد میشود، بودهام و از آنچه به این ملت اصیل از ظلم دستگاه جبار میگذرد کم و بیش مطلع شده و رنج بردهام.
تبعید به ترکیه و عراق در راه دفاع از احکام اسلام و جلوگیری از نفوذ اجانب
مرقوم محترم آقایان، که رونوشت تلگرافی بود که مخابره نکرده بودند و حاوی عواطف کریمه نسبت به این جانب بود، موجب تشکر گردید. تبعید این جانب به ترکیه و از آنجا به عراق موجب نگرانی نیست؛ چون در راه ایفای وظیفه و برای دفاع از احکام اسلام و مصالح مسلمین و جلوگیری از نفوذ اجانب به ممالک اسلامی و دفع ظلم و ستمکاری صورت گرفت. امید است حضرات اعلام، بیش از پیش، خود را برای تفانی[1] در راه احکام مقدسه اسلام و استقلال و تمامیت ممالک اسلامی مهیا و مجهز فرمایند و از پیشامدهای ناگوار که در راه حق و حقیقت برای آنها رخ میدهد، هراس به خود راه ندهند. این جانب در تحت قُباب مطهره ائمه دین- …
گوارایی تبعید و حبس در راه دفاع از احکام اسلام و استقلال ممالک اسلامی
خدمت ذی شرافت حضرات اعلام و افاضل عظام حوزه علمیه مبارکه اصفهان- دامت افاضاتهم- مرقوم محترم آقایان، که در حال تبعید این جانب از ترکیه به عراق مرقوم شده بود، و حاکی از ابراز عواطف کریمه و تاثر از تبعید این جانب بود، موجب تشکر گردید. این تبعیدها و حبسها و زجرها، که برای دفاع از احکام مترقیه اسلام و دفع تسلیط اجانب به بلاد مسلمین و جلوگیری از دستبرد به استقلال و تمامیت ارضی ممالک اسلامی، سیّما مرکز تشیع که مَحَطّ نظر[1] مبارک امام عصر- ارواحنا فداه- است میباشد، گوارا و موجب سرافرازی ملت مُسْلم است. حوزههای مقدسه علمیه و دانشگاههای قدیم و جدید و طبقه جوان ملتهای بزرگ اسلام باید خودشان را مجهز کنند برای عصرهای تاریکی که پیشبینی میشود، و اسلام محتاج به دفاع بیشتری است. این دنیا با همه فریبندگی بر ما و شما خواهد گذشت؛ چه بهتر که این عمرهای کوتاه و وقتهای …
نرساندن تلگرافهای امام و تلگرافهای ارسالی از ایران به او
از قرار اطلاع تلگرافات حقیر را نرساندند؛ چنانچه تلگرافاتی که از ایران برای این جانب شده است نوعاً نرساندند. و این معنا ظاهراً برای ایجاد نگرانی و تفرقه است. جنابعالی این معنا را به هر نحو صلاح میدانید به حضرات آقایان و دیگران ابلاغ فرمایید.
قطع ناگهانی نامهها و تلگرافهای ایران و احتمال قصد ایجاد نگرانی
مطلب دیگر که لازم است جنابعالی به هر وسیله که صلاح میدانید ابلاغ فرمایید در قم و تهران و جاهای دیگر، قضیه عدم وصول تلگرافات است از ایران. روز اول و دوم ورود، مقداری تلگراف واصل شد الّا نادری که یا آدرسْ مجهول بود یا امضا معلوم نبود؛ پس از آن، ناگهان نامه و تلگراف قطع شد و معلوم شد جلوگیری شده است. از بعضی شهرستانها هم خبر منع رسید. ممکن است منظور آنها این باشد که ایجاد نگرانی نمایند. جنابعالی و سایر موالی محترم این نکته را تذکر دهید و ابلاغ فرمایید که تلگرافات اگر نرسید به این سبب بوده.
نرساندن نامههای امام و خوف مسافران از آوردن نامه
… محترم که حاکی از سلامت مزاج شریف و حاوی تفقد از این جانب بود موجب تشکر گردید. سلامت و توفیق جنابعالی را از خداوند تعالی مسالت مینماید. مرقوم شده بود تا کنون چندین مرقوم فرستادهاید و جواب نرسیده است. این مرقوم اولین نامهای است که از جنابعالی رسیده است. نامههای حقیر را نمیرسانند؛[1] مسافرین نیز ظاهراً خوف آوردن دارند.[2] الآن نیز نمیدانم این نامه برسد. از جنابعالی در مظانّ استجابت دَعَوات، رجای دعای خیر دارم. و السلام علیکم و رحمه الله.
ترجیح ماندن در خارج برای رساندن فریاد ایرانیان مظلوم به جهان
- الان معلوم نیست با این اوضاع آشفته که به دست شاه انجام میگیرد و اخیراً به اوج خود رسیده است، لازم باشد به ایران بازگردم. بودن من در خارج که بتوانم فریاد ایرانیان مظلوم را به همه عالَم برسانم بهتر است. و لکن هر موقع که صلاح ملت باشد به ایران برمیگردم.
تبعید در عراق از ۱۹۶۴ به دستور شاه و بازنگشتن فعلی به ایران
- به دستور شاه از سال 1964 تا زمان خروجم از عراق به صورت تبعید در آن کشور به سر میبردم و فعلًا به ایران بر نمیگردم.
نفی رنج شخصی در زندان و تبعید بهعنوان انگیزهٔ مخالفت با شاه
… توی خانه- هستیم به ما بد بگذرد! وقتی هم که ما را ترکیه بردند، ترکیه خیلی هم بهتر از ایران برای ما بود، برای شخص من. یعنی ما زجری ندیدیم. و بعد هم رفتیم نجف، نجف هم که منزلمان بود. حالا هم آمدیم اینجا؛ اینجا هم بهتر از منزل خودمان است! باغ دارد و همه چیز! ما زجری ندیدیم که در مقابل این زجر- برای خودم میگویم- زجری ندیدیم که مخالفتمان با این آدم برای زجر باشد.
رنج از وضع ملت در غربت و آرزوی همراهی در مبارزه
این جانب در این کنج غربت از وضع اسفبار ملت ایران رنج میبرم، و چقدر خوب بود که در این شرایط حساس در میان آنها بودم و در این مبارزات مقدس، جهت نجات اسلام و ایران، از نزدیک با آنان همکاری میکردم. از خداوند تعالی قطع ایادی اجانب و عمال آنان را خواهانم. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.
نرسیدن وجوه به امام در نجف و ناتوانی از رفع گرفتاری مراجعان
به عرض میرساند، مرقوم شریف واصل، سلامت و توفیق جنابعالی را خواهانم. راجع به وضع مرحوم آقای شهیدی و بازماندگان ایشان مرقوم شده بود، موجب تاثر گردید. و این جانب با وضعی که اکنون مواجه هستم نمیدانم این نحو قضایا را که مراجعه میشود چه چاره کنم. در اینجا به هیچ وجه برای من وجهی از ایران یا غیر آنجا نمیرسد مگر مختصر غیر قابل ذکر. وضع ایران هم به آن نحو که ملاحظه میکنید میباشد. گرفتاریهای امثال مورد مذکور باز هم هست، و مراجعه میشود و راهی برای حل آنها ندارم. اگر جنابعالی از محلات یا جای دیگر کسانی را پیدا کردید که بخواهند در مورد قروض ایشان یا خرج ورثه ایشان از سهم مبارک بدهند، اجازه میدهم. امید است خداوند تعالی فرجی عنایت فرماید که مطالب، خود به خود حل شود. و السلام علیکم.
نگرانی از دوری از حوزهٔ قم و رنجهای ملت ایران در تبعید عراق
مرقوم محترم حضرات آقایان که حاوی عواطف کریمه و احساسات دینیه بود موجب تشکر گردید. این جانب از زحمات و الطاف ملت محترم ایران و خصوصاً علمای اعلام و افاضل عظام- دامت برکاتهم- متشکرم. از خداوند تعالی توفیق و تایید آنها را خواستارم. با آنکه تبعید به عراق موجب توفیق زیارت اعتاب مقدسه ائمه اسلام- صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین- شده است و بحمد الله تعالی مورد عواطف کریمه حضرات مراجع اسلام و علمای اعلام و افاضل کرام اعتاب مقدسه هستم، لکن دوری از حوزه مقدسه قم و عدم شرکت در رنجها و غمهای ملت ایران، خصوصاً حوزههای علمیه موجب نگرانی و تالم این جانب است. شما آقایان افاضل- ادام الله تعالی تاییداتکم- در پیشامدهای ناگواری که در راه خدمت به اسلام و مسلمین برای شما رخ داده است نگران نباشید. با اتکا به الطاف عظیمه حق تبارک و تعالی در راه ترویج و تایید اسلام و دفاع از حوزهها و دیانت کوشش کنید تا در پیشگاه مقدس باری …
لزوم بازگشت به ایران در صورت رفع منع برای همراهی با ملت
حقاً باید از مساعی جمیله ملت محترم ایران و حضرات مراجع و علمای اعلام و افاضل گرام حوزههای مقدسه علمیه، خصوصاً حوزه مقدسه قم، تشکر کنم و از خداوند تعالی عظمت و عزت همه را خواستار شوم. تشرف حقیر به اعتاب مقدسه گرچه فوزی است عظیم، چه از لحاظ زیارت اعتاب مقدسه ائمه اسلام- علیهم الصلاه و السلام- و چه از لحاظ تشرف به حضور حضرات مراجع عظام و علمای اعلام و افاضل گرام حوزه علمیه نجف اشرف و کربلای معلّا و دیگر اعتاب مقدسه، لکن اهمیت موقف در ایران ایجاب میکند که در صورت رفع منع از خدمتگزار به ملت محترم و استقلال مملکت، به اسرع وقت مراجعت نموده در غم و شادی ملت محترم ایران- عموماً- و حضرات اعلام- خصوصاً- شریک باشم. امید است که حضرات فضلای عظام و مشتغلین حوزههای مقدسه علمیه، خصوصاً حوزه قم، کما فی السابق به تحصیل علوم دینیه و ترویج دیانت مقدسه ادامه دهند و هیچ گونه تزلزلی به خود راه ندهند. از خداوند تعالی توفیق و تایید آنها و عظمت اسلام و مسلمین را خواستارم. از …
اقامت چندروزه در استانبول و عزیمت به بورسا
به عرض عالی میرساند، ان شاء الله مزاج شریف خالی از نقاهت است. از قرار مسموع، مکه مشرّف شده بودید. ان شاء الله زیارات شما مقبول است. حالت این جانب بحمد الله سلامت است. و چند روزی است در اسلامبول هستم. امروز حرکت میکنم به بورسا. جنابعالی و سایر دوستان نگران نباشید. آنچه خداوند تعالی مقرر فرموده صلاح است، و از آن متشکرم. خدمت حضرت حجت الاسلام آقای لواسانی[2] اگر تا رسیدن مکتوب، عتبات هستند سلام میرسانم. از جنابعالی تقاضای دعای خیر برای حُسن عاقبت دارم. و السلام علیکم.
زندگی با سلامت در بورسای ترکیه و نگران نبودن خانواده
نور چشم محترم، مصطفی خمینی- ایّده الله تعالی و اعزّه- من اکنون در بورسای ترکیه بحمد الله با سلامت زندگی میکنم و حالم خوب است. نگران من نباشید. آنچه مقدر است از جانب خدای تعالی جمیل و مورد تشکر است. قبلًا تلگرافی کردم و کاغذی نوشتم. شما به وسیله سازمان[1] از سلامت خودتان مطلعم نمایید، و در صورت موافقت آنها کتاب «مکاسب» و حواشی آن را با «وسیله» و «حاشیه» و «رسائل» را بفرستید. اگر عبای زمستانی را هم …
انتقال احتمالی به بورسا و درخواست فرستادن کتابهای فقه از راه سفارت
بناست ما را به «بورسا»[1] که علی المذکور یک شهر مذهبی است ببرند، اگر ممکن شد از آنجا هم اطلاع میدهم. شما از سلامت خودتان مرا مطلع کنید. اگر ممکن شد کتابهای درسی فقه مرا یعنی مکاسب و حواشی را به وسیله سفارت ایران بفرستید. کاغذ هم لا بد به وسیله سفارت باید بنویسید. تتمه پول زغال آقای طباطبایی را بدهید. شهریه را اگر ممکن شد بگیرید بدهید. از خوراکی خشکبار از قبیل گز و پسته بفرستید مانع ندارد
صلاح ندانستن آمدن خانواده به محل اقامت در ترکیه
به من در تهران گفتند، اگر خانواده را بخواهید میفرستیم، لکن صلاح نیست. اینجا به ایشان بد خواهد گذشت، من هم از ناراحتی ایشان ناراحت خواهم شد. لباس لازم نیست بفرستید، مگر عبا
خبر ورود سالم به آنکارا و اطمینان دادن به خانواده
با سلامت وارد آنکارای ترکیه شدم. به هیچ وجه نگران نباشید. حالم خوب و راحت هستم.
راضی نبودن به آمدن خانواده به محل غربت
… تعالی آنچه مقدر فرموده واقع خواهد شد. آنچه لازم است به شما تذکر دهم آن است که اگر رضای خداوند تعالی و رضای مرا میخواهی، با مادر و خواهران و برادر و بستگان مطلقاً حُسن رفتار نمایید. همه محتاج به حُسن سلوک شما هستند. تقاضا میکنم به همه خوش رفتاری نمایید. وقت حرکت گفته شد که اگر میل دارید خانواده بیایند مانع ندارد، اینجا هم تکرار شد. لکن با کمال میلی که به ملاقات همه دارم راضی نیستم بیایند و بیایید، زیرا به شماها و ایشان بد میگذرد در محل غربت. برای من وسایل راحت فراهم خواهد شد، ان شاء الله تعالی. لازم است چیزهایی را که مینویسم، بدهید بیاورند. بناست از شما بیایند بگیرند و بیاورند. آنچه یادم است مینویسم و اگر چیزی را فراموش کردم شما بفرستید: کتاب مفاتیح، صحیفه سجادیه، مکاسب و حواشی. لباس از عبا و …
بهسربردن در تبعیدگاه با تأسف و تأثر
این جانب با کمال تاسف و تاثر در این تبعیدگاه به سر میبرم. از خداوند تعالی ارجاع عید مسلمین را خواستارم. و السلام علیکم.
دعاگویی امام در تبعیدگاه دوم برای اسلام و حوزهها
… و ستمهایی که به حوزههای اسلام و حضرات اعلام و سایر برادران متدین ما وارد شده، گرچه ناگوار و بر دوش این جانب سنگینی میکند لیکن از جهاتی به نفع اسلام و مسلمین بود؛ و رحمتها و الطاف الهیه بود که ملت اسلام را بیدار و طریقه سلف صالح را تا حدی تجدید نمود. این جانب در این تبعیدگاه ثانوی،[1] در تحت قُباب مطهره، دعاگوی اسلام و مسلمین و حوزههای علمیه و طبقه جوان زحمتکش رنجدیده میباشم. و السلام علیکم و رحمه الله.
نرساندن تلگراف علمای قم در بدو ورود امام
مرقوم محترم سرگشاده حضرات آقایان واصل و موجب تشکر گردید. رونوشت تلگرافی که در بدو ورود این جانب فرموده بودید نرساندند، نیز واصل شد. از عواطف کریمه عموم ملت ایران و خصوص حوزههای علمیه، بالاخص حوزه مقدسه قم- صانها الله عن الحدثان- تشکر حاصل؛ امید است ان شاء الله خدمت همه طبقات به دیانت مقدسه اسلام، منظور نظر مبارک ولی عصر- عجل الله تعالی فرجه الشریف- باشد. این جانب از شدایدی که در این …
نرساندن غالب تلگرافها و نامهها به امام و از امام
مرقوم شده بود تلگراف فرمودید. غالب تلگرافات و مکاتیب را از قرار مسموع نرساندند؛ چنانچه تلگرافات این جانب را نیز غالباً نرساندند. هر چه فکر کردم به خاطرم نیامد که از جنابعالی تلگرافی رسیده باشد؛ و به دفتر نیز مراجعه شد چیزی نیافتم لکن اگر تلگراف رسیده باشد، حتماً جواب دادهام و نرساندند.