کمبود کتاب معارف اسلامی متناسب با سطوح و سلایق مختلف مخاطبان
… با یک استاد علوم طبیعی و ریاضی، به گونهای دیگر حرف میزنید؛ با آدمی که مسائل خارج و فرهنگ خارج را ندیده است یکطور؛ با آنکه دیده است یکطور دیگر؛ با طبقات متوسط به یک نوع؛ با مجموعهی عامی که وقتی برای فکر کردن و حوصلهای برای تأمل فکری ندارند یک نوع. برای همهی اینها، در سطوح مختلف، کتاب لازم است. این کتابها چیست؟ من الان اگر از شما آقایانی که اینجا تشریف دارید و با کتاب معارف اسلامی آشنا هستید سؤال کنم، یقین دارم که از جمع شما، شاید به تعداد عدد انگشت نباشند که بتوانند این همه کتاب معرفی کنند. اصلاً شاید این مقدار کتاب لازم و خوب، وجود نداشته باشد. پس چه کنیم؟
نیاز به کتابهای اختصاصی دربارهٔ حجاب، حقوق زوجین و حقوق بشر
علاوه بر اینها، بحثهای اختصاصی لازم است. مثلاً فرض کنید کسی - نه اینکه بخواهد از مجموعهی اسلام چیزی بفهمد - میگوید: «آقا، راجع به حجاب، شما چه میفرمایید؟ راجع به حقوق زوجین، نظرتان چیست؟ راجع به حقوق بشر - مسألهای که این قدر در دنیا جنجال به پا کرده است - کتابی دارید که من بخوانم و استفاده کنم؟ راجع به سیاست خارجی اسلام، حرف اسلام چیست؟ راجع به حقوق کارگر، نظر اسلام به طور ساده چیست؟»
نبود کتاب برای موضوعات اختصاصی و لزوم نگارش دربارهٔ آنها
آیا برای همهی اینها کتاب داریم؟ کتابی موجود نیست که بگوییم: فلان کس ترجمهای کرده؛ چطور میگویید نیست؟ یا بگوییم: فلان کس ترجمهای کرده و فلان کس چیزی نوشته. قضیه اینطور نیست. اینها موضوعاتی است که باید دربارهشان نوشت.
مقایسهٔ اندک بودن کتابهای اخلاقی ما با انبوه تألیفات اخیر غربیان
… من احتیاط میکنم، کمتر میگویم. شما ببینید: همهی کتابهایی که در باب اخلاق، از اول اسلام تا به حال نوشتهایم، چندتاست؟ تمام کتابهایی که به فارسی و عربی، دربارهی اخلاق نوشتهایم، چند تاست؟ آن کتابی که شناخته شده باشد و در دسترس مردم و فضلا باشد، چندتاست؟ - بگذریم از کتابهای خطیای که در کتابخانهای هست - دهتا، بیستتا کتاب بیشتر نوشتهایم؟ سیتا، پنجاهتا، صدتا کتاب بیشتر نوشتهایم؟ آنها در این چند سال اخیر، در باب اخلاق، این همه کتاب نوشتهاند. من عرض نمیکنم آنچه که نوشته شده، همهاش خوب و درست است؛ نه. من عرض میکنم، یک تلاش علمی و فکری در آن کشورهای پیشرفته وجود دارد. با اینکه آنها مادی هستند و گرایشهای مادی دارند و غالبشان از معنویات خیلی دورند!
کمبود تألیف در سطوح متفاوت برای مخاطبان متفاوت و لزوم تولید کتاب جدید
ما دربارهی اخلاق و موضوعات دیگر، تألیف و نوشته، در سطوح متفاوت، برای مخاطبین متفاوت، انصافاً کم داریم. مخاطبین ما، این همه مردمی هستند که امروز با اسلام آشنا شدهاند؛ مردم همین کشورهایی که سال گذشته با آنها صحبت میکردیم و جزو شوروی سابق بودند. خلاصه، میلیونها انسان و نفوس مسلمان وجود دارند که تا دیروز زیر سیطرهی کمونیسم بودند و چنین کشورهایی وجود نداشت؛ اما …