رفتن به محتوای اصلی

بلاغت

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رسایی سخن و شرایط رساندن معنا به مخاطب.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اعضاى «گروه اجتماعى» صداى جمهورى اسلامى ایران— ۱۳۷۰/۱۱/۲۹

سیر زمانی

از ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۸
۱۳۷۰۱۳۸۸

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

یک جمله‌ى پایانى را که به شکل یک توصیه‌ى کلّى هم هست، میخواهم عرض بکنم: برنامه‌هایتان را مواظب باشید توقّف نکند. توقّف، نزول است، تنزّل است؛ ما توقّف نداریم. هر جا توقّف بکنید، تنزّل است. یعنى لحظه‌ى بعد از لحظه‌ى اوّلِ توقّف، دیگر تنزّل است. چون باید میرفتید بالا، [امّا] مانده‌اید پس تنزّل کردید. من میبینم بعضى از برنامه‌ها خوب است امّا یکنواخت است؛ یکنواخت به این معنا که بهتر شدن ندارد. باید هر برنامه‌اى، امروز از دیروز بهتر باشد؛ فردا از امروز بهتر باشد. البتّه از روز، ترتیب زمانى با این سرعت، منظورم نیست، چون امکان ندارد در ظرف یک روز؛ مثلاً سال. شما یک شکلى را معیّن بکنید. مسلّم در سال ۷۰ برنامه‌ى شما باید از سال ۶۹ بهتر میبود؛ هر کدام در هر جا هستید. سال ۷۱ آماده کنید خودتان را که برنامه از سال ۷۰ قطعاً بهتر باشد. بهتر شدنِ آن هم به این میشود که اوّلاً نوآورى داشته باشید، ابتکار در برنامه به ‌کار ببرید، ثانیاً در محتواها حتماً یک عمق بیشترى به وجود بیاید، روشهایى به وجود بیاید براى اینکه برنامه بلیغ‌تر بشود. بلیغ یعنى چه؟ یعنى رسا؛ بلاغت یعنى رسایى. مقصود شما این است که برسد به گوش ما که مستمعتان هستیم، پس این بلاغت را باید روزبه‌روز بیشتر کنید. این بلاغت به محتوا ارتباط دارد، به لفظ ارتباط دارد، به زبان نوشته ارتباط دارد، به صداى مجرى ارتباط دارد، به کیفیّت حرف زدن مجرى ارتباط دارد؛ همه‌ى اینها در بلاغت مؤثّر است. باید روزبه‌روز برنامه را بهتر کنید. ما نباید قانع باشیم به اینکه الان برنامه‌ى ما خوب است. خیلى خب، خوب است، باشد امّا باید خوب‌تر بشود.
خب، در اینجا شاعر چه نقشی دارد؟ مردِ هنری و مردِ فرهنگی - مرد شامل زنها هم میشود - یعنی انسانِ هنری و انسانِ فرهنگی، در این صحنه چه وظیفه‌‌‌‌‌‌‌ای دارد؟ به نظر من وظیفه خیلی سنگین است، خیلی بزرگ است. مهمترین وظیفه هم تبلیغ و تبیین است؛ «الّذین یبلّغون رسالات اللَّه و یخشونه و لا یخشون احدا الّا اللَّه»؛[1] این یک معیار است؛ حقیقتی را که درک میکنید، آن را تبیین کنید. کسی انتظار ندارد برخلاف آنچه که میفهمید حرف بزنید. نه، آنچه را که میفهمید، بگوئید. البته برای اینکه آنچه میفهمید درست و صواب باشد، باید تلاش و مجاهدت کنید؛ چون در حوادثِ فتنه‌‌‌‌‌‌‌گون، شناخت عرصه دشوار است، شناخت اطراف قصه دشوار است، شناخت مهاجم و مدافع دشوار است، شناخت ظالم و مظلوم دشوار است، شناخت دشمن و دوست دشوار است. اگر بنا باشد یک شاعر هم مثل دیگران گول بخورد، فریب بخورد و بیبصیرتی به سراغش بیاید، این خیلی دون شأن یک انسان هنری و یک انسان فرهنگی است. پس باید حقیقت را فهمید؛ بعد هم باید همان حقیقت را تبلیغ کرد. نمیشود با شیوه‌‌‌‌‌‌‌های سیاسی - شیوه‌‌‌‌‌‌‌های سیاستگران و سیاستمداران - در عالم فرهنگ حرکت کرد، این خلاف شأن فرهنگ است. در عالم فرهنگ بایستی گره‌‌‌‌‌‌‌گشائی کرد؛ بایستی حقیقت را باز کرد، بایستی گره‌‌‌‌‌‌‌های ذهنی را باز کرد. و این تبیین لازم دارد، یعنی همان کار انبیاء؛ فصاحت و بلاغتی هم که گفته‌‌‌‌‌‌‌اند در بیان لازم است، بلاغتش به این معناست. اگر چه که بلاغت را در کتب فنی به معنای مطابقه‌‌‌‌‌‌‌ی با مقتضای حال معنا میکنند، اما آن یک معنای خاصی از بلاغت است؛ معنای اوّلی و صریح بلاغت این نیست؛ بلاغت یعنی رساندن، بلاغ یعنی رساندن. اینی که مثلاً میگویند حافظ این شعر فصیح و بلیغ را گفته، بلیغش یعنی چه؟ یعنی مناسب مقتضای حال گفته؟ چه میدانیم ما آن وقتی که این شعر را گفته، مقتضای حال بوده یا نبوده! ما الان داریم نگاه میکنیم؛ بحث اقتضای حال نیست؛ یعنی رساست. بلیغ یعنی رسا؛ رسا بگوئید، روشن بگوئید، مبیَّن بگوئید؛ اما آنچه را که میفهمید بگوئید؛ هیچ انتظار نیست - حق هم نیست که انتظار باشد - کسی بر خلاف فهمیده‌‌‌‌‌‌‌ی خودش حرف بزند. سعی هم بکنید که آنچه که فهمیدید درست باشد.

بلاغت یعنی رسایی و وابستگی آن به محتوا، لفظ و صدای مجری

… ۷۱ آماده کنید خودتان را که برنامه از سال ۷۰ قطعاً بهتر باشد. بهتر شدنِ آن هم به این میشود که اوّلاً نوآورى داشته باشید، ابتکار در برنامه به ‌کار ببرید، ثانیاً در محتواها حتماً یک عمق بیشترى به وجود بیاید، روشهایى به وجود بیاید براى اینکه برنامه بلیغ‌تر بشود. بلیغ یعنى چه؟ یعنى رسا؛ بلاغت یعنى رسایى. مقصود شما این است که برسد به گوش ما که مستمعتان هستیم، پس این بلاغت را باید روزبه‌روز بیشتر کنید. این بلاغت به محتوا ارتباط دارد، به لفظ ارتباط دارد، به زبان نوشته ارتباط دارد، به صداى مجرى ارتباط دارد، به کیفیّت حرف زدن مجرى ارتباط دارد؛ همه‌ى اینها در بلاغت مؤثّر است. باید روزبه‌روز برنامه را بهتر کنید. ما نباید قانع باشیم به اینکه الان برنامه‌ى ما خوب است. خیلى خب، خوب است، باشد امّا باید خوب‌تر بشود.