لزوم انتقال آموزهها با تبیین متقن، ادبیات فاخر و تناسب با مخاطب
… کنیم، همین کارها لازم است؛ همین نوشتن، پیاده کردن، تنظیم کردن، تبویب کردن و مانند اینها لازم است، چارهای نیست؛ لکن آن صفا و معنویّت و آن رونق و جلوهای که در زمانِ حیاتِ ایشان [وجود] داشت، دیگر نخواهد بود. ما این را باید یک جوری جبران کنیم؛ جبرانش به چیست؟ به این است که بتوانیم مطلب را متقن کنیم، پخته کنیم، عبارات و ادبیّات بیان را ادبیّات فاخری انتخاب بکنیم ــ اینها مهم است ــ و متناسب با فکر و ذهن مخاطبان، اینها را آماده کنیم. بالاخره یک دانشجو با یک فرد غیر علمی، با یک طلبه، با یک کسی که در سنین بالا است، با هم تفاوت دارند، هر کدام یک مزاجی دارند، یک پذیرشی دارند؛ اینها را باید رعایت کنیم. به نظر من اگر میخواهید این همایش مطابق آن چیزی که نیّت شما است و هدف شما است تحقّق پیدا کند، این جهات را باید رعایت کنید.
بزرگداشت یک حکیم بهمعنای معرفی یک جریان فکری
در مورد بزرگداشتها؛ این کار، کار مهمّی است. ما به بزرگداشت کسی مثل آقا علی مدرّس نباید به این چشم نگاه کنیم که حالا یک آدم بزرگی را داریم معرّفی میکنیم؛ نه، این معرّفیِ یک جریان فکری است، مطرح کردن یک اندیشه و یک اندیشهورز بزرگ است. آقایان [عنوان کنگره را] نوشتید مدرّسِ تهران، حکیم تهران؛ خب بله، ایشان در تهران بودهاند و حکیم تهران هم هستند، منتها حکیم تهران، فقط مرحوم آقا علی مدرّس نیست. من الان همینطور که آقایان صحبت میکردید، چند اسم راجع به همین حکمایی که در صدسال اخیر در تهران …
معرفی شخصیت و معرفی شهر او، دو فایدهٔ بزرگداشت
در بزرگداشت شخصیّتهای یک شهر یا یک استان، دو فایده حاصل میشود؛ یکی معرّفی آن شخصیّت، و یکی معرّفی آن شهر یا آن استان یا آن منطقه. شما وقتیکه از مرحوم آقای آقانجفی همدانی تجلیل میکنید، بهتبعِ این تجلیل، یاد همدان، تاریخ همدان، شخصیّتهای همدان، امتیازات فراوان همدان در معرض دیدِ همهی شنوندگان و تماشاچیان میآید و درواقع همدان را معرّفی میکنید. این هم از برکات یاد این بزرگان است.
پیشنهاد بزرگداشت دیگر مفاخر همدان و تجلیل از این خطهٔ علمپرور
بههرحال ما از شما آقایان خیلی متشکّریم که نام مبارک این بزرگوار را احیاء میکنید و اینها را بزرگ میدارید. خوب است همین کار نسبت به مرحوم آقای تألّهی و دیگرانی که هستند در استان همدان هم انجام بگیرد. حالا جناب آقای محمّدی اسم آوردند امّا بیش از اینها هستند؛ مثلاً فرض کنید مرحوم آخوند ملّاعلی نهاوندی صاحب تشریحالاصول؛ فقیه و اصولی و ملّای برجستهی درجهی یک -که مال استان همدان است- مال نهاوند است؛ و ازاینقبیل هستند شخصیّتهای برجستهی همدانی؛ برای اینها اگرچنانچه بزرگداشتی همینطور به نوبت فراهم بشود، همینطور که عرض کردیم نهفقط تجلیل آن بزرگان و احیای نام آن بزرگان، بلکه تجلیل همدان و تجلیل این خطّهی عالمپرور و علمپرور است. خداوند انشاءالله درجات آنها را عالی کند، درجات دنیوی و اخروی شماها را هم خداوند عالی کند. به نظرم یکی از آقازادههای[9] ایشان هم -که اینجا هستند- زمان ریاست جمهوری با تشکیلات ما همکاری میکردند؛ چنین به ذهنم میآید. آقای انصاری[10] هم که نوهی ایشان هستند. …
لزوم برگزاری هنرمندانه و خردمندانهٔ کنگره برای اثرگذاری
برادران همدانی که برای مرحوم آقای آقانجفی میخواهند بزرگداشت بگیرند، ... توجّه کنند به حُسن سلیقه و کار را هنرمندانه و خردمندانه از آب درآوردن؛ گاهی اوقات زحمت را میکشیم امّا کار، آنچنانکه بتواند مؤثّر باشد از آب درنمیآید؛ این نشود. هرچه ممکن است فکر کنید، کار را هوشیارانه، هوشمندانه، خردمندانه و هنرمندانه و با هنر از آب دربیاورید که انشاءالله بتواند مؤثّر باشد.
خارج کردن بزرگان دینی از انزوای تاریخی و معرفی آنان برای هدایت مردم
بههرحال خیلی خوشوقتیم از اینکه بحمدالله این بزرگان دینی ما، مثل مرحوم حاج شیخ غلامرضا یزدی، از گوشهی انزوای تاریخی دارند خارج میشوند. واقعاً اینها در خبایای[8] تاریخ و زوایای تاریخ منزویاند؛ جز یک عدّهی معدودِ کمی، کسی اینها را نمیشناسد؛ اینها را از این زاویه خارج کنید و معرّفی کنید و چهرههای اینها را به مردم نشان بدهید. اینها خورشیدند، اینها نورانیاند؛ وقتیکه معرّفی بشوند، تابش اینها یک عدّهی زیادی را انشاءالله هدایت خواهد کرد. منتها، هم برادران همدانی که برای مرحوم آقای آقانجفی میخواهند بزرگداشت بگیرند،[9] هم برادران یزدی که برای مرحوم حاج شیخ غلامرضا میخواهند بزرگداشت بگیرند، توجّه کنند به حُسن سلیقه و کار را هنرمندانه و خردمندانه از آب درآوردن؛ گاهی اوقات زحمت را میکشیم امّا …
تکریم چهرههای برجستهٔ علمی تاریخ مشوق حرکت بهسوی قلههای علم
یک جمله ما عرض بکنیم به مناسبتِ کار بجایی که آقایانِ علمای مازندران و جناب آقای طبرسی در مورد عالم بزرگ، ابن شهرآشوب، دارند انجام میدهند؛ و آن این است تکریم چهرههای برجستهی علمی ما درتاریخ، ما را تشویق میکند به اینکه بیشتر به سمت قلّههای علم حرکت کنیم. در آن وقتی که وسایل تعلیم و تربیت، وسایل مسافرت، بسیار محدود و تحصیل علم بسیار دشوار بوده، ما شخصیّتهایی مثل ابن شهرآشوب داریم؛ حالا از قبیل ابن شهرآشوب صدها عالم بزرگ در تاریخِ ما و در میراث علمی ما ثبت و ضبط شدهاند. این بزرگوار در آن شرایط از شخصیّتهای …
بزرگداشت عالم با بحث از شاکلهٔ فکری او نه صرف تنقیح و چاپ آثارش
… سیّد یا همان مطالبی که فرمودند؛ خب، اینها کتابهای خیلی خوبی است که منتشر بشود؛ لکن به نظر من در کنار اینها، تعمّق و تحقیق در مبانی فقهی سیّد [لازم است]؛ چون کتاب عروه کتابی است که حرفهای جدید در آن هست، حرفهای تازه در آن هست؛ مبانی فقهی سیّد جمع بشود. ما عادت کردیم در طول زمان که وقتی نسبت به بزرگان بحث میکنیم، مثلاً می آییم همان کتاب او را تنقیح میکنیم، چاپ میکنیم؛ بزرگداشت یک عالم این نیست. شما ببینید الان مثلاً وقتی که میخواهند در باره ی فلان حقوقدان فرنگی یا فیلسوف فرنگی بحث کنند، ناگهان می بینید از صد جا روی شاکله ی فکری او بحث میشود، کار میشود؛ ما این کار را بکنیم. شاکله ی فقهی سیّد یزدی چیست و خصوصیّات مبانی فقهی او کدام است که او را از دیگران ممتاز کرده؟ جهات اختلاف او را با استادش میرزای شیرازی، با اساتید دیگرش، با شیخ، که حرفهای شیخ انصاری در حوزه ها رائج و متداول است، جهات خاصّ این بزرگوار را که شالکه ی فکری ذهنی …
انتقاد از بیهمتی در بزرگداشت علمای بزرگ اسلامی
… است. شما که در حوزهی قم نشستهاید و شیخ مفید را میشناسید، کدامتان دویدهاید، سراغ این و سراغ آن رفتهاید، ولی برای شیخ مفید سمینار گرفته نشد، که حالا اعتراض میکنید؟ آقایان ساکت شدند! بعد من گفتم هزار نفر هستند؛ شما از شیخ مفید بگیرید و همینطور جلو بیایید. بزرگان، علما، با رتبههای عظیم، از لحاظ علمی، از لحاظ ادبی، از لحاظ جایگاهشان در بنای عظیم معارف اسلامی - مثل خواجه نصیر[7] ، ابنادریس و دیگران - هستند، اما همت نیست! به نظر من، این بیهمتی در خیلی جاها هست.
سنت گرامیداشت یاد بزرگان برای بهرهگیری دیگران از هویت علمی آنان
… اطّلاع پیدا کردم که بنا است از مرحوم علّامهی جعفری تجلیل بشود. علّت هم این است که نسبت به این بزرگوار که یک عنصر بسیار فعّال در زمینههای علمی و تبلیغی و دینی و هنری و مانند اینها بودند، بعد از درگذشت ایشان کار مناسبی متناسب با شخصیّت ایشان انجام نگرفت. خب معمول این است که بزرگان در یک جامعهای -بهتر این است که در زمان حیاتشان، اگرنه لااقل بعد از وفاتشان- یاد اینها، نام اینها به نحوی گرامی داشته میشود که از هویّت علمی و ماهیّت وجودی حقیقی اینها که با مرگ از بین نمیرود، دیگران استفاده کنند. و این سنّت در بین ما هم بحمدالله رایج است. من نمیدانم چرا نسبت به مرحوم علّامهی جعفری (رضواناللهتعالیعلیه) ما به این عادت همیشگی و رایج و دایرِ خودمان عمل نکردهایم! لذا وقتی شنیدم که بنا است نسبت به ایشان کنگرهای تشکیل بشود و تبریزیها از سویی، فضلای قم از سویی و مرتبطین علمی ایشان از سویی …
پرهیز از پرداختن به ظواهر در کنگرههای بزرگداشت و توجه به عمق
… [در کنگرهی] مرحوم آقای آسید محمد کاظم، چون کار علمی به جناب آقای استادی محول شده، انسان خاطرش آسوده است؛ یعنی ایشان حقّاً و انصافاً در این کار – مثل خیلی از کارهای دیگر – در حدّ نصاب کامل هستند و انسان خاطرش جمع است که انشاءالله کار به اتقان پیش خواهد رفت؛ مثل بعضی از کنگره ها و بزرگداشتها که غالباً به ظواهر پرداخته میشود [نخواهد بود]، انشاءالله اینجا به عمق بیشتر نگاه خواهد شد.
تأکید بر عمق کار کنگره و شناساندن سید یزدی به افکار عمومی
به هر حال ما خیلی متشکریم. من تأکید میکنم بر اینکه سعی کنید این کار عمقی برگزار بشود – خوشبختانه جناب آقای استادی تشریف دارند و دنبال می کنند همین معنا را – و کاری بشود که این شخصیت زنده بشود در چشم عامه ی مردم [تا] افکار عمومی بشناسند این مرد بزرگ را.
افتخار کشور به شخصیتهای برجستهٔ علمی و ادبی داخلی
… کند. یک انسان نخبه آنوقتی سرافراز و سربلند است که بتواند در بهبود اوضاع کشور و خانه و ملت خودش و بهبود زندگی و آینده و تاریخ انسانهایی که ذیحق نسبت به او هستند، نقش ایفا کند. شماها آنوقتی چهرهی درخشان خواهید داشت که بتوانید در کشور خودتان نقش ایفا کنید. الان شما ببینید جوانی که مثلاً فرض کنید در دورهیی درسی خوانده و کاری کرده، در بین هزاران جوانی که کاری نکردهاند، در زمینهی فیزیک یا پزشکی یا ادبیات ایران عملی انجام داده که شده چهره ماندگار در کشور؛ چهرههای ماندگار اینها هستند. ما در زمینهی پزشکی، فیزیک، ادبیات و برخی از رشتههای علوم انسانی و فلسفه، شخصیتهای برجستهیی را در کشور داریم که کشور به اینها افتخار میکند. کشور هرگز به آن مهندس یا پزشک یا تحصیلکرده و نخبهیی که رفته و عضو و جزوی شده از یک مجموعهی سرمایهداری متعلق به فلان مجموعه یا فلان شخص، افتخار نمیکند؛ او رفته پول تولید کرده برای بچهها و برای دخترها و پسرها و سگها و خَدَم و حَشَم یک انسان؛ اینکه افتخاری …
فراتر رفتن آثار مکتوب و هنری از مرثیهسرایی و ستایشگری عادی
… خودمان، احتیاج داریم که جمعبندی شخصیّت مرحوم شهید مدنی است؛ یعنی همان اخلاص را لازم داریم، همان روشنبینی را لازم داریم، همان شجاعت را لازم داریم، همان آگاهی و معرفت را لازم داریم؛ این چیزها لازم است؛ این جمعبندی را در کارهایتان مورد توجّه قرار بدهید. یعنی اگر کتاب مینویسید، اگر کار هنری میکنید، اگر شعر میگویید، به مرثیهسراییها یا ستایشگریهای عادّی، قضیّه تمام نشود؛ چون اینها چیزی عاید روح شهید مدنی نخواهد کرد. سعی کنید این را بهصورت یک جریان دربیاورید؛ جریان شخصیّت جامعالاطراف شهید مدنی؛ اینجوری باشد تا امثال من از او درس بگیریم، فرا بگیریم، یاد بگیریم که چه جور باید عمل کرد، چه جور باید فکر کرد، چه جور باید حرکت کرد، چه جور باید حرف زد، چه جور باید موضعگیری …
تجلیل از آخوند همدانی بهمنزلهٔ تجلیل از علم و تقوا و معنویت و اخلاص
خداوند انشاءالله درجات ایشان را عالی کند. به هر حال تجلیل از ایشان، بلاشک تجلیل از علم و تقوا و معنویت و اخلاص، و کار بسیار بزرگی است؛ کار با ارزشی است. ما هم به نوبهی خودمان از آقایان که چنین زحمتی را متحمل شدید، تشکر میکنیم. لابد ایشان آثار علمی هم دارند، بعید است شخصیتی مثل ایشان با این همه تبحر، قلمی روی کاغذ نیاورده باشد و چیزی ننوشته باشد. حتما باید گشت و پیدا کرد؛ شاید در حواشی …
اهمیت برگزاری کنگرهٔ بزرگداشت آخوند ملاعلی همدانی
خیلی ممنونیم که آقایان محترم زحمت کشیدید و تشریف آوردید و به این وسیله بنده را هم در فیض و ثواب احترام به مرحوم آخوند ملاعلی (رضوان الله علیه)، به همین اندازه سهیم کردید؛ خیلی ممنون. نفس کار هم بسیار مهم است.