لزوم قدرت پیشبینی کمبود کالاها در نظام برنامهریزی
نکتهی بعدی که این هم خیلی لازم است، قدرت پیشبینی نظام برنامهریزی است. ما گاهی کمبودهایی در بعضی از کالاهای مورد نیاز پیدا میکنیم؛ این را بایستی ما در برنامهریزی بتوانیم پیشبینی کنیم؛ یعنی دستگاه برنامهریزی اقتصادی کشور ــ آن دستگاه مسئول ــ قدرت پیشبینی داشته باشد که ممکن است یک چنین کمبودی پیش بیاید. اگر پیشبینی نکنیم، در نقطهی بحرانی ناگهان مواجه میشویم با این کمبود؛ آنوقت چه کار میکنیم؟ دستپاچه و عجولانه آن جنس را از خارج وارد میکنیم، کمر تولید داخلی را میشکنیم؛ اگر این قدرتِ پیشبینی نباشد، [یک وضعِ] اینجوری پیش میآید. این هم خیلی مهم است. نباید …
لزوم اتکای هر اقدام اقتصادی به برنامهٔ کلی از پیش تنظیمشده
یک نکتهی مهمّ دیگر که این هم توصیهی ما است، این است که در مسئلهی مهمّ اقتصاد کشور، که امروز مسئلهی اساسی است، باید با برنامه پیش رفت؛ هر اقدامی که شما میکنید، جزئی از برنامهای باشد که قبلاً تنظیم کردهاید و آماده کردهاید؛ کارهای روزمرّه و اقدامات پیشبینینشده نمیتواند مشکلی را حل کند. بله، گاهی اوقات پیش میآید و گاهی در برخی از شرایط، دولتها ناگزیرند یک حرکت پیشبینینشده را در زمینههای اقتصادی یا غیر اقتصادی انجام بدهند -آن بحث دیگری است- لکن به طور کلّی، هر حرکت اقتصادی، هر کار اقتصادی، هر اقدام اقتصادی بایستی متّکی باشد به برنامهی کلّیای که تنظیم شده، و بخشی از آن برنامه را در واقع تأمین کند. البتّه حلّ مشکلات اقتصادی زمانبَر است؛ این را مردم عزیز ما هم میدانند و بدانند که این مشکلات را نمیشود یکشبه یا در مدّت کوتاه حل کرد؛ نه، زمانبَر است؛ بایستی همّت کرد و این زمان را هر چه ممکن است کوتاهتر کرد. باید انشاءالله با کمک خدای متعال و هدایت الهی …
لزوم برنامهریزی اقتصاد بر فرض ماندن تحریم
… این است که مسئلهی اقتصاد کشور را به رفع تحریم گره نزنند. حالا در این تبلیغات انتخاباتی هم بحث اقتصادی مطرح خواهد شد؛ اقتصاد کشور را معطّل و پادرهوا در انتظار تصمیمگیری دیگران قرار ندهند که [اگر] تحریم برداشته بشود ما این کار را میکنیم، آن کار را میکنیم. فرض کنید تحریم باقی خواهد ماند؛ اقتصاد کشور را بر اساس ماندن تحریم برنامهریزی کنید؛ و میشود برنامهریزی کرد؛ چشمانتظار نباید باشید. یکی از مشکلات اقتصاد ما در این سه چهار سال اخیر همین بوده که مدام گفتیم تحریم [اگر] برداشته بشود، مثلاً فرض کنید این جوری میشود، تحریم [اگر] برداشته شد آن جوری خواهد شد، سرمایهگذاری خارجی [اگر] انجام بگیرد این جوری خواهد شد؛ این «اگر اگرها» اقتصاد را معطّل و …
برنامهریزی کارها بر مبنای نبود گشایش از بیرون
فرض کنیم گشایشی از بیرون بشود یا نشود؛ در هر صورت، ما [باید] بنا را بر این بگذاریم که بنا نیست گشایشی بشود، کارها را این جوری برنامهریزی کنیم و کار کنیم. آن کسانی که به اینها چشم امید است، دارند با ما دشمنی میکنند. خب حالا وضع آمریکا که معلوم نیست، «زمانهای است که هر کس به خود گرفتار است»؛[2] گرفتاریشان اجازه نمیدهد که حالا دربارهی مسائل بینالمللی واقعاً یک حرفی بزنند، نظری ابراز کنند که آدم بتواند روی آن …
خطای راهبردی بودن منوط کردن اقتصاد به تحولات و تصمیمهای خارجی
… بر اساس امکانات درونی و -همان طور که بارها گفتیم- درونزایی و به ظرفیّتهای داخلی تکیه کردن، انجام بگیرد. این درست نیست که مثلاً فرض کنید ما بگوییم اگر چنانچه انتخابات فلان کشور، فلان جور شد، مثلاً این جور میشود؛ نه نخیر، انتخابات آنجا هر جور میخواهد بشود. ما بایستی برنامهی اقتصادی کشور را با توجّه به مسائل درونی کشور، با توجّه به امکاناتِ خودمان برنامهریزی کنیم؛ واقعاً یک خطای راهبردی است که ما مسائل اقتصادی را منوط کنیم به تحوّلات خارجی. و نباید تکیه کرد به مسائل خارجی؛ [که] آنها هر جور بخواهند، تصمیم بگیرند. ممکن است یک روز تصمیم خوبی بگیرند، ممکن [هم] هست تصمیم بدی بگیرند؛ اگر تصمیم خوبی بود از آن استفاده خواهیم کرد، لکن این جور نیست که برنامهی اقتصادیمان را موکول کنیم به اینکه آنها چه …
لزوم برنامههای کوتاهمدت و فکر عاجل در کنار برنامههای بلندمدت
… «شما برنامههایی میریزید که در بلند مدت، فواید زیادی دارد. اما اگر تمام ارکان این برنامه هم خوب باشد، کافی نیست؛ مگر وقتی که در خلال این چهار، پنج، ده سالی که برد برنامهی بلند مدت شماست، فکری هم برای این ریزشها کرده باشید. اگر کردید، آن برنامه درست است. والّا، درست نیست.» الان هم وضع ما اینگونه است. باید فکر عاجل بشود. فکر عاجل هم تلاش عاجل دولت را میطلبد. یعنی بخشهای اقتصادی - بخصوص - مثل بازرگانی، مثل اقتصاد، مثل بانک، مثل کشاورزی، مثل صنایع و دیگر جاها، باید بنشینند و فکری بکنند. مثلاً در مجموعهی شورای اقتصاد - یا جدای از آن - طراحی کنند و برای اهداف کوتاه مدت هم، برنامهای بریزند. ملاحظه کنید: یک بخش گرانی ناشی از تورم است. اما نباید خیال کنیم همهی گرانی، ناشی از تورم است؛ نه. بخشی از آن مربوط به تورم است، که این را شما باید معین …
سختی دوران اجرای برنامهها برای اقشار ضعیف جامعه
در برنامههاى اقتصادى دولت، آن نقطهضعفى که خیلى زود به چشم انسان مىآید، این است که تا وقتى دولت به نتایج مطلوبى برسد و به نتایج مورد نظر خودش برسد، در این مقدّمات کار و اواسط کار، به ضعفاى جامعه خیلى سخت میگذرد؛ این کاملاً محسوس است. بالاخره گرانى هست ــ اگرچه وفور هست، امّا وفور همراه با گرانى ــ و تا وقتى که با به ثمر رسیدنِ این سیاستهاى اقتصادى که دارند، عرضه و تقاضا به یک شکل متعادلى برسد و همه بتوانند به نحو صحیحى استفاده کنند ــ که حالا تا آن وقت شاید یک فاصلهاى وجود داشته باشد ــ در این بین راه، آن که علىالعجاله صدمه میخورد، قشرهاى ضعیفند، افراد کمدرآمدند؛ متأسّفانه زیاد هم هستند. یعنى الان وقتى میخواهند اسم بیاورند، مثلاً قشر کارمندان را میگویند که خب واقعاً کارمندان ضعیفند یا کارگران را مثلاً میگویند که آنها هم همینطور ضعیفند امّا انسان وقتى میرود در متن جامعه، میبیند ضعفائى که هستند در خود تهران و در شهرهاى …
لزوم کاهش روزافزون وابستگی به نفت در برنامهریزیهای کلان
… گونه ارزش افزودهای این پول نقد را -مثل پول نقد است- دادهایم دلار گرفتهایم، خرج امور جاری و امور زندگی کردهایم؛ [این] غلط است. این صندوق توسعهای که ما تشکیل دادیم، به خاطر همین بود که ما بتوانیم بتدریج خودمان را از نفت جدا کنیم. الان هم فرصت خوبی است؛ یکی از کارهایی که واقعاً باید در برنامهریزیهای کلان مسئولین اقتصادی ما قرار بگیرد همین است: باید کاری کنیم که وابستگی به نفت روزبهروز کمتر بشود.
پیشنهاد تمرکز نوبتی طرحها بر بخشهای زیربنایی برای بررسی کارشناسان
… کار را کرد ــ حتّى صنعت در خدمت کشاورزى انجام بگیرد، پول نفت در خدمت کشاورزى باشد؛ ما این دستگاه کشاورزى را به یک حرکت سریع وادار بکنیم، بعد آن را بگذاریم به حال خودش تا با دستاوردى که از این حرکت خواهد داشت، ادامه بدهد کار خودش را و برویم سراغ یک بخش دیگر؛ فرض کنید بخش راه، بخش آموزش و پرورش، بخشهاى اساسى و زیربنائى کشور؛ به هر کدام از اینها یک اولویّتى بدهیم، و طرحها را متمرکز کنیم در آن بخش و از این قبیل کارها. البتّه حالا اینها چیزهایى است که قابل بررسى است؛ اینها را بایستى اهل تخصّص و خبرویّت بررسى کنند و ببینند.