رفتن به محتوای اصلی

آیهٔ ولایت

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آیهٔ ۵۵ سورهٔ مائده دربارهٔ ولایت خدا، رسول و مؤمنان.

بیان قلب پیوندهای داخلی امت: ولایت خدا، رسول و مؤمنان

… و پیوند اجزای جامعۀ اسلامی با آن قلب، با آن قدرت، با آن امام، با آن پیشوا، آیۀ بعدی دنبال آیات قبلی می‌آید، ببینید چقدر متناسب و زیباست. ببینید که تدبر در قرآن چقدر آدم را روشن می‌کند نسبت به این مسائلی که فکر می‌کرده قرآنی نیست، قرآن چگونه رسا حرف می‌زند. روابط خارجی را گفت، پیوندهای داخلی را گفت، حالا قلب پیوندهای داخلی را بیان می‌کند؛ یعنی پیشوا را، رهبر را، امام را، می‌گوید ﴿اِنَّما وَلِيُّكُمُ اللهُ﴾، ولی و قائمِ امر، آن‌کسی‌که تمام نشاط‌ها و فعالیت‌های جامعه و امت اسلامی به او باید برگردد و از او باید الهام بگیرد، خداست. خب خدا که مجسم نمی‌شود بیاید بین مردم بنشیند امر و نهی کند، دیگر چه‌کسی‌؟ ﴿وَ رَسولُهُ﴾؛ پیداست که بین رسول و بین خدا هرگز رقابت و تنازع و تنافر[16] هم که نیست؛ رسول، رسول اوست باز. خداست و رسولش، خب، رسول که همیشه باقی نمی‌ماند؛ ﴿اِنَّكَ مَيِّتٌ وَ اِنَّهُم …

تعیین شخص معین و بیان معیار انتخاب او از سوی خدا

… می‌دهد به این مطلب؛ ﴿وَ الَّذينَ آمَنوا﴾ مؤمنان ولیّ شما هستند. کدام مؤمنان؟ هرکه به مکتبِ دین ایمان آورد، او ولیّ و حاکم جامعۀ اسلامی‌ست‌؟ خب، اینکه لازم می‌آید که به عدد همۀ نفوسِ مؤمن، حاکم داشته باشیم! چه‌کار کنیم در اینجا؟ مؤمنانی که نشانۀ خاصی دارند. پیداست که آیۀ قرآن ضمن اینکه می‌خواهد یک کسی را معین بکند، می‌خواهد یک انسانِ معلومِ مشخصی را، رویش انگشت بگذارد، بگوید حاکم شما این است؛ ضمناً می‌خواهد معیار را هم به دست بدهد. دقت کنید! می‌خواهد آن انسانی که در نظر شارع و قانون‌گذارِ اسلام مشخص است، او را می‌خواهد بر مردم حکومت بدهد، اما درضمن، معیار را هم می‌خواهد بگوید، علت اینکه ما گفتیم حاکم شما این باشد، معیار این است. این است علت انتخاب او از طرف پروردگار، یا انتصاب او از طرف پروردگار؛ لذا می‌گوید ﴿وَ الَّذينَ آمَنوا﴾ آن‌کسانی‌که ایمان آورده‌اند، ایمانِ درست آورده‌اند، که لازمۀ اطلاق[8] ﴿آمَنوا﴾ این است که ایمان درست مراد باشد، نه ایمان‌های ظاهری. آن‌کسانی‌که در طول زندگی خود نشان دادند که ایمان آوردند، آن‌کسانی‌که با عمل خود، ایمانشان را …

اشارهٔ آیه به انفاق امیرالمؤمنین (ع) در نماز و تعیین او به ولایت

این اشاره به یک ماجرای مخصوص و مشخصی‌ست در تاریخ که این را امیرالمؤمنین صلوات‌الله‌علیه به‌وجود آورده؛ یعنی این بزرگوار در حال نماز بوده، فقیری آمده و این بزرگوار انفاق کرده، آیه نازل شده است. پس همان‌طوری‌که ملاحظه می‌کنید، آیه دارد به‌طور اشاره‌ای علی‌بن‌ابی‌طالب علیه‌السلام را به‌عنوان ولیّ امر معین می‌کند؛ ولی نه به‌صورت معین کردن زورگویان تاریخ، که وقتی معاویه فرض کنید می‌خواهد برای خودش جانشین معین بکند، می‌گوید این پسر جانشین من است، فرزند من که هست، باید که به این مقام، او بعد از من برسد. اما خدای متعال این‌جوری برای پیغمبر جانشین معین نمی‌کند؛ می‌گوید که …

ناظر بودن آیه به امیرالمؤمنین (ع) به‌سبب واقعیت تاریخی نقل‌شده

… این خصوصیت هستند. بنده سؤال می‌کنم: سمبل و رمز برای یک‌چنین کلّیتی چه کسی می‌تواند باشد در جامعۀ اسلامی؟ غیر از علی‌بن‌ابی‌طالب کسی را سراغ نداریم. در آن جامعۀ اسلامی، آن‌کسی‌که می‌توانست سمبل این‌گونه جناحِ ایمانیِ متقن و محکمی باشد، علی‌بن‌ابی‌طالب است؛ ولو فرض کنیم که آیه به آن حضرت هم ناظر نباشد، اگر‌چه که به‌خاطر واقعیت تاریخی‌ای که نقل شده، ناظر است.

رد تفسیر «وهم راکعون» به رکوع همیشگی و اشاره به ماجرایی خاص

… را در جامعه رایج و مستقر کند؛ ﴿الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ﴾. به اینجا هم خاتمه پیدا نمی‌کند ولیّ، ﴿وَ يُؤتونَ الزَّكاةَ﴾ تقسیم عادلانۀ ثروت بکنند، زکات بدهند، اهل انفاق در راه خدا باشند، دنبالش می‌گوید ﴿وَ هُم راكِعوَ﴾ درحالی‌که راکع هستند زکات را بدهند. این اشارۀ به یک مورد و یک داستان خاص است. شنیده‌ام، بلدم آن حرفی را که بعضی از مفسرین دیگر گفته‌اند، گفته‌اند که ﴿وَ هُم راكِعونَ﴾، معنایش این است که اینها همیشه در حال رکوع باشند، و اشاره به قضیۀ خاصی نیست. اما روحِ عربیت و عربی‌دانی این احتمال را نفی می‌کند، ﴿وَ هُم راكِعونَ﴾ یعنی در حال رکوع زکات می‌دهند. این‌هم مؤید همان مطلبی‌ست که دیروز عرض کردم، که به احتمالی به ذهن من می‌آید؛ که گمان می‌کنم زکاتْ مطلق انفاقات است؛ چون انگشتری که امیرالمؤمنین در حال رکوع داد، زکات اصطلاحی نبود، انفاقی بود در راه خدا، و اطلاق زکات شده، ﴿وَ يُؤتونَ الزَّكاةَ وَ هُم راكِعونَ﴾ …