رفتن به محتوای اصلی

ایثار

نام‌های دیگر: فداکاری، از خودگذشتگی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

گذشتن از جان و مال و منافع خود در راه خدا و دیگران.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:اولین نماز جمعه‌ بعد از شروع جنگ تحمیلی— ۱۳۵۹/۰۷/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

اصل و لبّ قضیّه هم در عنوان پاسدارى، این است که انسان حاضر باشد براى حراست از این انقلاب و از این نظام از خود بگذرد. از خود گذشتن یک کلمه‌ى سهل و ممتنعى است؛ بعضى میگویند «ما که حاضریم در گرماگرم جبهه‌ى جنگ برویم، بجنگیم و کشته بشویم، این از خود گذشتن است» لکن این‌جور نیست؛ از خود گذشتن اوّلاً خیلى مشکل‌تر از این حرفها است؛ ثانیاً از همین الان شروع میشود، از همین لحظه شروع میشود؛ از همین احساسى که در ذهن من و شما هست، از‌خود‌گذشتگى شروع میشود تا میرسد به آنجایى که انسان در میدان جنگ بتواند از جان خود هم بگذرد. قدم اوّل، گذشتن از یک چیزِ کمتر از جان است، از یک چیز کوچک، از یک نام، از یک نشان، از یک احترام، از یک ارزش مادّى، از یک خانه‌ى خوب، از یک ماشین، از یک پول؛ از اینها اگر توانستیم بگذریم، از جان هم راحت میتوانیم بگذریم. این‌جور نیست که کسى در بند غرایز خود اسیر باشد و غریزه ــ چه غریزه‌ى شهوانى، چه غرایز دیگر زندگى ــ انسان را مثل پر کاهى به این ‌طرف و آن‌ طرف بکشاند، بعد انسان با خودش فکر کند و بگوید ما که حاضریم جانمان را در راه خدا بدهیم! این‌جورى نیست؛ خیال میکنیم.
موضعگیری در قبال خدا و بندگان خدا و امر خدا و آنچه که مربوط به ذات مقدّس پروردگار است، عبارت از گذشت است. شهید در قبال خدا، گذشت و ایثار کرده است. ایثار، یعنی ندیدن و به حساب نیاوردن خود. این، اوّلین موضعگیرىِ شهید است. اگر او خود را به حساب میآورد و در معرض نابودی و خطر قرار نمیداد، به این مقام نمیرسید. این جوانانی که در جبهه‌های جنگ، در گرمای خوزستان، در زیر آفتاب شصت و پنج درجه حرارت و یا در سرمای کردستان، بر روی کوههای پر از برف، رفتند و جان را فدا کردند، همه‌شان خانه داشتند، زندگی داشتند، پدر و مادر مهربان داشتند، بعضی همسر عزیز و نازنین داشتند، بعضی فرزندان و جگر گوشگان داشتند، آسایش داشتند، آرزو داشتند؛ اما همه را گذاشتند و رفتند.
مسئله‌ی دوّمی که مسئله‌ی اساسی است، قضیّه‌ی معاد، قضیّه‌ی محاسبه، قضیّه‌ی تمام نشدن قضایا با زوال جسم -با مرگ- است؛ این خیلی مسئله‌ی مهمّی است؛ اینکه حساب و کتابی در کار است؛ «فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یَرَه». ملّتی که این اعتقاد را داشته باشد و در برنامه‌ی عملی‌اش این معنا باشد که «فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یَرَه. وَ مَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً یَرَه»،[6] در زندگی‌اش تحوّل اساسی به وجود خواهد آمد. اعتقاد به امتدادِ نتایج عمل، ایثار و جهاد را معنا میبخشد و منطقی میکند. یکی از ابزارهای مهمّ ادیان -که در اسلام به‌طور واضحی وجود دارد- مسئله‌ی جهاد است. جهاد باید همراه با ایثار باشد؛ وَالّا جهاد نخواهد شد. ایثار یعنی ازخودگذشتگی. در منطق عقل ابزاری، ازخودگذشتگی یک امر بی‌منطقی است. خب، چرا من از خودم بگذرم؟ این اعتقاد به معاد است که این را منطقی میکند، عقلانی میکند. وقتی ما معتقدیم که هیچ عملی از بین نخواهد رفت و همه‌ی اعمال محفوظ است و ما در آن زندگی واقعی -که حَیَوان واقعی و زندگی واقعی است؛ «اِنَّ الدّارَ الآخِرَةُ لَهِیَ الحَیَوان»[7] - این اعمال را در مقابل چشممان خواهیم دید، آن‌وقت اینجا اگر برای تکلیف، برای وظیفه یک چیزی را از دست دادیم، احساس خسارت نمیکنیم؛ ولو آن چیز جانمان باشد، ولو آن چیز عزیزان و فرزندانمان باشد. باید اینها جزو الگوی پیشرفت بیاید و در پیشرفت یک جامعه معنا پیدا کند. بنابراین مسئله‌ی اصلی، مسئله‌ی توحید و مسئله‌ی معاد است.

غلبهٔ فداکاری جوانان مؤمن بر معادلات سیاسی و محاسبات مادی

اکنون‌ همه‌‌ی معادلات‌ سیاسی‌ و محاسبات‌ مادّی‌، مقهور فداکاری‌ جوانان‌ مؤمن‌ و مخلص‌ شد که‌ آرایشهای‌ فریبنده‌‌ی ارتش‌ غاصب‌ صهیونیست‌ و قضاوتهای‌ عجولانه‌ درباره‌‌ی شکست‌ناپذیری‌ آن‌ را به‌ چیزی‌ نگرفته‌ و نیروی‌ فداکاری‌ و ایثاری‌ را که‌ آیات‌ باهره‌‌ی اسلام‌ و قرآن‌ در ذهن‌ و دل‌ آنان‌ پدید آورده‌ بود بدرستی‌ ارج‌ نهادند؛ به‌ وعده‌‌ی الهی‌ اطمینان‌ یافتند و جانهای‌ پاک خود را به‌ میدان‌ بردند.

فداکاری شهیدان آشکارکنندهٔ قدر امام و عظمت امت و معنابخش مجاهدت ملت

عزت‌ و استقلال‌ امروز کشور و حرکت‌ آن‌ به‌ سوی‌ شکوفایی‌ و کمال‌ یکسره‌ باید مرهون‌ خون‌ شهیدان‌ شمرده‌ شود. فداکاری‌ این‌ جوانمردان‌ نامدار زمانه‌ گوهر فروزانی‌ بود که‌ توانست‌ قدر شخصیت‌ امام‌ و عظمت‌ امت‌ را بر جهانیان‌ آشکار کند و به‌ مجاهدت‌ ملت‌ ایران‌ معنا بخشد.

رها کردن کشاورزی و محصول برای رفتن به جبهه

نمیگوییم فقط بسیجیها مؤمنند؛ نه، مؤمن زیاد است، انقلابی زیاد است، همه هم خوبند؛ اما یک عّده در میان انقلابیون پیدا میشوند که آمادگیشان، کمربستگیشان، پا به رکاب بودنشان، شجاعتشان، اخلاصشان برای رفتن به سمت هدفهای انقلاب از دیگران بیشتر است. اینها بسیجی هستند. وقت کشاورزی، کشاورزی خود را رها میکرد؛ وقت درو، محصولش روی زمین میماند؛ چرا؟ چون رفیقش از جبهه اطّلاع داده بود که عملیات نزدیک است؛ لذا بی‌محابا حرکت میکرد. آن وقتی که برای رسیدن به بعضی دستاوردهای مادّی ممکن است بعضی افراد با هم مسابقه بدهند، این بسیجی جلو نمیافتد؛ عقب میماند؛ اصراری ندارد. بسیجی چنین آدمی است.

روح ایمان و جهاد و ایثار مردم، ابزار تحقق ارزش‌های انقلاب

ارزشها که میگوییم، یعنی دین، ایمان، استقلال سیاسی، استقلال اقتصادی، استقلال فرهنگی، آزادی فکر، رواج اخلاق فاضله، حکومت مردمی، حکومت صالح و انسانهای برخوردار از دین و تقوا در رأس کارها. ابزار تحقق این خواسته‌ها چه بود؟ روح ایمان و جهاد و فداکاری و ایثار همین مردم مؤمن. آن چیزی که توانست این بنای رفیع و این بنای اسلامی را بعد از قرنها در این مملکت استوار کند، چه بود؟ آن عبارت بود از این که ارزشهایی از این قبیل - که عرض کردیم - پایه بنای نظام جدید باشد و زندگی نوینی در این منطقه از عالم براساس این ارزشها به وجود آید. برای …