رفتن به محتوای اصلی

ایثار

نام‌های دیگر: فداکاری، از خودگذشتگی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

گذشتن از جان و مال و منافع خود در راه خدا و دیگران.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:اولین نماز جمعه‌ بعد از شروع جنگ تحمیلی— ۱۳۵۹/۰۷/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

اصل و لبّ قضیّه هم در عنوان پاسدارى، این است که انسان حاضر باشد براى حراست از این انقلاب و از این نظام از خود بگذرد. از خود گذشتن یک کلمه‌ى سهل و ممتنعى است؛ بعضى میگویند «ما که حاضریم در گرماگرم جبهه‌ى جنگ برویم، بجنگیم و کشته بشویم، این از خود گذشتن است» لکن این‌جور نیست؛ از خود گذشتن اوّلاً خیلى مشکل‌تر از این حرفها است؛ ثانیاً از همین الان شروع میشود، از همین لحظه شروع میشود؛ از همین احساسى که در ذهن من و شما هست، از‌خود‌گذشتگى شروع میشود تا میرسد به آنجایى که انسان در میدان جنگ بتواند از جان خود هم بگذرد. قدم اوّل، گذشتن از یک چیزِ کمتر از جان است، از یک چیز کوچک، از یک نام، از یک نشان، از یک احترام، از یک ارزش مادّى، از یک خانه‌ى خوب، از یک ماشین، از یک پول؛ از اینها اگر توانستیم بگذریم، از جان هم راحت میتوانیم بگذریم. این‌جور نیست که کسى در بند غرایز خود اسیر باشد و غریزه ــ چه غریزه‌ى شهوانى، چه غرایز دیگر زندگى ــ انسان را مثل پر کاهى به این ‌طرف و آن‌ طرف بکشاند، بعد انسان با خودش فکر کند و بگوید ما که حاضریم جانمان را در راه خدا بدهیم! این‌جورى نیست؛ خیال میکنیم.
موضعگیری در قبال خدا و بندگان خدا و امر خدا و آنچه که مربوط به ذات مقدّس پروردگار است، عبارت از گذشت است. شهید در قبال خدا، گذشت و ایثار کرده است. ایثار، یعنی ندیدن و به حساب نیاوردن خود. این، اوّلین موضعگیرىِ شهید است. اگر او خود را به حساب میآورد و در معرض نابودی و خطر قرار نمیداد، به این مقام نمیرسید. این جوانانی که در جبهه‌های جنگ، در گرمای خوزستان، در زیر آفتاب شصت و پنج درجه حرارت و یا در سرمای کردستان، بر روی کوههای پر از برف، رفتند و جان را فدا کردند، همه‌شان خانه داشتند، زندگی داشتند، پدر و مادر مهربان داشتند، بعضی همسر عزیز و نازنین داشتند، بعضی فرزندان و جگر گوشگان داشتند، آسایش داشتند، آرزو داشتند؛ اما همه را گذاشتند و رفتند.
مسئله‌ی دوّمی که مسئله‌ی اساسی است، قضیّه‌ی معاد، قضیّه‌ی محاسبه، قضیّه‌ی تمام نشدن قضایا با زوال جسم -با مرگ- است؛ این خیلی مسئله‌ی مهمّی است؛ اینکه حساب و کتابی در کار است؛ «فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یَرَه». ملّتی که این اعتقاد را داشته باشد و در برنامه‌ی عملی‌اش این معنا باشد که «فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یَرَه. وَ مَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً یَرَه»،[6] در زندگی‌اش تحوّل اساسی به وجود خواهد آمد. اعتقاد به امتدادِ نتایج عمل، ایثار و جهاد را معنا میبخشد و منطقی میکند. یکی از ابزارهای مهمّ ادیان -که در اسلام به‌طور واضحی وجود دارد- مسئله‌ی جهاد است. جهاد باید همراه با ایثار باشد؛ وَالّا جهاد نخواهد شد. ایثار یعنی ازخودگذشتگی. در منطق عقل ابزاری، ازخودگذشتگی یک امر بی‌منطقی است. خب، چرا من از خودم بگذرم؟ این اعتقاد به معاد است که این را منطقی میکند، عقلانی میکند. وقتی ما معتقدیم که هیچ عملی از بین نخواهد رفت و همه‌ی اعمال محفوظ است و ما در آن زندگی واقعی -که حَیَوان واقعی و زندگی واقعی است؛ «اِنَّ الدّارَ الآخِرَةُ لَهِیَ الحَیَوان»[7] - این اعمال را در مقابل چشممان خواهیم دید، آن‌وقت اینجا اگر برای تکلیف، برای وظیفه یک چیزی را از دست دادیم، احساس خسارت نمیکنیم؛ ولو آن چیز جانمان باشد، ولو آن چیز عزیزان و فرزندانمان باشد. باید اینها جزو الگوی پیشرفت بیاید و در پیشرفت یک جامعه معنا پیدا کند. بنابراین مسئله‌ی اصلی، مسئله‌ی توحید و مسئله‌ی معاد است.

فداکاری شهیدان، گذشت خانواده‌ها و حضور رزمندگان مایهٔ نجات کشور

… بزرگ خود را پیروز و ملّت کهن خود را سربلند و روسفید کردند. مردم ما باید آن روزهاى پُرمحنتى را که کشور اسلامى مورد تهاجم دشمنان قرار داشت و در بیرون و درون مرزها، در لباسها و زیر نامهاى گوناگون، به ملّت و کشور ما جفا و دشمنى و خیانت میشد، هرگز از یاد نبرند. فداکارى شهیدان و گذشت خانواده‌ها و حضور رزمندگان ما بود که ابرهاى تیره‌ى آن روزگار دشوار را از افق زندگى این ملّت زدود و به نام خداى بزرگ و یارى ولىّ‌الله‌الاعظم (ارواحنا فداه) و با رهبرى امام راحل بزرگوار، کشور را نجات داد. همیشه و در همه‌ى تجربه‌هاى دشوار ملّى، همان‌گونه فداکارى‌ها است که سپیده‌ى نجات کشور و ملّت را پدیدار میسازند؛ بدین جهت وظیفه‌ى قدردانى از ایثارگران، بویژه شهیدان، فریضه‌اى عینى و تعیینى و همیشگى است.

گذشت رزمندگان، خانواده‌ها و مردم از جان و مال در جنگ و حوادث

… الهى به‌ وجود آمده باشد، تغییر اخلاق مردم به سهولت انجام میگیرد؛ کمااینکه ما در مقابل خودمان این را داریم مشاهده میکنیم و مشاهده کردیم. اخلاق جامعه‌ى ما، به برکت انقلاب، به سمت اخلاق الهى یک گردش قابل توجّهى کرد؛ اگرچه کامل نیست و باید باز هم ادامه پیدا کند. این جوانها را دیدید که در جنگ چه کردند! این پدرمادرها را دیدید که چگونه از عزیزان خود براى خدا و قرآن و دین گذشتند؛ این انسانها را دیدید که چگونه از ثروت شخصى خودشان، زنها از طلاى خودشان، مردها از دسترنج خودشان براى خاطر مصالح عمومى، براى جنگ، براى مشکلات کشور ــ فلان‌ جا سیل آمد، فلان ‌جا زلزله شد ــ صرف‌نظر کردند؛ اینها گردش به اخلاق اسلامى است. قبل از انقلاب، این چیزها بود امّا در مقیاسهاى بسیار کوتاه و کوچک؛ عمومى نبود. مواظب باشید که این حرکت به سمت اخلاق اسلامى ادامه پیدا بکند. اگر جامعه‌ى ما این‌جور بشود، برخوردار از عدالت اجتماعى خواهد شد.