رفتن به محتوای اصلی

ایثار

نام‌های دیگر: فداکاری، از خودگذشتگی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

گذشتن از جان و مال و منافع خود در راه خدا و دیگران.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:اولین نماز جمعه‌ بعد از شروع جنگ تحمیلی— ۱۳۵۹/۰۷/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

اصل و لبّ قضیّه هم در عنوان پاسدارى، این است که انسان حاضر باشد براى حراست از این انقلاب و از این نظام از خود بگذرد. از خود گذشتن یک کلمه‌ى سهل و ممتنعى است؛ بعضى میگویند «ما که حاضریم در گرماگرم جبهه‌ى جنگ برویم، بجنگیم و کشته بشویم، این از خود گذشتن است» لکن این‌جور نیست؛ از خود گذشتن اوّلاً خیلى مشکل‌تر از این حرفها است؛ ثانیاً از همین الان شروع میشود، از همین لحظه شروع میشود؛ از همین احساسى که در ذهن من و شما هست، از‌خود‌گذشتگى شروع میشود تا میرسد به آنجایى که انسان در میدان جنگ بتواند از جان خود هم بگذرد. قدم اوّل، گذشتن از یک چیزِ کمتر از جان است، از یک چیز کوچک، از یک نام، از یک نشان، از یک احترام، از یک ارزش مادّى، از یک خانه‌ى خوب، از یک ماشین، از یک پول؛ از اینها اگر توانستیم بگذریم، از جان هم راحت میتوانیم بگذریم. این‌جور نیست که کسى در بند غرایز خود اسیر باشد و غریزه ــ چه غریزه‌ى شهوانى، چه غرایز دیگر زندگى ــ انسان را مثل پر کاهى به این ‌طرف و آن‌ طرف بکشاند، بعد انسان با خودش فکر کند و بگوید ما که حاضریم جانمان را در راه خدا بدهیم! این‌جورى نیست؛ خیال میکنیم.
موضعگیری در قبال خدا و بندگان خدا و امر خدا و آنچه که مربوط به ذات مقدّس پروردگار است، عبارت از گذشت است. شهید در قبال خدا، گذشت و ایثار کرده است. ایثار، یعنی ندیدن و به حساب نیاوردن خود. این، اوّلین موضعگیرىِ شهید است. اگر او خود را به حساب میآورد و در معرض نابودی و خطر قرار نمیداد، به این مقام نمیرسید. این جوانانی که در جبهه‌های جنگ، در گرمای خوزستان، در زیر آفتاب شصت و پنج درجه حرارت و یا در سرمای کردستان، بر روی کوههای پر از برف، رفتند و جان را فدا کردند، همه‌شان خانه داشتند، زندگی داشتند، پدر و مادر مهربان داشتند، بعضی همسر عزیز و نازنین داشتند، بعضی فرزندان و جگر گوشگان داشتند، آسایش داشتند، آرزو داشتند؛ اما همه را گذاشتند و رفتند.
مسئله‌ی دوّمی که مسئله‌ی اساسی است، قضیّه‌ی معاد، قضیّه‌ی محاسبه، قضیّه‌ی تمام نشدن قضایا با زوال جسم -با مرگ- است؛ این خیلی مسئله‌ی مهمّی است؛ اینکه حساب و کتابی در کار است؛ «فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یَرَه». ملّتی که این اعتقاد را داشته باشد و در برنامه‌ی عملی‌اش این معنا باشد که «فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یَرَه. وَ مَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً یَرَه»،[6] در زندگی‌اش تحوّل اساسی به وجود خواهد آمد. اعتقاد به امتدادِ نتایج عمل، ایثار و جهاد را معنا میبخشد و منطقی میکند. یکی از ابزارهای مهمّ ادیان -که در اسلام به‌طور واضحی وجود دارد- مسئله‌ی جهاد است. جهاد باید همراه با ایثار باشد؛ وَالّا جهاد نخواهد شد. ایثار یعنی ازخودگذشتگی. در منطق عقل ابزاری، ازخودگذشتگی یک امر بی‌منطقی است. خب، چرا من از خودم بگذرم؟ این اعتقاد به معاد است که این را منطقی میکند، عقلانی میکند. وقتی ما معتقدیم که هیچ عملی از بین نخواهد رفت و همه‌ی اعمال محفوظ است و ما در آن زندگی واقعی -که حَیَوان واقعی و زندگی واقعی است؛ «اِنَّ الدّارَ الآخِرَةُ لَهِیَ الحَیَوان»[7] - این اعمال را در مقابل چشممان خواهیم دید، آن‌وقت اینجا اگر برای تکلیف، برای وظیفه یک چیزی را از دست دادیم، احساس خسارت نمیکنیم؛ ولو آن چیز جانمان باشد، ولو آن چیز عزیزان و فرزندانمان باشد. باید اینها جزو الگوی پیشرفت بیاید و در پیشرفت یک جامعه معنا پیدا کند. بنابراین مسئله‌ی اصلی، مسئله‌ی توحید و مسئله‌ی معاد است.

شاهدها (۱۵۶ پاراگراف)

حفظ و اعتلای فرهنگ ایثار و جانبازی

امیدوارم‌ با استعانت‌ از خدای‌ متعال‌ با انجام‌ اصلاحات‌ لازم‌ و ارتقاء توان‌ و انسجام‌ این‌ نهاد گرانقدر در جهت‌ بهره‌‌گیری‌ هر چه‌ بیشتر از امکانات‌ و تأمین‌ خدمات‌ و خودکفایی‌ جانبازان‌ عزیز و حفظ و اعتلای‌ فرهنگ‌ ایثار و جانبازی‌ و رسیدگی‌ به‌ امور طبقات‌ ضعیف‌ ، موفق‌ و موید باشید.

عمل فداکارانهٔ انتحاری در جای خود ایثار و حسنه

اگر ما تاکتیک به کار نبریم، اگر در جنگ دانش بخرج ندهیم، توده‌ی انبوه، کاری صورت نخواهد داد. همان عشق و علاقه و دلباختگی به هدفهای انقلاب، همچنان که به شکل یک عمل انتحاری - که در جای خود، یک ایثار و یک صدقه و یک حسنه است - تحقق پیدا میکند، در جای خود هم به شکل یک تاکتیک رزمی پخته و کارآمد، خودش را نشان میدهد؛ و نتیجه این میشود که شما بر دشمنی که به سلاح و تاکتیک و عِده و عُده مجهز است، پیروز میشوید.

کنار گذاشتن کسب‌وکار از سوی برخی مؤمنان برای انقلاب

… دادید و دشمن را مأیوس کردید، در اساسى‌ترین میدانها یعنى میدان اقتصادى، بایستى یک حضور فعّال، در خدمت اهداف دولتى و اسلامى و نظام انقلابى و نه فقط براى سود شخصى داشته باشید. این درست نیست که کسى خیال کند که خب من کاسبم، من تاجرم، من براى سود دارم کار میکنم؛ نه، انسانهایى را ما مى‌شناسیم، مؤمنین و متدیّنینى را ما مى‌شناسیم که براى خاطر انقلاب، دکّان و کسب و کار و خرید و فروش و سود و استفاده، همه را بوسیدند گذاشتند کنار، آمدند در میدان انقلاب و براى انقلاب، زندگى خودشان را شب‌ و روز مصرف کردند؛ این‌جورش را هم داریم. ما البتّه از همه این‌جور توقّعى را نداریم امّا از همه توقّع انصاف را داریم. این هم یک نکته.

گذشتن مردم از منافع شخصی و مال و مقام در دوران مبارزه

… استکبار هم که شما ملّت سالها بودید و مثل این روزها در سال ۵۷ به پیروزى رسیدید، تقوا شما را پیروز کرد؛ تقواى آن رهبر که جز به امر الهى و تکلیف شرعى به هیچ چیز دیگرى نیندیشید و تقواى شما آحاد ملّت که براى خاطر خدا از خود، از هوسهاى خود، از منافع شخصى گذشتید. یادتان هست که آن روزها چطور همه دل در گرو هدف مقدّس داشتند؛ کسى از خود یادش نبود،[3] کسى به فکر مال‌اندوزى نبود، کسى به فکر زیاد کردن ثروت نبود، کسى به فکر شغل و مقام نبود، کسى به فکر جلو افتادن از دیگران نبود؛ هر کسى که احساس میکرد تکلیف شرعى و اسلامى و انقلابى‌اش چیست، آن را انجام میداد؛ امروز هم همین کار را باید بکنیم.

لزوم نبود انگیزهٔ شخصی برای اقدام ایثارگرانهٔ بزرگ

… این ایثار هم بر اهمیت آن میافزاید. زمان کی است؟ آن وقتی که بنا است این دوران محنت به‌سر‌بیاید. بنا است بروند حکومت تشکیل بدهند، راحت باشند. مردم مدینه -یثرب- ایمان آورده‌اند، منتظر پیغمبرند، همه این را میدانند. در این لحظه این ایثار را امیرالمؤمنین میکند. هیچ انگیزه‌ی شخصی باید در یک انسانی وجود نداشته باشد تا اقدام به یک ‌چنین حرکت بزرگی بکند.

ثبت حرکت بسیجیان در تاریخ به‌عنوان نمونهٔ جوانمردی و ایثار

… از متن مردم و جوشیده از دل انقلاب هراسی در دل دشمنان خانه کرده است. چرا که میدانند نسلی که امروز با شرکت در بسیج چنین آگاهانه و عاشقانه از حریم انقلاب پاسداری میکند فردا همچون توده‌ی فولادی آبدیده در برابر آنان قرار خواهد گرفت و سد راه مطامع آنان خواهد شد. اینک شما بسیجیان که بنیانی مرصوص در دفاع از انقلاب اسلامی بنا نهاده‌اید بدانید که حرکت قهرمانانه‌ی شما برای همیشه در صفحات تاریخ جوانمردی و ایثار ثبت شده است و اگر همه‌ی وجود دشمنان اسلام چنگ و ناخن شود نخواهد توانست نام عزیز و مبارک شما را از صفحات تاریخ بزداید. شما نمونه‌ی جوانمردی و فتوت و ایثار و دلاوری در تاریخ می‌باشید چه دشمن بخواهد چه نخواهد. و اگر من امروز جملاتی بصورت توصیه در این پیام به شما میگویم از این روست که از صمیم دل میدانم شما در راه تعالی و پیشرفت، هر توصیه‌ی برادرانه را با صمیمیت و پشتکار به کار خواهید بست: