رفتن به محتوای اصلی

آگاهی سیاسی

نام‌های دیگر: آگاهی، آگاهی دینی و سیاسی، آگاهی سیاسی مردم

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شناخت اوضاع سیاسی کشور و جهان در میان مردم، طلاب و دانشجویان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم بیعت طلاب و روحانیون— ۱۳۶۸/۰۳/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

وقتی که به عدم تفکیک دین از سیاست قائل هستید، پس اهل دین باید سیاست را بشناسند و آن را بفهمند و در آن جایی که میدانِ کار سیاسی است، فعّال باشند و در آن جایی که میدان بیان احکام دینی محض است، آگاه از امر سیاسی و وضع سیاسی، آن را اعلام کنند. سیاست موجب نمیشود که انسان حکمی را کتمان کند. سیاست نباید موجب کتمان احکام الهی شود. نخیر؛ به عکس، سیاست موجب میشود که انسان، احکام و معارف الهی را طوری بیان کند که در نفوس مؤثّر واقع شود و با توجّه به همه جوانب ادا گردد. این، معنای آگاهی از سیاست برای امر تبلیغ است.
و امّا ایشان یک نقطه‌ی شخصیّت استثنائی دارد که هیچ کدام از مراجع اخیر ما ــ حالا گذشته‌ها هم همین‌جور، [از بینِ] گذشته‌ها من یادم نمی‌آید ــ این نقطه را ندارند و آن مسئله‌ی سیاسی است؛ آن به‌اصطلاح اندیشه‌ی سیاسی است. اندیشه‌ی سیاسی غیر از گرایش سیاسی است. بعضی‌ها گرایش سیاسی داشتند. مرحوم آقای آخوند، مرحوم آشیخ عبدالله مازندرانی و دیگرانی که بودند، اینها گرایش سیاسی داشتند. آن وقت حتّی در بین طلبه‌ها گرایش سیاسی وجود داشت. علّت هم این بود که مطبوعات مصر و شام و مانند اینها می‌آمد نجف در کتابخانه‌ها، آن مطبوعات هم تحت تأثیر سیّدجمال و محمّد عبدُه و مانند اینها بودند و حرفهای نو مطرح میکردند. این مرحوم آقا نجفی قوچانی نقل میکند در خاطراتش، آدم میبیند که آنجا طلبه‌هایی که گرایش سیاسی داشتند، زیاد بودند. در بین علما هم بودند که گرایش سیاسی [داشتند]، امّا گرایش سیاسی، علاقه‌ی سیاسی، حتّی حرف زدن سیاسی، یک حرف است، اندیشه‌ی سیاسی یک حرف دیگر است. آقای نائینی اندیشه‌ی سیاسی داشت، فکر سیاسی داشت. این تنبیه‌الاُمّة واقعاً مظلوم واقع شده. خدا رحمت کند مرحوم آقای طالقانی را که این کتاب را تجدید چاپ کردند وَالّا آن چاپ قبلی این کتاب که شنیدیم معروف است که جمع کرده بودند، آن یک چاپ خیلی منحطّ[7] عقب‌مانده‌ای بود. ایشان چاپ کردند و پاورقی زدند و کارهایی مانند اینها کردند. ولی تا الان هم این کتاب هنوز همچنان مهجور است در حالی ‌که کتاب مهمّی است. حالا من یک اشاره‌ی کوتاهی در زمینه‌ی مسائل ایشان در این کتاب، عرض میکنم.

شاهدها (۴۲ پاراگراف)

لزوم هوشیاری سیاسی روحانیون چون خطای آنان خطای جمعی است که به آنان چشم دوخته‌اند

… کرده است، وظیفه‌ى ما چیست؟ همان سه وظیفه‌ى معروفى که براى اهل علم ذکر شده است؛ اوّل، وظیفه علمى، عالم شدن، عَن علمٍ[26] حرف زدن؛ چون این لباس، لباس علم است. دوّم، وظیفه‌ى تقوایى؛ یعنى حقیقتاً در جادّه‌ى تقوا قدم نهادن و بناى قطعى و واقعى بر صحّت عمل داشتن. و سوّم، هوشیارى سیاسى؛ زیرا که اشتباه من و شما، اشتباه یک نفر نیست، اشتباه یک جمعى است که به ما نگاه میکنند. امروز چشم نیروهاى مسلّح به روحانى است، چشم ادارات دولتى به روحانى است، چشم کارخانه‌جات ما به روحانى است، چشم آحاد مردم به روحانى است. روحانى در هر جا که باشد، مردم میخواهند از او یاد بگیرند و بیاموزند؛ این خیلى وظیفه‌ى ما را سنگین میکند.

لزوم آگاهی تصمیم‌گیران در مسائل جهانی و نداشتن حق اشتباه

… اساس چیست؟ بر اساس این است که آنها ارزشهاى الهى و اسلامى را بپذیرند؟ حاشا و کلّا! مذاکره بر این اساس مورد قبول طرف استکبارى است که شما را وادار کنند از این ارزشها عقب‌نشینى کنید. خب، این‌ چنین مذاکره‌اى به چه درد ما میخورد؟ چه سودى از این مذاکره خواهیم بُرد؟ آگاه باید باشد آن کسى که در مسائل جهانى میخواهد فکر کند، میخواهد حرف بزند، میخواهد تصمیم بگیرد؛ در این روزگار دیگر ما حقّ اشتباه کردن نداریم.

آگاهی عموم مردم ایران از مسائلی چون صهیونیسم و غصب فلسطین

… مسائل جاری جامعه و از مسائل سیاسی و مسائل جهانی هیچ چیزی درک نمیکنند و قدرت تحلیل سیاسی ندارند، لذا کارشان این است که: یک کار مهمی از کارهای اجرائی کشور در یک گوشه‌ای به آنها داده شود تا چرخی از چرخهای مجموعه‌ی کشور را به چرخش در آورند، این نقش تحصیلات است. لکن در مورد روشنفکران، (روشنفکران به معنی خاص مورد نظر من، نه هر کسی که اهل قلم و نوشته و کاغذ و کتاب و هر محصل و هر استادی اسمش روشنفکر باشد) یعنی آن کسی که حالت برجستگی فکری و یک حالت بینش فراگیر اجتماعی دارد و مسائل سیاسی را درک میکند، به این میگوییم روشنفکر حرفه‌ای، و الا روشنفکر به معنای عام، آحاد مردم هم میتوانند روشنفکر باشند و همانطور که مکرر گفته‌ام خیلی از مسائل الان در جامعه هست که در زمان گذشته فقط مخصوص محافل روشنفکری بود، مثلاً مسأله‌ی صهیونیزم و نقش صهیونیزم در جهان و خاورمیانه بخصوص با تشکیل دولت اسرائیل و غصب این سرزمین، این را فقط روشنفکرها میدانستند. یعنی عامه‌ی مردم نمیفهمیدند مسأله‌ی اسرائیل و غصب فلسطین هم هست، اما امروز چه کسی از مردم را پیدا میکنید که این قضیه را نداند؟ امروز اگر شما بروید دهات و شهرها و خانه‌ها، میبینید، این حقیقت را، که یک روز فقط روشنفکرها میفهمیدند و امروز هم در دنیا فقط روشنفکرها میفهمند، این را حتی پیرزنهای ما هم میدانند و در کشورهای عربی نزدیک به فلسطین هم که با خود قضیه سر و کار دارند میفهمند و الا در غالب جاهای دنیا همین را که مردم ما میفهمند، مسائل روشنفکری است. یا مسأله‌ی روشنفکری است. یا مسأله‌ی سلطه‌ی استکباری و استعمار نو، یعنی آن چیزی که از سی، چهل سال قبل به نام (نئوکلونیالیز) استعمار نو در مقابل استعمار کره با ورود و سلطه‌ی مستقیم در کشورها مطرح شد این جزء مسائل روشنفکری است. امروز در جامعه‌ی ما چه کسی هست که …

فهم نماینده از توطئه‌های دشمن و نیازها و اولویت‌های کشور

… میشود، باید دلسوز مردم باشد، صادق باشد، صمیمی باشد و بخواهد برای مردم کار کند. بعضی تظاهر به کار میکنند، اما کار نمیکنند. این، به درد نمیخورد. باید برای مردم کار کرد. صداقت و دلسوزی نماینده‌ای را که میخواهید انتخاب کنید، تشخیص دهید و بعد او را برگزینید. علاوه بر اینها، نماینده باید دارای فهم و درک سیاسی باشد و مسائل کشور را بفهمد؛ هم مسائل خارجی و توطئه‌های دشمنان را و هم مسائل داخلی و نیازهای مردم و اولویّتهای کشور را. این‌طور نباشد که بدون رعایت اولویّتها، مسأله‌ای را مطرح کنند، شعاری بدهند و برای ملت و دولت مشکل درست کنند. نماینده باید احساس دلسوزی و وجدان سیاسی داشته باشد. علاوه بر همه اینها - و شاید بتوانم عرض کنم مهمتر از همه اینها - این است که متدیّن باشد. نماینده متدیّن است که برای مردم کار میکند. نیّتش را خدا میکند؛ مردم فهمیدند، فهمیدند؛ نفهمیدند، نفهمیدند. آن کس که …

آگاهی سیاسی و اجتماعی، سلاح طلبه

… بِزَمانِهِ لا تَهجُمُ عَلَیهِ اللَّوابِس.[10] ما دیدیم کسانى را که عالِم هم بودند، بى‌دین هم نبودند امّا مفید واقع نشدند در دورانى که میتوانستند مفید واقع بشوند براى اسلام و مسلمین، بعضاً حتّى خدشه‌ها و ضررهایى هم وارد کردند. پس شد علم و تقوا و آگاهى؛ آگاهى سیاسى و اجتماعى و مانند اینها، که این آگاهى آن سلاحى است که در اختیار شما است و با این سه خصوصیّت باید سربازان خطّ مقدّم هم باشید، که اگر طلبه‌اى با این خصوصیّات، واقعاً سرباز خطّ مقدّم انقلاب و اسلام بود، ارزشش خیلى بالا میرود، خیلى شیوایى پیدا میکند.

زیان‌باری کج‌فهمی و غفلت از مسائل جاری برای حوزه

… خودش در کشور وجود داشته باشد؛ یعنى ما باید کارى بکنیم که حوزه‌ى علمیّه قادر باشد به‌ وسیله‌ى یکایک اغلب افرادش ــ حالا نمیگوییم همه‌ى افراد ــ در فضاى عمومى کشور بینش درست سیاسى را و فهم مسائل جارى را در اختیار دیگران بگذارد و مردم را هدایت کند و پیش ببرد. کج فهمیدن، ساده و سطحى فهمیدن، کند و ناهوشمندانه فهمیدن، غافل ماندن از مسائل جارى عالم و مسائل جارى کشور، از جمله‌ى زیان‌بخش‌ترین چیزهایى است که ممکن است حوزه‌ى علمیّه با آن روبه‌رو بشود. اینها است که زمینه را فراهم میکند براى اینکه یک عدّه آدم بددلِ سوءنیّت‌دار و احیاناً تحریک‌شده‌ى به‌ وسیله‌ى اجانب راه بیفتند در حوزه‌ى علمیّه [و ضربه بزنند]؛ کمااینکه در این چند سال برخى از نمونه‌هاى آن را دیده‌اید که بحمدالله‌ سینه‌ى ستبر انقلاب زد و بسیارى از این نمونه‌ها را از سر راه برداشت؛ لکن نمیشود گفت این چیزها تمام شده. کج‌فهمى‌ها و نفهمى‌ها از دو طرف خطر ایجاد میکند: یکى از ناحیه‌ى هدایتهاى غلط و بددلانه …

ضرورت آگاهی طلاب از اوضاع کشور و جهان برای پاسخ‌گویی به مردم

‌ان‌شاءالله‌ که موفّق باشید. آقایان! درستان را خوب بخوانید تا عالم بشوید تا بتوانید جواب نیازهاى مردم را بدهید؛ عالم باشید تا آن‌وقت مفید باشید؛ وَالّا مفید نخواهید بود. در کنار درس، از اوضاع عالم، از اوضاع کشور، از مسائل سیاسى مطّلع باشید؛ که اگر بی‌اطّلاع باشید، به درد پاسخگویى به نیازهاى مردم نخواهید خورد؛ این را روراست بهتان بگویم. باید بدانید در مملکت چه میگذرد، در دنیا چه میگذرد، نیازهاى مردم چیست. و بعد هم «مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاسِ اِماماً فَعَلَیهِ اَن یَبدَاَ بِتَعلیمِ نَفسِهِ قَبلَ تَعلیمِ غَیرِه»؛[6] خودمان، خودمان را بایستى دانه‌دانه تأدیب و تربیت کنیم تا ‌ان‌شاءالله‌ مفید باشیم.

رواج آگاهی در جامعهٔ اسلامی و ناممکن‌شدن فریب مردم

… مگر ما مسلمان شدیم که از دوستان تو طعنه و نیشِ زبان بشنویم؟ یک جمله‌ای را به‌صورت تلخ، به‌صورت مسخره، به یک مسلمانی می‌گوید. این مسلمانِ بی‌چیز، بی‌مال، تهی‌دست، اما آگاه، باشعور، بافهم، با منطق قوی، آن‌چنان جواب او را می‌دهد که دهان او را می‌بندد. آن‌چنان آگاهی و شعور در میان مردم مسلمان جامعه به‌وسیلۀ اسلام و تعلیمات و آموزش‌های اسلامی رواج می‌گیرد که کلاه‌گذاشتن سرِ مردم در جامعۀ اسلامی امکان‌ناپذیر می‌شود.

آگاه‌شدن به‌عنوان وظیفه‌ای الهی به تعلیم قرآن

… آنها را کَت‌بسته به شهر [بردند.] می‌گوید نخستین دشمنی که بر آنان تاخت، خواب بود. قبل از آنکه دشمن‌های مسلح بر سر آنان بتازند، دشمنِ خواب بر سر آنان تاخت، اول خواب رفتند تا تسلیم شدند؛ اول خواب رفتند تا کَتِشان بسته شد؛ اول خواب رفتند تا شیرۀ جانشان کشیده شد. تا وقتی‌که مردم آگاه بودند، بیدار بودند، تا وقتی‌که تحت تأثیر تعلیمات قرآن، آگاه‌شدن را همچون یک وظیفۀ الهی برای خود و برای دیگران تعلیم می‌کردند؛ همه‌چیزشان بر جای بود؛ و از وقتی‌که خواب رفتند و این دشمن خطرناک بر آنان تاخت، همۀ دشمنانِ دیگر هم بر آنان [تاختند].

ارتقای اندیشهٔ اسلامی و سیاسی مردم شرط حرکت آنان

سومین ویژگیِ لازم در این مجالس، افزایش ایمان و معرفت دینی در مردم [است]. (73/3/17) و بالاآوردن سطح اندیشۀ اسلامی و سیاسی مردم، تا مردم بدانند که اسلام از آنها چه خواسته و در چه وضعی از اوضاع سیاسی قرار دارند. اگر مردم ندانند، حرکت نخواهند کرد. (59/8/16) در چنین مجالسی باید از دین، نکاتی عنوان شود که موجب ایمان و معرفتِ بیشتر در مستمع و مخاطب شود. یعنی سخنرانان و منبری‌ها، یک موعظۀ درست، یک حدیث صحیح، بخشی از تاریخ آموزندۀ درست، تفسیرِ آیه‌ای از قرآن یا مطلبی از یک عالم و دانشمندِ بزرگ اسلامی را در …

آگاهی امروز مردم در برابر بی‌خبری دوران رژیم گذشته

… خیلى صریح، در یک برهه‌اى کمتر صریح، دخالتهاى آنها بود؛ یک مشت مزدور را میبردند، مى‌نشاندند آنجا و به‌وسیله‌ى آنها در مجلس شورا و مجلس سنا کار خودشان را انجام میدادند. مردم اصلاً نمیدانستند چه کسى در رأس کار است؛ اصلاً رابطه‌ى بین مردم و حکومت قطع بود. آگاهى مردم، اطّلاع مردم از مسائل کشور، از مسائل سیاسى که شما امروز مى‌بینید، این درست نقطه‌ى مقابل آن چیزى است که آن روز وجود داشت؛ رژیم خبیث بکل منقطع بود با آحاد مردم.

بی‌خبری دانشجویان از بطن جریان‌ها و ذهنیت‌سازی اخبار

… ندارد، تعبّد هم میکند امّا دلش میخواهد وجه این کارى را که به آن تعبّد کرده بداند. اگر ندانست تدریجاً دچار شبهه میشود، دچار ابهام میشود، و این ابهام، او را حتّى در نفْسِ تعبّد هم تضعیف میکند و تعبّدش بتدریج ضعیف میشود. پس یکى [دیگر] از مشکلات دانشجو این است. دانشجویان غالباً از جریانات هم بى‌خبرند و از بطون کارها خبر ندارند؛ [وقتی] یک خبرى در رادیو یا در روزنامه پخش میشود، ذهن اینها شروع میکند به کار کردن؛ حالا در صورتى که یک مؤثّر خارجى هم نباشد؛ اگر باشد که دیگر واویلا! پس این هم یکى از مشکلات دانشجو است.