وقتی که به عدم تفکیک دین از سیاست قائل هستید، پس اهل دین باید سیاست را بشناسند و آن را بفهمند و در آن جایی که میدانِ کار سیاسی است، فعّال باشند و در آن جایی که میدان بیان احکام دینی محض است، آگاه از امر سیاسی و وضع سیاسی، آن را اعلام کنند. سیاست موجب نمیشود که انسان حکمی را کتمان کند. سیاست نباید موجب کتمان احکام الهی شود. نخیر؛ به عکس، سیاست موجب میشود که انسان، احکام و معارف الهی را طوری بیان کند که در نفوس مؤثّر واقع شود و با توجّه به همه جوانب ادا گردد. این، معنای آگاهی از سیاست برای امر تبلیغ است.آگاهی سیاسی
نامهای دیگر: آگاهی، آگاهی دینی و سیاسی، آگاهی سیاسی مردم
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
شناخت اوضاع سیاسی کشور و جهان در میان مردم، طلاب و دانشجویان.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مراسم بیعت طلاب و روحانیون— ۱۳۶۸/۰۳/۲۲
سیر زمانی
از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴۱۳۶۸۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
و امّا ایشان یک نقطهی شخصیّت استثنائی دارد که هیچ کدام از مراجع اخیر ما ــ حالا گذشتهها هم همینجور، [از بینِ] گذشتهها من یادم نمیآید ــ این نقطه را ندارند و آن مسئلهی سیاسی است؛ آن بهاصطلاح اندیشهی سیاسی است. اندیشهی سیاسی غیر از گرایش سیاسی است. بعضیها گرایش سیاسی داشتند. مرحوم آقای آخوند، مرحوم آشیخ عبدالله مازندرانی و دیگرانی که بودند، اینها گرایش سیاسی داشتند. آن وقت حتّی در بین طلبهها گرایش سیاسی وجود داشت. علّت هم این بود که مطبوعات مصر و شام و مانند اینها میآمد نجف در کتابخانهها، آن مطبوعات هم تحت تأثیر سیّدجمال و محمّد عبدُه و مانند اینها بودند و حرفهای نو مطرح میکردند. این مرحوم آقا نجفی قوچانی نقل میکند در خاطراتش، آدم میبیند که آنجا طلبههایی که گرایش سیاسی داشتند، زیاد بودند. در بین علما هم بودند که گرایش سیاسی [داشتند]، امّا گرایش سیاسی، علاقهی سیاسی، حتّی حرف زدن سیاسی، یک حرف است، اندیشهی سیاسی یک حرف دیگر است. آقای نائینی اندیشهی سیاسی داشت، فکر سیاسی داشت. این تنبیهالاُمّة واقعاً مظلوم واقع شده. خدا رحمت کند مرحوم آقای طالقانی را که این کتاب را تجدید چاپ کردند وَالّا آن چاپ قبلی این کتاب که شنیدیم معروف است که جمع کرده بودند، آن یک چاپ خیلی منحطّ[7] عقبماندهای بود. ایشان چاپ کردند و پاورقی زدند و کارهایی مانند اینها کردند. ولی تا الان هم این کتاب هنوز همچنان مهجور است در حالی که کتاب مهمّی است. حالا من یک اشارهی کوتاهی در زمینهی مسائل ایشان در این کتاب، عرض میکنم.شاهدها (۴۲ پاراگراف)
تفاوت اندیشهٔ سیاسی با گرایش و علاقهٔ سیاسی
و امّا ایشان یک نقطهی شخصیّت استثنائی دارد که هیچ کدام از مراجع اخیر ما ــ حالا گذشتهها هم همینجور، [از بینِ] گذشتهها من یادم نمیآید ــ این نقطه را ندارند و آن مسئلهی سیاسی است؛ آن بهاصطلاح اندیشهی سیاسی است. اندیشهی سیاسی غیر از گرایش سیاسی است. بعضیها گرایش سیاسی داشتند. مرحوم آقای آخوند، مرحوم آشیخ عبدالله مازندرانی و دیگرانی که بودند، اینها گرایش سیاسی داشتند. آن وقت حتّی در بین طلبهها گرایش سیاسی وجود داشت. علّت هم این بود که مطبوعات مصر و شام و مانند اینها میآمد نجف در کتابخانهها، آن مطبوعات هم تحت تأثیر سیّدجمال و …آگاهی سیاسی برای بیان مؤثر احکام الهی در تبلیغ، نه کتمان آن
… سیاست قائل هستید، پس اهل دین باید سیاست را بشناسند و آن را بفهمند و در آن جایی که میدانِ کار سیاسی است، فعّال باشند و در آن جایی که میدان بیان احکام دینی محض است، آگاه از امر سیاسی و وضع سیاسی، آن را اعلام کنند. سیاست موجب نمیشود که انسان حکمی را کتمان کند. سیاست نباید موجب کتمان احکام الهی شود. نخیر؛ به عکس، سیاست موجب میشود که انسان، احکام و معارف الهی را طوری بیان کند که در نفوس مؤثّر واقع شود و با توجّه به همه جوانب ادا گردد. این، معنای آگاهی از سیاست برای امر تبلیغ است.نابودی و ضعف ملتهایی که فقط به مسائل کشور خود بپردازند
از جملهی تعابیری که در این روایت هست، [این است که] میفرمایند: وَ لَو کانَ کُلُّ قَومٍ اِنَّما یَتَّکِلونَ عَلیٰ بِلادِهِم وَ ما فیها؛ اگر قرار باشد که هر جمعیّتی، هر ملّتی فقط به خودشان، به مسائل کشور خودشان، به مسائل شهر خودشان بپردازند، به آنها فقط تکیه کنند و اهمّیّت بدهند، هَلَکوا؛ از بین میروند. اگر شما ندانید در دنیا چه میگذرد، ضعیف میشوید؛ هَلَکوا، تعبیر امام صادق (علیه السّلام) است. وَ خَرُبَتِ البِلاد؛ همان کشور خودتان، منطقهی مورد نظر خودتان هم نابود میشود، خراب میشود. وَ سَقَطَتِ الجَلَبُ وَ الاَربَاح ــ «جَلَب» یعنی درآمد ــ درآمدهای ملّیتان هم کاهش پیدا میکند. باید بدانید دنیا چه خبر …مصونیت کشور آگاه به مسائل جهانی از فریب در معاملات جهانی
اینکه ما تکرار میکنیم مسئلهی دشمنشناسی را، اینکه ما عرض میکنیم دشمن را بشناسید، روشهای دشمن را بشناسید، کارکرد دشمن را بشناسید، مقدار پیشرفت دشمن را بشناسید، ضعف دشمن را بشناسید، قوّت دشمن را بشناسید، این فقط خطاب به مسئولین نیست، به آحاد مردم [هم هست]. کشوری که جوانش، غیر جوانش، عالِمش، درسخوانش، کاسبش، همه، توجّه به مسائل جهانی دارند، این کشور، هرگز سرش کلاه نمیرود. ما خیلی جاها در معاملات جهانی سرمان کلاه رفته؛ برای خاطر اینکه به مسئلهی جهانی توجّه نداشتیم. این طرفِ ما با چه نیّتی وارد میدان شده، با چه نیّتی این حرف را به ما میزند، این اصرار را روی فلان مسئله انجام میدهد، مشکل او چیست، ما چقدر احتیاج داریم، او چقدر احتیاج دارد؛ اینها را باید [بدانیم]. اگر اینها را بدانیم، سرمان کلاه نمیرود. هر جا اینها را …لزوم افزایش آگاهی سیاسی و دینی دانشجویان و پرهیز از ادعای دانستن همهچیز
کار سوّم: سطح آگاهی سیاسی و دینی خودتان را افزایش بدهید. نگویید ما همه چیز را بلدیم، به همه چیز مسلّطیم؛ نه، گاهی سطح آگاهیهای سیاسی کم است، گاهی سطح آگاهیهای دینی کم است. امروز امکانات فراوان است برای این معنا؛ هم در مورد سیاست، هم در مورد دین. حالا در مورد دین، مثلاً حوزهی علمیّهی قم -حالا یکی از دوستان گِلهی سخت و تند حسابی و جانداری از حوزهی علمیّهی قم کردند؛ البتّه نصفش وارد است، نصفش وارد نیست؛ بهطور کلّی نمیشود رد …تبدیل ملت منزوی از سیاست به ملتی آگاه و سیاسی با انقلاب
ملت ما از مسائل سیاسی منزوی بود، روگردان بود، حوادث کشور را مورد توجه قرار نمیداد. انقلاب این حالت را از ملت ما گرفت، ما را تبدیل کرد به یک ملت آگاه و سیاسی. امروز نوجوانهای ما هم در دورترین نقاط کشور تحلیل سیاسی میکنند، حوادث سیاسی را درک میکنند، روی هر مسئلهای تحلیل میگذارند. قبل از انقلاب اینجور نبود. سیاستگرائی و سیاستفهمی مخصوص یک عدهی انگشتشمار در این کشور بود. مردم عموماً دور از حوادث کشور بودند؛ دولتها میآمدند و میرفتند، قراردادهای بینالمللی بسته میشد، کارهای بزرگ در دنیا انجام میگرفت، ملت خبر هم نمیشد. اینها خطوط اصلی …غفلت در سیاست گاه مانند خیانت ضربه میزند و مأمن دشمن میسازد
… به عنوان اعتراض به انتخابات، مردم را به خیابانها دعوت کردند؛ چرا؟ این چه منطقی است؟ چرا مردم را به خیابان دعوت میکنند؟ مگر مسئلهی انتخابات - مسئلهای به این اهمیت، به این ظرافت - قابل حل توی خیابان است؟ نیروی فشار درست کردن؛ اینها غفلتهای بزرگی است. خوب، وقتی اینجوری میشود، مأمنی درست میکنند برای دشمن؛ مأمنی درست میکنند برای آن کسی که میخواهد ایجاد آشوب و اغتشاش کند؛ اینها غفلتهاست. یعنی در سیاست، غفلتها گاهی مثل خیانتها خیلی ضربه میزند. یعنی واقعاً وقتی شما تیراندازی کردید، این تیر خورد به سینهی یک نفر، ممکن است شما متعمد هم نباشید، اما بالاخره در نتیجه تأثیر ندارد؛ تیر توی قلبش خورد، میافتد میمیرد؛ چه شما تعمد داشته باشید، چه از روی خطا زده باشید؛ خیال کردی این سیبل است، زدی به سینهی آدم. …سیاسی بودن روحانی یعنی قدرت تحلیل و جهتیابی سیاسی، نه ورود در جناحها
… مدرّس است، پیشنماز است، مشغول یک شأنی از شئون روحانی است - سیاسی باشند، یعنی چه؟ این، آن نکتهی اساسی است؛ یعنی قدرت تحلیل سیاسی داشته باشد. من همیشه به دانشجوها و طلبهها میگویم، به شما هم عرض میکنم، و این به همهی روحانیت مربوط میشود: باید سیاسی باشید؛ منتها نه به معنای ورود در باندها و جناحهای سیاسی؛ نه به معنای ملعبه و آلت دست شدن این یا آن حزب یا گروه سیاسی، یا سیاستبازان حرفهای؛ این مطلقاً مورد نظر نیست؛ بلکه به معنای آگاهی سیاسی، قدرت تحلیل سیاسی، داشتن قطبنمای سالم سیاسی که جهت را درست نشان بدهد. گاهی ما طلبهها اشتباه میکنیم؛ قطبنمای ما درست کار نمیکند و جهتیابی سیاسی را درست نشان نمیدهد. این، چیزی نیست که به خودی خود و یک شبه به وجود بیاید؛ نه، این مُزاولت در کار سیاست لازم دارد؛ باید با مسائل سیاسی آشنا شوید، حوادث سیاسی کشور را بدانید و حوادث …توصیه به جوانان، دانشجویان و طلاب به افزایش آگاهی و ریشهٔ کجرویها در کمبود آن
من کلّاً به جوانها و بخصوص به دانشجویان و طلاّب توصیه میکنم که آگاهیهای خودشان را افزایش دهند. بسیاری از این کجرویهایی که شما ملاحظه میکنید، ناشی از کمبود آگاهی است. نسل امروز - بهویژه نسل جوان ما - باید از تاریخ کشورش اطّلاع داشته باشد؛ بخصوص از زمان مشروطیت به این طرف را بداند. شما در هر رشتهای که تحصیل میکنید، چون جزو نخبگان جامعه هستید - بعد از این هم انشاءاللَّه جزو نخبگانِ برتر خواهید بود - باید بدانید که کشور …لزوم آگاهی از مسائل جهان و فهم وظیفه با شناخت گذشته و دشمنان انقلاب
آگاهیهای شما از مسائل جهان باید بالا برود. من گمانم این است هر کسی، هر جوانی و هر دانشجویی که بداند این انقلاب و این نظام، کشور را از دست چه گرگهای خونآشامی گرفته و چه زحماتی را در این بیستودو سال تحمّل کرده تا به اینجا رسیده و چه دشمنیهایی با آن شده و الان هم در کمین آن است، کاملاً میفهمد که در این نظام چه باید بکند. یعنی وظیفهی خودش را حس میکند و تشخیص میدهد. جوان ایرانی، هم روشنبین و باهوش است، هم سیاسی است. لذا جای ابهام باقی نمیماند. بنابراین، علاجی که من پیشنهاد میکنم، کتابخوانی، افزایش مطالعه و کشاندن اجتماعات دانشجویی به بحثهای صحیح و حقیقی - نه بحثهای انحرافی - است. البته بحث خودسازی و درونسازی و نورانی …غفلت همهٔ قشرها از مسائل سیاسی پیش از انقلاب در برابر آگاهی عمومی امروز
… میکنید که من و امثال من، تا سنین مثلاً بیست و چندسالگی، دولتهایی را که برسرِ کار بودند، اصلاً نمیشناختیم که چه کسانی هستند!؟ حالا شما در این مملکت کسی را میشناسید که نداند وزیر آموزش و پرورش کیست؟ وزیر اقتصاد و دارایی کیست؟ یا مثلاً رئیس جمهور را کسی نشناسد؟ در اقصی نقاط کشور هم همه اطّلاع دارند. آن زمان، همه قشرها - از جمله جوانان - اصلاً بهکل از مسائل سیاسی غافل بودند. بیشترین سرگرمی جوانان، به مسائل روزمرّه بود. بعضی در غم نان، مشغول کار سخت بودند، برای این که یک لقمه نان گیر بیاورند و بخورند، که آن هم البته مقداری از درآمدشان صرف خوردن نمیشد؛ صرف کارهای حاشیهای میشد.برتری یا دستکم برابری فهم سیاسی ملت ایران با ملتهای دیگر
عزیزان من! همه حوادثی که بر ملت ایران گذشت، به خاطر همدلی شما مردم، به خوشی و خوبی گذشت. به کشورهای دیگر نگاه کنید! در قضایای مختلف، بین گروههای مردم، درگیریها و تنازعهای خونین به وجود میآید. در ایران اسلامی، مردم از لحاظ هوشیاری سیاسی، از کشورهای دیگر حتماً جلوترند. اگر جلوتر نباشند، عقبتر نیستند. امروز، فهم سیاسی و درک مسائل کشور و جهان در بین ملت ما، از بقیه ملتها بیشتر است و کمتر نیست. این طور نیست که مردم نفهمند چه میگذرد؛ ندانند چه کسی آمد و چه کسی رفت و چه شد؛ دولت و مسؤولان چه میکنند و با چه کسی خوبند و با چه کسی بدند. نخیر؛ مردم اینها را میدانند.ضرورت شعور سیاسی مردم در نظام متکی بر مردم برخلاف حکومتهای دیکتاتوری
… کنند. یک کشورى که جوانهایش سیاسى نیستند اصلاً در باغ مسائل سیاسى نیستند مسائل سیاسى دنیا را نمیفهمند، جریانهاى سیاسى دنیا را نمیفهمند، تحلیل درست ندارند، مگر میتواند بر دوش مردم، حکومت و حرکت و مبارزه و جهاد بکند؟ بله، [اگر] حکومت دیکتاتورى باشد، میشود. صرفهى حکومتهاى دیکتاتور دنیا به این است که مردم سیاسى نباشند؛ مردم درک سیاسى و تحلیل سیاسى و شعور سیاسى نداشته باشند. امّا یک حکومتى که میخواهد به دست مردم کارهاى بزرگ را انجام بدهد، نظام را میخواهد با دوش مردم، با قدرت بىپایان مردم به سرمنزل برساند و مردم را همهچیز نظام میداند، مگر میتوانند مردم یک چنین نظامى، بخصوص جوانهایش و بالاخص جوانهاى دانشجویش غیر سیاسى باشند؛ مگر میشود؟ عالِمترین عالِمها، دانشمندترین دانشمندها را هم اگر مغز سیاسى و فهم سیاسى نداشته باشد، دشمن با یک آبنباتترشی میتواند ببرد آن طرف، مجذوب خودش بکند، براى خودش قرار بدهد. این نکات ریز را باید جوانهاى ما درک کنند.نبود تحلیل سیاسی مردم عامل شکست امام حسن (ع) و مظلومیت امیرالمؤمنین (ع)
… این وضعیّت را. دانشجویى که اصلاً نفهمد در دنیا چه میگذرد، این دانشجو، دانشجوى زمان خودش نیست، مرد زمان خودش نیست. دانشجو باید احساس سیاسى داشته باشد، درک سیاسى داشته باشد، تحلیل سیاسى داشته باشد. بنده مکرّراً در قضایاى تاریخ اسلام این مطلب را گفتهام؛ آن چیزى که امام حسن مجتبىٰ را شکست داد، نبودن تحلیل سیاسى در مردم بود؛ مردم تحلیل سیاسى نداشتند. آن چیزى که فتنهى خوارج را به وجود آورد و امیرالمؤمنین را آنجور زیر فشار قرار داد و قدرتمندترین آدم تاریخ را آنجور مظلوم کرد و على شد مظلوم، نبودن تحلیل سیاسى در مردم بود؛ وَالّا همهى مردم که بىدین نبودند؛ [آنها] تحلیل سیاسى نداشتند. یک شایعهاى دشمن مىانداخت، فوراً این شایعه همهجا پخش میشد و همه قبول میکردند؛ خب چرا باید اینجور باشد؟ اگر ملّت، هشیارى لازم را داشته باشد، شایعهى دشمن مثل برفى و یخى است زیر آفتاب؛ چه کسى …لزوم بینش سیاسی در امر به معروف و فهم حقایق همهٔ کارها
در این قضیّه، بینش سیاسی لازم است. گرچه من معتقدم در همهی کارها، اگر انسان سیاسی نباشد، درست نمیتواند حقایق را بفهمد. سیاست یک عطر و بوی خاصّی است. مثل این است که شما گلی را میبرید پیش کسی که شامّه ندارد. همه چیز را از این گل میفهمد، اما یک چیز را نمیفهمد. شما نمیتوانید بفهمید که او این را نمیفهمد، او هم نمیتواند بفهمد که شما چیزی اضافه بر او دارید و میفهمید. او، …ناآگاهی سیاسی مردم عادی در کشورهای پیشرفته برخلاف جامعهٔ ایران
دوم، معرفت سیاسی است. جامعهی ما برخلاف بسیاری از جوامع دیگر، یک جامعهی سیاسی است. شما اگر به کشورهای دیگر رفته و با مردم معمولی حرف زده باشید، میبینید حتی در این کشورهای پیشرفتهی دنیا که از لحاظ مادی و ترقیات و فناوری خیلی جلو هستند، مردم از سیاست چیزی نمیفهمند. این دولت چرا آمد، این دولت چرا رفت؟ فلان مسألهی جهانی چیست؟ علت دشمنی دولتشان مثلاً با فلان کشور چیست؟ حتی علت لشکرکشیها را نمیدانند! متوجه نیستند فلان لشکرکشی برای چه بود؟ فلان راهپیمایی که راه انداختند برای چه بود؟ این سر و صدا برای چه بود؟ مردم معمولی به …سیاسی بودن مردم ایران و لزوم آگاهیبخشی سیاسی به آنان
… دارند. اینها جزو مسائل سیاسی و مخصوص طبقات روشنفکر است که مثلاً صهیونیسم چرا بهوجود آمد؟ صهیونیسم چه کار میکند؟ اعراب در مقابل صهیونیسم چه موضعی دارند؟ علت مبارزه با اسرائیل چیست؟ اینها مسائلی است که امروز در بین مردم ما روشن است و مردم اینها را میدانند. مردم سیاسیاند. پس، به این مردم باید آگاهی سیاسی داد؛ چون یکی از مطالبات و خواستههای آنهاست. علاوه بر این، باید به مردم تحلیل سیاسی داد. معرفت سیاسی کافی نیست؛ قوت تحلیل سیاسی لازم است. من در تاریخ اسلام که نگاه میکنم، هرجا ایرادی و اشکالی در حرکت تاریخ مشاهده میکنم، وقتی دقت میکنم، میبینم بهخاطر این بوده است که مردم قدرت تحلیل سیاسی نداشتهاند. …لزوم آگاهی سیاسی طلاب و پیشی گرفتن از جریانهای روز
البتّه بُعد دیگرِ وحدت دین و سیاست، این است که حوزههاى علمیّه بایستى از سیاست هرگز دور نمانند؛ طلّاب باید آگاهى سیاسى پیدا کنند. مبادا جریانهاى سیاسى روز سبقت بگیرد بر ذهن طلّاب در حوزهى علمیّه. حضور داشته باشند در فضا بلکه جلوتر از زمان باشند؛ فکر سیاسى روشن داشته باشند. کمااینکه علمائى که فکر سیاسى روشن داشتند مفید بودند. ما مىبینیم عالمِ ملّاى محقّقِ شجاعِ بهدردبخورى از لحاظ شخصى را که به خاطر نداشتن فکر سیاسى یک جا که وجودش باید مفید میشده، مفید واقع نشده؛ یک نظرى یک جا داده که آن نظر بر خلاف است؛ یک تشخیصى یک جا در …آسیبپذیری عالم متقی ناآگاه و لزوم کسب آگاهیهای لازم
خب، این علم و این تقوا؛ [شرط] بعد آگاهىهاى لازم، که انسان از ناآگاهى خیلى ضربه میخورد. گاهى انسان عالِم هم هست، متّقى هم هست، امّا انسان ناآگاه است، سرش کلاه میرود. [کسب] آگاهىهاى لازم و خود را با این سه عنصر اصلى روزبهروز ساختن، براى اینکه هر یکى از شما بتوانید یک مشعلى باشید براى آیندهى این انقلاب و آیندهى این حرکت عظیم.سطح بالای آگاهی سیاسی همهٔ قشرهای ملت و لزوم تقویت آن
… باید ملّت ما با همان ارادهاى که این نظام را در طول چند سال مبارزه به وجود آورد و در طول چند سال مبارزه و مقاومت حفظ کرد، در آینده هم با قدرت، با مقاومت، با مجاهدت، با آگاهى و هوشیارى، این نعمت بزرگ الهى را حفظ کند. ملّت ما بحمدالله ملّت هشیارى است. شاید کمتر ملّتى را در دنیا بتوان نشان داد که سطح عمومى آگاهى سیاسى در آن، به قدر ملّت ما باشد. بچّهها، نوجوانها، پیرزنها، روستاییهاى دوردست، همهی قشرهاى ملّت، از مسائل سیاسى و از مسائل جهانى چیزهایى را میدانند، آگاهیهاى خوبى دارند؛ البتّه باید تقویت هم بشود. باید همین آگاهیها و همین قدرت تحلیل، روزبهروز بالا برود تا مردم در مقابل حوادث بتوانند خودشان را حفظ کنند.امروز دنیا در مقابل ملّت ما با حال تعجّب به اوضاع داخلى ما نگاه میکند؛ انتظار داشتند بعد از خلأیى که از رحلت رهبر عظیمالشّأن و امام فقید ما به وجود …آگاهی سیاسی سومین عنصر استحکام حوزه بهمثابهٔ چشم حرکت
عنصر سوم، آگاهی سیاسی است. آگاهی سیاسی به مثابهی چشمی است که اگر نداشته باشیم، آن دو عنصر دیگر در حرکت به ما کمک نخواهند کرد. باید سه عنصر اصلی قاعده را حفظ کرد. البته حوزهی علمیه باید یکپارچه باشد و از برخی تشنجات که در گوشه و کنار وجود دارد، بری و برکنار بماند. حوزهی علمیه، جایگاه قداست و پاکی است.سنجش افراد و مکتبها با معیار قرآن و پیشرفت عبادت آگاهان
اما یک نفر آدم روشن، یک نفر آدم آگاه، یک آدمی که چیز میفهمد و میخواهد بفهمد، یک آدمی که در قضاوتهای خود و در عمل خود، در دوستی خود، در دشمنی خود، اندیشۀ خود را، فهم خود را دخالت میدهد، افراد را، مکتبها را، حرفها را با معیارهای قرآنی و اسلامی میسنجد، اگر قابل قبول بود روی چشم میگذارد، اگر قابل قبول نبود رد میکند؛ اینها اگر چنانچه عبادت خدا بکنند، پیش میروند. مثل آنکسیکه سوار اسب تیزپایی شده و دارد میتازد بهسوی مقصدی معیّن در راهی روشن. طبقۀ دوم و گروه دوم هم اینها بودند. این بدبختهای نادان با علی جنگیدند، البته اول بر اثر یک غفلت و اشتباه که از خود آنان سر زد، فریب معاویه را خوردند...[بعد] بر اثر همین اشتباه و خطا و این حالت [کجفکری] که دارند، با علی به هم میزنند.[9] این گروه دوم.رشد فهم و بلوغ سیاسی مردم و افزایش خواست آنان برای این جهتگیریها
… در زمینهی جهتگیریهای کلی و کلان دولت توصیهی من این است که این جهتگیریها را با شدت، با حدت و با تعصب حفظ کنید. از این جهتگیریها انصراف پیدا نکنید: جهتگیری دین، جهتگیری اخلاق، جهتگیری عدالت، جهتگیری خدمت، جهتگیری مقابله و مبارزهی با استکبار و زورگویان عالم. رشد روزافزون فهم و سواد و بلوغ سیاسی مردم موجب شده است که این چیزها را بیشتر بخواهند. امروز برای مردم مسئلهی استکبارستیزی، روشنتر و واضحتر و مطلوبتر از سالهای قبل و اوائل انقلاب است. امروز مردم خیلی چیزها را به چشم خودشان مشاهده کردهاند، بوضوح تجربه کردهاند؛ لذا خیلی چیزها برایشان روشن است. مسئلهی خدمترسانی همین جور است، مسئلهی …جایگاه محکمتر عناصر فعال و هوشیار و سهم ضعیف عناصر غافل در نظم جدید
… و موازنههای قدرت در سطح دنیا در حال تحولات است و انسان شکلگیری جدیدی را مشاهده میکند. شما که دستی در سیاست دارید، خوب میدانید که در این شرائط، همهی عناصر حاضر در صحنه میتوانند به نفع اهداف و آرمانهای خود نقش بیافرینند، یا میتوانند عاطل و باطل بمانند. آن وقتی که جابهجائیها دارد صورت میگیرد، تحولات جهانی دارد انجام میگیرد، یک عنصر بیکار، کمکار و غافل قطعاً در تحول آینده، در شکل جدیدی که بناست بر اوضاع سیاسی دنیا حاکم شود، نقش ضعیفتری نصیب خود خواهد کرد. عنصری که فعال است، هوشیار است، بیدار است، صحنه را رصد میکند، فعل و انفعالات را میبیند و پیشبینی میکند، او میتواند در شکل جدیدی که بناست به وجود بیاید، برای خود جایگاه محکمتری، بابرکتتری و نزدیکتر به اهداف و آرمانهای خود فراهم کند. شرائط امروز این است.ضرورت قدرت تحلیل سیاسی برای مصونیت ملت و پیشرفتگی ملت ایران در آن
… به وجود میآورند و این تناقض وحشتناک را ایجاد مینمایند. خودتان را از این مسائل برکنار بدارید. البته هر کسی در مسائل گوناگون سیاسی، مجاری سیاست کشور و موضعگیریها و گفتارهای اشخاص دیدی دارد و نظر پیدا میکند. این هیچ اشکالی ندارد؛ باید هم انسان صاحبنظر باشد؛ بنده هم همیشه روی این مسأله تأکید میکنم که باید سیاستدان بود و قدرت تحلیل سیاسی داشت. این یک ملت را مصونیّت میبخشد که بفهمد جریان سیاسی در دنیا چیست؛ یعنی میخواهند چه بر سر او بیاورند و او را به کجا بکشانند و او باید به کجا برود و چه باید اراده کند. اینها جزو چیزهای لازم برای ملت است و خوشبختانه ملت ما از جهت آگاهی سیاسی جزو ملتهای پیشرفته است؛ اما این غیر از جناحبندی و موضعگیری و جنجال و مناقشه سیاسی است. از این پرهیز کنید و به کار اصلی که آینده کشور در گرو آن است و در اختیار شماست، بپردازید. شما باید کاملاً بتوانید این را تدارک کنید.آگاهی امروز مردم از دولت و تصمیماتش برخلاف بیخبری گذشته
اوّلاً یک نکتهى خیلى مهمّى که شاید واقعاً شماها امروز نتوانید حتّى درست تصوّر بکنید آن را، من از آن دوران بگویم. در آن دوران مسائل کشور ــ مسائل سیاست، دولت ــ مطلقاً براى مردم مطرح نبود؛ یعنى حالا شما مثلاً وزرا را میشناسید، مردم ما در کشور وزرا را میشناسند، رئیسجمهور را میشناسند، آن وقتى که نخستوزیر بود، نخستوزیر را میشناختند، کارهاى عمده را میدانند، در مبارزات سیاسى از خیلى چیزها خبر دارند، [مثلاً] دولت امروز چه اقدامى کرده، چه تصمیمى گرفته؛ آن زمان اصلاً دولتها مىآمدند، میرفتند، مردم نمیفهمیدند! یعنى یک نخستوزیر میرفت، یک نخستوزیر دیگرى مىآمد، کابینه عوض میشد، انتخابات میشد، اصلاً مردم خبر نمیشدند؛ بکل بىتفاوت نسبت به مسائل دولت بودند. دولت خودش براى خودش کارهایى میکرد؛ مردم راه خودشان را میرفتند، دولت راه خودش را میرفت؛ فشار روى مردم خیلى زیاد بود، آزادى اصلاً نبود.ناخشنودی آمریکا از ملت بیدار و آگاه به مسائل سیاسی
… در دلهاى این مردم رسوخ پیدا کرده است؛ آنها از این ناراحتند. آنها ملّتى را میخواهند که مثل برّهى رامى آنجا قرار بگیرد، اینها هم یک رژیمى را بر او تحمیل بکنند، یا از آن سوى مرزها به او دیکته کنند، آن ملّت هم بىهیچ مقاومتى آنها را انجام بدهد و آن راه را برود. ملّت بیدار، ملّت هوشیار، ملّت آگاه به مسائل سیاسى، ملّتى که اگر مسئولینش هم بخواهند برخلاف این خطّ مستقیم یک حرکتى بکنند ملّت اعتراض خواهد کرد، اینجور ملّتى را اینها دوست ندارند.نتایج زیانبار بیخبری از تحولات سیاسی و اهمیت تبلیغ آگاهانه
… خود، خوابشان برده است؛ بعد که از اطراف جبهه پیشرفتهایی صورت گرفته است و عدّهای رفتهاند مواضع دشمن را آن جلو جلوها گرفتهاند، این آقا حالا از خواب پا شده است و آن جایی را که خودیها گرفتهاند، زیر رگبار میگیرد؛ به خیال آن که دشمن آن جاست! آن جا، خودیهایند؛ اما این آقا خواب بوده و خبر ندارد! خواب ماندن در مسائل سیاسی، گاهی این طور نتایجی میدهد. تبلیغ، این قدر اهمیّت پیدا میکند.درک و تحلیل جزئیات مسائل از سوی مردم
مردم، جزئیات مسائل را در بسیاری از موارد میدانند، تحلیل میکنند، دقّت میکنند و مسائل را درک میکنند. با وجود این، به برکت اسلام و احکام نورانی قرآن و آموزش توحیدی که اسلام برای ما به ارمغان آورده و امام بزرگوار، این همه ما را به آن توصیه کرده است، میان مردم، همزیستی و همدلی وجود دارد. این را بایستی با همه وجود حفظ کنیم. این نگرش توحیدی، در درون خود انسان هم …رشد آگاهی سیاسی زنان در پرتو انقلاب و جنگ و مصونیت از ظلم
… را که در آن، مرد و زن و فرزندان هستند، به صحنه میآورد و خانوادهای را در میدانِ مبارزه حاضر میکرد. در جنگ نیز همین طور بود. یعنی اگر خانوادههای شهدا - مادران و همسران - صبر نمیکردند، جنگ دچار مشکلات بسیار بزرگی میشد. در آن مقطع، نقش زنان، بسیار برجسته بود. انقلاب و جنگ، زنان ما را در جامعه از آگاهی و رشد سیاسی برخوردار کرد. زن، وقتی با سواد باشد و از آگاهی سیاسی برخوردار شود، کسی نمیتواند به آسانی به او زور بگوید و حقّش را پایمال کند. اینها غنیمتهایی بود که در انقلاب برای زنان پیش آمد. این، نکته اوّل.