آدم نگاه میکند، میبیند که برادران اهل سنت از ما خیلی جلوتر هستند. همین کتابهایی که چاپ کردهاند، آدم میبیند واقعاً و انصافاً همه چیزش خیلی خوب است. البته آنها هم متأسفانه از غلط مصون نیستند؛ اما کتابهایشان کمغلط است؛ تصحیحِ خوب شده، تحقیق شده و از این قبیل.
امکان ارتباط شیعیان پاکستان با همهٔ گروههای غیروهابی
این دو هدف [پس اساس است]: اوّل، حفظ موجودیّت شیعه به عنوان یک موجود منسجم و واحد و متّحد و فعّال و داراى رشد و آگاهى و اهل حرکت و اهل توسّع[6] در اهداف و برنامهها؛ دوّم، همکارى این واحد با بقیّهى مسلمینى که آنجا هستند؛ با گروههایى که نزدیکترند. خب، بالاخره یک عدّه از سنّیهاى آنجا به شما نزدیکترند؛ بِریلَوىها مثلاً با شیعه نسبتاً یک گرایش مناسبترى دارند و آن گروههاى دیوبندى و مانند اینها یک خردهاى سختترند؛ امّا به نظر من اگر یک تلاشِ هماهنگِ قوىاى انجام بگیرد، با همهى غیروهّابىها میتوان اتّصال و ارتباط پیدا کرد. این هدف بسیار خوبى است. حالا این سمینار هم گویا در همین محدودهها و در همین اهداف دارد حرکت میکند.
پرهیز از دادن بهانهٔ اتهام شیعه کردن سنیها به دست توطئهگران
و آن مسئلهى وحدتى که گفتید،[11] بسیار مهم است. هیچ اصرار نداشته باشید براى اینکه حالا مردم را به آنچه شما حق میدانید دعوت کنید؛ بگذارید همان مسئلهى اسلامى در آنجا اصل باشد و احساسات جریحهدار نشود. از توطئهها علیه خودتان واقعاً بیمناک باشید و برحذر باشید؛ چون اندکچیزى پیش بیاید، شما را متّهم کنند به اینکه آمدند سنّیهاى ما را شیعه کنند، و از این حرفها بزنند، آنوقت شما دیگر نمیتوانید آنجا کار کنید. نگذارید که چنین بهانههایى دست افراد بیفتد. بالاخره آن برادر سنّى هم فکر خودش و راه خودش و فقه خودش و نظر خودش را دارد، آن برادر شیعه هم فکر خودش و راه خودش و فقه خودش را. فعلاً آنچه مسئلهى ما است، این نیست که این یکى به عقیدهى آن برگردد یا آن به عقیدهى این برگردد؛ این الان مسئلهى کشور ما و زمان ما …
احترام مسلمانان سنی شرق جهان اسلام به معاویه
بد نیست من خاطرهیی را برای شما نقل کنم؛ هرچند که به خیلی از دوستان هم این را گفتهام. امام یک وقت در اوایل انقلاب در سخنرانیهایشان از معاویه به صورت طعنآمیزی اسم میآورند. شما میدانید که من مدتی را در بلوچستان بودم و با خیلی از علمای آنجا دوست نزدیک هستم. مردم و علمای سنی آن منطقه، معاویه را مقدس میدانند. به امام عرض کردم که در طرف شرق کشورمان، چند صد میلیون نفر معاویه را محترم میشمارند و او را خالالمؤمنین میدانند - البته بحق یا بناحق آن، مربوط به جلسهی بحث است - یعنی مسلمانان هند، پاکستان، بنگلادش و افغانستان اغلب سنی حنفیاند؛ اینها معاویه را محترم میشمارند. امام گفتند عجب، من نمیدانستم! من بعد از آن در طول این ده، یازده سال یک جملهی طعنآمیز از امام راجع به معاویه نشنیدم. من خودم در نماز جمعه راجع به جنگ صفین و سایر جنگهای امیرالمؤمنین صحبت میکنم؛ اما اهانت نمیکنم. تاریخگویی، یک حرف است؛ اهانت، حرف دیگری است. …
مبارزات برخی علمای اهل سنت با حاکمان ظالم
… زمان، بخصوص علماى شیعه ــ چون از لحاظ عقیدهى فقهى یک تفاوت کوچکى اینجا بین علماى برادران اهل سنّت ما با ما هست و اینکه آنها هر حکومتى هست، بالاخره واجبالاطاعهاش میدانند؛ شیعه اینجورى نیست ــ همیشه خارچشمى بودهاند در چشم حکومتهاى باطل؛ تحمّل نمیکرده. البتّه برادران اهل سنّت هم یک جاهایى مبارزات فوقالعاده و جالبى داشتهاند با حکّام ظلم و طاغین ــ در موارد خاصّى که ما نمونههایش را سراغ داریم و مىشناسیم در کشورهاى دیگر و بعضاً در این کشور ــ امّا این دأب علماى شیعه و علماى امامیّه بود که با ضعفا بودند، به آنها کمک میکردند و با خوانین و قدرتمندها درمىافتادند. این هم از دسته وظایفى است که ربطى به این ندارد که حالا انقلاب پیروز شده بود یا نشده بود؛ حکومت اسلامى بود یا نبود؛ تکلیف ما این بود؛ بناى ما بر این بود. خب، همین استان شما همینجور است. آن روزى که انگلیسها در زمان محمّدشاه قاجار اینجا در بوشهر پیاده شدند و …
سنی شدن شیعیان بلوچستان به دست علمای سنی در گذشته بنا بر منقول
راه دوری نرویم؛ در همین منطقهی بلوچستان که شما الان هستید، سالها قبل از شما، علما و طلاب و روحانیونی از مناطق سنینشین به اینجا آمدند و در همین مساجد و در این روستاها زندگی کردند و علیالمنقول - که ظاهراً درست هم همین است - مردم شیعهی آنجا را سنی کردند! حالا ما نمیگوییم شما بروید مردم را شیعه کنید. قصد ما از ایجاد این دفتر، این نیست که ما برویم سنىِ بلوچستان را شیعه کنیم؛ اصلاً این جزو مقاصد ما نیست؛ حالا جزو نتایج باشد، آن بسته به این است که چه پیش بیاید. ما این کار را نمیخواهیم و به قصد آن نرفتهایم؛ ما به …
انتشار اندک کتابهای فقهی شیعه در میان اهل سنت
… در این بحث کنیم که اگر کسی بخواهد فقه صحیح اسلامی را به دست بیاورد، کدام راه اسلم و اتقن است، تا به این نتیجه برسیم که راه اهلبیت کدام است. این، یک فکر و یک ایده است؛ این ایده را بایستی در دنیای اسلام منتشر کرد. از طرف دیگر، متن فقه اهلبیت هم قابل بحث است. کتبی که امروز از ما در دنیای اهل تسنن منتشر شده، مثلاً کتاب «مختصرالنّافع» مرحوم محقق[2] است، که یک جزوهی مختصر و بیاستدلال است. بعضی کتابهای مختصر دیگری هم منتشر شده است و من چون به خاطر ندارم، نمیتوانم عرض کنم. اجمالاً آنچه که من میدانم، کتابهای کمی از ما در بین اهل سنت منتشر شده است. ما در دنیای اسلام، این فقه راقىِ پیشرفتهی پُرفرعِ عمیق را باید معرفی کنیم.