یک مشترکاتى البتّه دارد، یک وجوه تشابهى اینها با هم دارند امّا حقیقتشان یک چیز نیست. اگر من بخواهم وارد بشوم و فرقهاى آن را بگویم، میترسم از اصل مطلب دور بمانم؛ حالا اجمالاً بگوییم. در کشور شوروى، در آن انقلابى که اتّفاق افتاد، محور و عامل قضیّه عبارت بود از یک حزب؛ یک حزبى با یک تشکیلاتى در رأسش و در رهبریاش، و یک ایدئولوژىای، یک تفکّرى. سالها کار کردند، بعد هم آمدند وارد میدان شدند و آنها در حقیقت اثر گذاشتند بر روى یک حرکت مردمى، و بعد هم از آن حرکت مردمى بُل گرفتند؛[2] آن استفادهى واقعى را آنها بردند ــ اینکه نقش حزب ــ بعد هم آمدند در رأس کار و حکومت کردند؛ در مقابل مردم هم هیچ تعهّدى نداشتند، به مردم هم از اوّل اصلاً اجازهى نَفَس کشیدن ندادند؛ در ایدئولوژىشان هم این هست: دیکتاتورى پرولتاریا؛ یعنى آن قوّهى به قول آنها و به ادّعاى آنها کارگرى، که مىآید در رأس کار قرار میگیرد و اصلاً دیکتاتورى میکند؛ به کسى …
کمبود نان و تحریک مردم گرسنه به دست حزب بلشویک
… حکومت داشت در جبهههاى جنگ با آلمان و اتریش و آن گروه جنگ بینالملل اوّل میجنگید که ناگهان این طرف کمبود نان پیدا شد. در شهر مسکو نان کم آمد؛ مردم از گرسنگى از خانهها بیرون آمدند. این واقعیّت و متن تاریخ است؛ اینها ادّعا نیست؛ گرسنه بودند، بیرون آمدند. آن حزب[4] هم از بلبشوى اوضاع جنگ و مانند اینها استفاده کرده بود و کسانى را داخل فرستاده بود؛ تا دیدند که قضیّه اینجورى است، به مسئله رنگ سیاسى دادند، یک جنجالى درست کردند. بعد هم با طرح شعارها و هدایت حزبى، مردمى را که براى نان ــ نان به معناى واقعى ــ [بیرون آمده بودند، علیه حکومت تحریک کردند]. یعنى اگر قرص نان همان جا پیدا میشد و میدادند مردم میخوردند، شورش تمام بود. حادثهى روسیه این است. چقدر خطا میکنند کسانى که وقتى میخواهند انقلاب اسلامى ایران را تحلیل کنند، میروند از سوابق و اندوختههاى ذهنى خودشان از انقلابهاى دیگر استفاده میکنند تا این انقلاب را تحلیل کنند! در حالى که این انقلاب با آن ابزارها اصلاً قابل تحلیل …
تفاوت بنیادین انقلاب ایران با انقلاب کمونیستی ۱۹۱۷ شوروی
… کشور روسیه و انقلاب شوروى گرفته، تا آنچه در هند پیش آمد، تا آنچه در کشورهاى آمریکاى لاتین پیش آمد، تا آنچه در آفریقا پیش آمد، تا آنچه در آسیا پیش آمد، تا آنچه در مصر پیش آمد. در هیچ کدام از این کشورها آن حادثهاى که در ایران اتّفاق افتاد، اتّفاق نیفتاد. اسمِ همهى اینها انقلاب بود ــ یعنى واقعاً مشترک لفظى است انقلاب در ایران و مثلاً انقلاب در شوروى ــ [امّا] اصلاً یک کار انجام نشده، دو کار انجام شده؛ آنچه در ایران اتّفاق افتاد بکلّى متفاوت است با آنچه در انقلاب مارکسیستى و کمونیستى در کشور شوروى در سال ۱۹۱۷ اتّفاق افتاد.