غفلت از علم، اخلاق، وحدت و عدالت عامل عقبگرد و سلطهٔ بیگانگان
… گرفت و پس از سیزده سال اولین نطفهی بارور امت اسلامی در مدینه گذاشته شد. آنچه که میتوانست این هستهی مرکزی را به آنچه ما در قرن چهارم و پنجم هجری از امت اسلامی میدانیم، تبدیل کند، عبارت بود از ایمان روشن ، تعالیم واضح و همهجانبه، عزم راسخ و جهاد مستمر؛ اینها بود که توانست آن جامعهی کوچکِ چندهزار نفرىِ مدینه را در سالهای اول هجرت به یک امت عظیم و مقتدر و عالِم و عزیز و چشمهی جوشان علم و حکمت برای دنیا در قرن چهارم و پنجم هجری تبدیل کند - که تاریخ این را برای ما شرح میدهد - بعد امت اسلامی در افتوخیزهای فراوان خود و در هر جا که از آن تعالیم غفلت کرد، دچار شکست و عقبروی شد. هرجا علم، اخلاق، روابط اجتماعی، اقتدار معنوی، عزت، وحدت و برتر از همه عدالت را نادیده گرفت، رشد آن متوقف شد و عقبگرد کرد و کار به جایی رسید که قدرتهای متجاوز و متعرض و طماع توانستند این امت را تکهپاره کنند، در مقابل هم به تضعیف قوای یکدیگر وادار کنند، بر آنها تسلط پیدا کنند و منابع آنها را بگیرند.