رفتن به محتوای اصلی

امیرالمؤمنین (ع)شخص

نام‌های دیگر: امام علی (ع)، علی بن ابی‌طالب (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نخستین امام شیعیان و سیره، سخنان و حکومت او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع علما و طلاب و اهالی قم (شرایط اسفبار سیاسی- اجتماعی)— ۱۳۴۱/۰۹/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۷
۱۳۴۱۱۳۶۷

فقط سال ۱۳۵۹همهٔ سال‌ها

شاهدها (۱۶ پاراگراف)

برتری ضربهٔ شمشیر او بر عبادت جن و انس به‌سبب اصلاحی بودن

… عاطفه داشته است و آن قدر دلش می‌خواسته است که مردم صالح بشوند، خوب بشوند، لکن وقتی که می‌دید که فلان جمعیت اگر باشند مردم را به فساد می‌کِشند، شمشیر او همان چاقوی طبیب است. او طبیب عالم است و طبیب جامعه است و جامعه را باید با حُسن نیّتی که دارد اصلاح بکند. شمشیر علی بن ابی طالب ضربه‌اش می‌فرماید که از عبادت جن و انس هم بالاتر است.[15] برای اینکه اصلاح است، ضربه اصلاحی است، ضربه افسادی نیست.

حفظ آرامش در دوران اختلاف دستجات، چون اسلام محتاج آرامش است

… که آن مرکز، مرکز حقیقت اسلام است. و شما می‌دانید که حضرت رضا- سلام الله علیه- در آن ابتلائاتی که داشت و در آن مصیبتهای معنوی که برایش وارد می‌شد، بدون اینکه یک اختلافی ایجاد کند، با آرامش، راه خودش را به پیش می‌برد. مقید بود به اینکه آرامش ملت را حفظ کند. و شما می‌دانید که حضرت امیر- سلام الله علیه- ابو الائمه، اول شخص اسلام بعد از رسول الله- صلی الله علیه و آله- در طول مدت عمرشان در جهاد بودند. و در آن مدتی که اختلافات بین دستجات بود ایشان آرامش را حفظ کردند. برای اینکه اسلام محتاج به آرامش است.

ناچیز بودن ریاست دنیا نزد ایشان جز برای اقامهٔ عدل

… چه جور بود سلوکش با مردم و چه بود سفارشهایی که به عمالش یا به حکومتهایی که از طرف او بودند. چه سفارشهای ارزشمندی فرموده است! البته ما نمی‌توانیم خود او باشیم، لکن می‌توانیم که شیعه او باشیم، پیرو او باشیم. تا آن حدودی که بتوانیم، باید پیروی از او بکنیم. او تمام مقصدش خدا بود. اصلش این دنیا و این ریاست دنیا و اینها در نظر او چیزی نبود، مگر اینکه بتواند یک عدلی را در یک دنیا برقرار کند، و الّا پیش آنها مطرح نبود که یک ریاستی داشته باشم یا خلافتی داشته باشم، مگر اینکه بتوانند یک عدلی را اقامه کنند و یک حدی را جاری کنند. ما باید از آنها درس بگیریم و پند بگیریم و به شیوه آنها تا آن اندازه‌ای که می‌توانیم عمل کنیم و از آن چیزهایی که دام شیطان است- که بزرگترین دام همان خودخواهی انسان است- از این دام رهایی پیدا بکنیم و به صراط مستقیم الهی راه برویم تا بتوانیم، هم خودمان را اصلاح …

آمدوشد عادی در کوچه و بازار، برخلاف شیوهٔ محمدرضا پهلوی

شما خیال می‌کنید آن طور که محمد رضا در خیابانها می‌آمد، حضرت امیر هم با اینکه دَه مقابل او سعه مملکتش بود، در خیابانها آن طوری، در کوچه و بازار آن طور [می‌آمد؟] خوب، در کوچه و بازار مثل یک آدمی می‌آمد که نمی‌شناختندش بعضیها. مالک اشتر، که یکی از سردارهای بزرگ اسلام بود، خیال می‌کنید که مثل یکی از این درجه‌دارهای زمان طاغوت بود؟ نه، این تو مردم می‌آمد نمی‌شناختندش. آن روز یک کسی نشناخت و به او فحش داد. و بعد هم ببینید کرامت او را: رفت مسجد به او دعا کرد! این اخلاق را، این تاریخ …

حضور نزد قاضی با یک یهودی و اعتراض به تفاوت خطاب

شما شنیده‌اید که حضرت امیر با آن ظاهراً یهودی بود که در محضر قاضی واقع شدند، در صورتی که حضرت امیر رئیس بود. وقتی که احضارش کرد، رفت پیش قاضی‌ قاضی وقتی که ابا الحسن به ایشان گفت، اشکال کرد به او که نه، به آن هم هر چه می‌گویی به من هم همین طور بگو.[7] این دستوری است برای همه ماها که باید در مسند قضا، یکی که نشست، همه ملت پیشش با یک نظر باشد. تمام نظرش به اجرای عدالت باشد. عدالت، در دشمنش هم به طور عدالت، در دوستش هم به طور عدالت. نه اینجا مسامحه کند و نه آنجا سختگیری کند.

مظهر عدالت و رحمت و الگوی رفتار پاسداران

من این عید سعید را به همه ملت ایران و خصوص سپاه پاسداران و سایر قوای انتظامیه تبریک عرض می‌کنم. این روزی است که به واسطه تولد مولا- علیه السلام- که تولد عدالت مطلق و تولد رحمت الهی هست، به همه شماها تبریک عرض می‌کنم. من امیدوارم که این عدالت الهی که به چهره تابناک علی بن ابی طالب- سلام الله علیه- ظاهر شده است، در ملت ما و در خصوص قوای انتظامیه جلوه‌گر شود. شماها که پاسدار جمهوری اسلامی هستید، و پاسدار اسلام و قرآن هستید، باید به همان نحو که مولا- علیه السلام- مظهر عدالت بود و مظهر رحمت، شما هم اقتدای به آن حضرت کنید، و با عدالت با مردم و بین خودتان رفتار کنید و با عطوفت. از خاصه‌هایی که خدای تبارک و تعالی، برای مومنین ذکر می‌فرماید این است که: اشِدَّاءُ عَلَی الکُفَّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ[2]؛ بر کفار شدید هستند و کوبنده، و در بین خودشان رحیم و با رحمت رفتار می‌کنند. ما اگر بخواهیم بفهمیم که مومن هستیم و تابع دستورات اسلام …

رفتار با مردم در اوج حکومت و نداشتن پیراهن دوم

… به آنها اشکال داشتند و آنها را تقبیح می‌کردند. الآن که خودشان رسیدند آیا همان نقشه را عمل می‌کنند که آیندگان، آنها را تقبیح کنند؟ یا خیر، وقتی که به مقام رسیدند رفتاری می‌کنند که همان طوری که بعد از هزار و چهار صد سال نسبت به امیر المومنین مردم نظر می‌دهند؟ همان که بعد از اینکه مقام ریاست داشت- به حسب اصطلاح شما- تمام ایران و عراق و مصر و جاهای دیگر در زیر سلطه او بود، رفتارش با مردم آن طور بود که هیچ کس نمی‌تواند آن رفتار را داشته باشد. در خطبه جمعه، گاهی که یک وقتی که در خطبه جمعه آمده بودند و منبر بودند، دامنشان را حرکت می‌دادند برای اینکه پیراهن را شسته بودند. و پیراهن عوضی نداشتند.[7]

بعید ندانستن مرگ از ننگ ربودن خلخال زن ذمی

… بیدار بشوند! ما دعوی شیعه‌گری را می‌کنیم. ادعا هست که ما شیعه و تابع هستیم. در مقام امتحان، باز شیعه هستیم؟ تَبَع هستیم آن طوری که او هست؟ به اندازه‌ای که وسعت وجودی ما هست تبعیت می‌کنیم؟ با دوستانمان، با رفقایمان، با همکیشانمان، با بشر آن طور رفتار می‌کنیم؟ آن شخصی بود که وقتی یک خلخال[8] را از پای یک ذِمّیه[9] یا یهودی یا نصارا بوده است بیرون آورده بودند اشرار- قریب به این معنا- فرموده است که اگر انسان بمیرد برای این ننگی که واقع شده و این چیزی که واقع شده است، خیلی بعید نیست.[10] ما هم مدّعی هستیم که شیعه هستیم. روسا و دولتمردان بیدار بشوند! مخاصمه‌ را ترک کنند! این منظره‌ها را ببینند. این جوانهایی که خون خودشان را در راه اسلام داده‌اند ببینند. این جوانهایی که شما را به این مقام رسانده‌اند ببینند، و دست از مخاصمات[11] بردارند، آتش بس کنند. در محضر خداست، همه ما در …

برتری جهت معنوی ضربت علی (ع) در روز خندق بر جهت سیاسی آن

… خدا هستند هر چه نزدیکتر به آن عالَم بشوند ابتهاجشان زیادتر می‌شود، کمالشان زیادتر می‌شود. کوشش کنید که ارتش اسلامی باشید، نیروی اسلامی باشید، نیرویی باشید که بخواهید با این نیروی خودتان اشخاصی هم که خلاف می‌کنند اینها را تربیت کنید، ضربه، ضربه تربیتی باشد؛ ضَرْبَهُ عَلِیٍّ یَوْمَ الْخَنْدَقِ افْضَلُ مِنْ عِبادَهِ الثَّقَلَیْن،[7] این روایتی است از رسول اکرم. ضربه، یک ضربه بود، یک دست بالا بردن و فرود آوردن و یک نفر آدم را در «یوم الخندق» کشتن. البته از جهت سیاسی این ضربه، ضربه‌ای بود که اسلام را از شرّ کفار نجات داد. ولی [مهمتر] از آن جهت، جهت معنوی‌اش است. این دست بالا می‌رود و پایین می‌آید. یکوقت آدم خیال می‌کند منم که این کار را می‌کنم، من بودم که این کردم، من بودم که این جور کردم، این شیطان است.

مظلومیت در ماجرای بر نیزه کردن قرآن و تحمیل بازگشت سپاه

… همه‌اش را گوش کردم. فقط یک کلمه را که گفت «ما می‌خواهیم قیام مسلّحانه بکنیم»، گفتم: نه، شما نمی‌توانید قیام مسلّحانه بکنید. بیخود خودتان را به باد ندهید. اینها با خود قرآن، با خود نهج البلاغه می‌خواهند ما را از بین ببرند و قرآن و نهج البلاغه را از بین ببرند. همان قضیه زمان حضرت امیر و قرآن را سرنیزه کردن که این قرآن حَکَم ما باشد. حضرت امیر مظلوم بود واقعاً. هر چه به این بدبخت‌ها گفت: اینها حیله دارند می‌کنند، بگذارید [بجنگند،] گذشت مطلب. [گفتند:] الآن آن مرکز را می‌گیرند. جمع شدند دورش، شمشیر کشیدند، گفتند: می‌کُشیمت اگر نگویی برگردند، قرآن این طور نوشته. مجبور شد حضرت امیر که امر کند که لشکری که الآن فتح می‌کردند، یک ساعت دیگر اگر مانده بود فتح می‌کردند، برگردند. برگشتند و شکست همان شد که …

تفاوت ماهوی جنگ علی (ع) برای خدا با جنگ معاویه

… کمال مطلق است. انبیا می‌خواهند که همه مردم بشوند مثل امیر المومنین- سلام الله علیه- لکن نمی‌شود، توفیق پیدا نمی‌کنند. این طور نیست که انبیا برای دنیا آمده باشند. دنیا یک وسیله‌ای است برای کمال؛ چنانکه اهل دنیا هم این وسیله را به ضد کمال استعمال می‌کنند. جنگ علی بن ابی طالب با جنگ معاویه ماهیتاً فرق دارد، ذاتاً فرق دارد؛ یکی شمشیر می‌کشد و ظل الله است؛ ظل خداست. یکی شمشیر می‌کشد و ظل شیطان است، ماهیتاً این دو تا با هم فرق دارند. آنکه برای قدرت طلبی و شیطنت فعالیت می‌کند با آنکه برای خدا فعالیت می‌کند، ذاتاً این دو تا با هم فرق دارند و کارهایشان ذاتاً فرق دارد. انبیا برای ثروت و قدرت و دنیا و رسیدن به دنیا و رسیدن به حکومت ابداً یک قدم برنداشتند. و اگر کسی گمان کند که انبیا یا اولیای بزرگ قدمی برای مَسند برداشتند، این نمی‌شناسد آنها را؛ این انبیا را نشناخته. مَسندها همه در نظر انبیا پوچ است و قدرتها همه پوچ.

نیرنگ بر نیزه کردن قرآن و بازگرداندن لشکر اسلام

… دارد، می‌ایستد آنجا در مقابل این آقا که مردم به او اقتدا کردند؛ می‌ایستند یک ده- بیست تا از این رفقایش اینجا می‌ایستند، نماز می‌خوانند. این نماز است؟ اینها می‌خواهند نماز بخوانند؟ اگر می‌خواهند نماز بخوانند، خوب این هم نماز است؟ می‌خواهند نماز را بشکنند؛ عین همان که قرآن را سرنیزه کردند و امیر المومنین را شکستند. هر چه حضرت فرمود که من قرآنم، من قرآن ناطقم، به من گوش کنید، این حیله است، آن احمقها شمشیرها را کشیدند، گفتند: اگر نگویی برگردد، می‌کُشیمت. برگرداندند لشکر اسلام را و نگذاشتند که پیروز بشوند. الآن همان قضیه است؛ نماز می‌خوانند و این نماز برای شکستن مسجد است. مسجد را می‌خواهند بشکنند. مسجدها را من شنیدم خلوت شده است و این تاسف دارد.

مظهر عدالت و لزوم پیروی نمایندگان از راه او

… انحطاط فکری است و انحطاط روحی. من در عین حال که از آقای حجازی تقدیر می‌کنم که ناطق برومندی است و متعهد، لکن گله می‌کنم که در حضور من مسائلی که ممکن است من باورم بیاید فرمودند من چند کلمه‌ای که می‌خواهم در حضور آقایان عرض کنم از باب اینکه امر شده است به تذکر؛ فَانّ الذِّکْری‌ تَنْفَعُ الْمُومِنینَ.[2] تصادف خوبی است که امروز که آقایان در اینجا تشریف دارند و با هم مواجه هستیم مواجه با ملت هستیم، تمام ملت خلاصه در وجود شما آقایان است، تصادف خوبی است که با روز عید مبارکی مصادف شده است، و از آن بهتر این است که روز گشایش مجلس اسلامی در روزی است که عدالت در عالم متولد شده است، روزی است که امیر المومنین- سلام الله علیه- به دنیا آمدند که مظهر همه‌ عدالتها و اعجوبه عالم هستند و از صدر عالم تا ابد بجز رسول اکرم کسی به فضیلت او نیست. این را ما به فال نیک می‌گیریم و این فکر را می‌کنیم که آقایان که در یک روزی که مظهر عدالت خدا، پرتو عدالت انسانی در آن روز متولد شده است، و شما مجلس را در آن روز افتتاح می‌کنید بدانید که باید همان رشته را، همان رشته علی- علیه السلام- را پیروی کنید. من در بعضی مجالس زمان رضا خان رفته‌ام در مجلس به عنوان تماشاگری و مجالس دیگری هم که از آن زمان تا اخیر بوده است شنیده‌ام. آنجایی که من دیده‌ام، مجلس، مجلس شورا نبوده است، مجلس مبارزه بین افراد در آمال خودشان بود؛ جنگ و نزاع بود. حتی بعض اشخاص که اشخاص صحیحی …

عطوفت با سپاهیان در عین فرماندهی کل قوا

باید سلسله مراتب محفوظ باشد. باید اطاعت بی‌چون و چرا انجام گیرد ولی درست مثل صدر اسلام. اطاعت بدون هیچ اغماضی باید باشد، و محبت و دوستی و برادری هم باید باشد. حضرت امیر- علیه السلام- رئیس کل قوا بودند، ولی نسبت به سایر افراد ارتش اسلام هم عطوفت داشتند. هرگز در سپاه اسلام تحمیل نیست. یعنی درست یک عده برادر هستند که در کنار هم برای خدا می‌جنگند، که یکی فرمانده و دیگری فرمانبردار است، و تخلف از دستور فرمانده جایز نیست. باید نظم کاملًا رعایت شود. باید فرماندهان به سربازان بفهمانند که همه با هم برادریم، و همه با …

ارزش ضربت شمشیر او همانند عبادت ثقلین، برخلاف ضربت ابن ملجم

… هم هست. و واسطه ما بین این دو تا هم «الی‌ ما لا یُعلم»[2] هست. و کارهایی که از این انسان صادر می‌شود، حُسن و قبح و صلاح و فسادش، بستگی دارد به آن جهات روحی انسان. اعمال به حسب صورت با هم خیلی فرق ندارند. آن چیزی که فارق بین اعمال است، آن نیات است؛ انَّمَا الاعمالُ‌ بِالنِیّاتِ.[3] ملاحظه می‌کنید که شمشیر دست دو نفر باشد و مثل هم فرود بیاید و مثل هم دو نفر را هلاک کند. یکی از آنها مثل عبادت ثقلین[4] باشد ارزشش، و یکی از آنها طوری باشد که در فساد و در تباهی، قابل ذکر[5] نباشد. اما عمل یک عمل است؛ دست بالا می‌رود و فرود می‌آید و یک نفر را می‌کشد. این اختلاف، مالِ اختلاف خود انسان است. اختلاف روحیات انسان است. و اختلاف قصدهایی است که روی آن قصدها و اغراضی که روی آن اغراض، اعمال موجود می‌شوند. انگیزه اعمال به غایات است. آن چیزی که …

توصیف آن حضرت به بزرگمرد تاریخ و معجزهٔ دهر

با خواست خداوند متعال و به مبارکی و میمنت در روزی بسیار بزرگ، مجلس شورای اسلامی افتتاح می‌شود. روز سیزدهم رجب که روز ولادت با برکت و سعادت بزرگمرد تاریخ و معجزه دهر امیر المومنین علی بن ابی طالب- صلوات الله و سلامه علیه- مجلس مقدس شورای اسلامی که اولین مجلس جمهوری اسلامی است و اولین مجلس است که با انتخابات آزاد انجام گرفت، گشایش می‌یابد. و من امیدوارم که این مجلس به برکت این روز مبارک، مجلس عدالت و پیرو اسلام و به نفع مسلمین و کشور اسلامی باشد. سپاس خداوند بزرگ را که در مدتی کوتاه ملت شریف ایران موفق شد که اساس جمهوری اسلامی را با آزادی و آرامش بنیان گذارد؛ و این از برکت اسلام و وحدت کلمه …