رفتن به محتوای اصلی

امیرالمؤمنین (ع)شخص

نام‌های دیگر: امام علی (ع)، علی بن ابی‌طالب (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نخستین امام شیعیان و سیره، سخنان و حکومت او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع علما و طلاب و اهالی قم (شرایط اسفبار سیاسی- اجتماعی)— ۱۳۴۱/۰۹/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۷
۱۳۴۱۱۳۶۷

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۲۳۴ پاراگراف)

رسیدگی پنهانی شبانه به یتیمان و فقیران

… خانواده ایشان نگران بودند از این طور زندگی که ایشان می‌کند. و ایشان، همین رئیس دولت، یک چیز و- غذای زبری که داشته است- توی یک ظرفی می‌کرده است، سر آن را مُهر می‌کرده که نبادا سَرِ این را باز بکنند و داخلش یک روغنی بکنند، یک چیزی بکنند.[2] با مردم چه جور بود؛ شبها- به طوری که نقل شده است- دور می‌گردیدند تنها و به دوش مبارکشان غذا حمل می‌کردند دور خانه‌ها به اشخاصی که یتیم بودند، فقیر بودند، چه بودند، تقسیم می‌کردند. و این معلوم نبود الّا بعد از اینکه فوت شدند- شهادتشان- شهید شدند. آن وقت معلوم شد.

غذا دادن به کودکان گرسنه و خنداندن آنان

و آن طوری که نقل کردند در یکی از منازل که رفتند چند تا بچه کوچک در آن منزل بود؛ گریه می‌کردند بچه‌ها، گرسنه بودند، بعد از اینکه رفتند و خودشان غذا دادند به آنها، چه کردند و بعد حضرت شروع کرد برای آنها یک کاری کرد که اینها را بخنداند؛ حتی مثل اینکه- مثلًا- صدای شتر کرد. گفت من آمدم اینجا اینها گریه می‌کردند، دلم می‌خواهد حالا که می‌روم اینها خندان باشند.

پناه بردن به رسول‌الله (ص) در شداید جنگ

… است، قرآن این را می‌فرماید، و همان طور که روسای اسلام این طور بودند. خود رسول الله- صلی الله علیه و آله و سلم- ایشان خودشان در جنگها، خودشان وارد میدان نمی‌شدند که آدم بکشند؛ وضع این طور بوده است که نبی رحمت بودند. حتی یک نفر کشته نشده است به دست ایشان. لکن حضرت امیر با آن وضعی که در جنگ داشته است، از ایشان نقل کرده‌اند که ما در شداید پناه می‌بردیم به ایشان![8] یک همچو ... سردار بزرگ که در دنیا نظیر ندارد- به حسب نقلی که از ایشان می‌شد- می‌فرماید که ما در شداید، وقتی جنگ شدید می‌شد، ما پناه می‌بردیم به رسول الله. یک همچو قوّه‌ای بوده او؛ قدرت الهی بوده. این یک دستور کلی است که در آن زمان آنها کرده‌اند و به سعادت رسیدند و به سعادت رسانده‌اند.

رشد و شکوفایی اسلام با مجاهدات او در صدر اسلام

ما باکی از این نداریم که خونهای طیب جوانهای ما در راه اسلام ریخته شده است؛ باکی از این نداریم که شهادت نصیب عزیزان ما شده است. این یک شیوه مرضیه‌ای‌ است که در شیعه امیر المومنین از اول پیدایش اسلام تا کنون بوده است. اسلام با حماسه شیعه همیشه مقارن بوده است. در صدر اسلام امیر المومنین- سلام الله علیه- بزرگمرد اسلام، بزرگمرد دنیا، با مجاهدات بزرگ خود اسلام را رشد داد؛ اسلام را شکوفا کرد. امیر المومنین- سلام الله علیه- با شیعه بزرگوار خود در جنگهای بزرگ اسلام پیشقدم بود. اولاد طاهرین او مثل سید الشهداء- سلام الله علیه- که قیام و نهضت کرد و خون خود را در راه اسلام داد، یا سایر ائمه ما که در پشت پرده تقیه، اسلام را ترویج و قرآن را تایید کردند؛ پس از آنها تنها طایفه‌ای که با جباران و با دیکتاتورهای عصر مقابله و معارضه کردند، …

ظل‌الله بودن به سبب فنای وجودش در پیامبر

… حرکتی نداشت الّا به حرکت و به تحریک خدای تبارک و تعالی، از خودش هیچ نداشت و همه از خدای تبارک و تعالی بود، [او ظل الله است‌]. رسول الله ظل الله است. غیر رسول الله، آنهایی که نزدیک به رسول الله‌اند، نزدیک به ظل الله‌اند؛ اصلْ رسول الله است، او ظل الله است. امیر المومنین- سلام الله علیه- چون تمام وجودش فانی در وجود رسول الله است، ظل الله است. سلاطین جورْ ظلِّ ابلیسند! میزان در تشخیصِ سلطان جائر و سلطان عادل همین است. آنکه ابلیسی است، آنکه جائر است، ظلِّ ابلیس است نه ظلّ الله. حتّی کلمه «ظلّ الله» را هم غصب کرده‌اند اینها! فریب دادند ملتها را. آنکه هیچ ندارد الّا به اراده الله. هیچ حرکت و سکونی …

درخواست یاری امیرالمؤمنین با ورع و تقوا و تلاش

… کسی که در راس بود، در زندگی از همه افراد پایین تر بود: شاید در یمامه، شاید در سرحدات یک نفر باشد که گرسنه باشد؛ یک نفر باشد که درست نتواند زندگی خوب بکند؛ بنا بر این من اینجا که هستم باید زندگی‌ام این باشد یعنی یک لقمه نان با یک قدری نمک. این حکومت ما بود. و ما هم البته قدرت نداریم خودشان فرمودند شما قدرت ندارید لکن اَعِینُونی بِالوَرَعِ وَ الاْجْتِهادِ- بالتَّقوی‌ و الوَرَع وَ الاْجْتِهاد[7] اعانت کنید امیر المومنین- سلام الله علیه- را.

جمع عبادت، علم و زهد با جنگاوری و قدرت

… شکست می‌خورید. الآن باید خودتان را تهذیب کنید. حوزه‌های علمیه باید خودشان را تهذیب کنند. در خلال تهذیب، هر کاری که هست تعقیب کنند از عِلمیات. ما فقاهت لازم داریم. اگر فقیهی از بین برود، اسلام از بین می‌رود. ما فقیه لازم داریم، باید دنبال فقه باشیم. در عین حالی که دنبال فقه هستید، همان طوری که ائمه- علیهم السلام- بودند، حضرت امیر- سلام الله علیه- بود، در عین حالی که نمازش آن طوری بود، در عین حالی که عبادتش آن طور بود، شمشیرش هم آن طور بود؛ در عین حالی که بسط علم و توحید می‌کرد و مثلِ نهج البلاغه را گذاشت برای ما، در عین حال جنگ می‌کرد، در عین حال شمشیر می‌کشید؛ در عین حال که زاهد بود، در عین حال قوی و قدرتمند بود؛ جنگجو بود. اینها با هم باید باشند.

جمع نماز و شمشیر و قضاوت در سیرهٔ امیرالمؤمنین

… چه اطلاعی داری که می‌گویی نمی‌شود؟ چه می‌دانی اسلام چه هست و نمی‌شود. همین حرف است که من می‌گویم که اسلام را مخفی کردند نگذاشتند به مردم برسد. اسلام همین طور در بسته. خیال کردند همین است که بروند صبح نماز بخوانند! خوب ما ببینیم که روسای اسلام ما چه بودند. حضرت امیر نمازش را می‌خواند، شمشیرش را هم می‌کشید. شمشیرش دستش بود، نماز هم می‌خواند؛ هر دو بود. قضاوت هم می‌کرد. همه کارها را می‌کرد. البته حالا توسعه پیدا کرده. توسعه پیدا کردن این است که باید مسائلْ مسائلی بشود که یک قدری درست باشد. قضاوتْ قضاوتِ شرعی باید باشد. این طور قضاوتهایی که محکوم می‌کردند مردم را روی یک همچو روابطی که درست می‌کردند، یا هر چیزی که‌ بود، رشوه‌خواری در کار بود، …

سخن امیرالمؤمنین دربارهٔ ربودن خلخال از پای زن یهودی ذمی

… اقلیتهای مذهبی که در ایران زندگی می‌کنند- برای همه- خیر آورده باشد. ما می‌دانیم که همه اقشار ایران، چه مسلمین و چه غیر مسلمین، در زمان حکومت این شاه و پدرش در زحمت و جور زندگی کردند. و ما می‌دانیم که اسلام همیشه نسبت به اقلیتهای مذهبی احترام قائل بوده است. حتی حضرت امیر- سلام الله علیه- در یک قضیه‌ای- که خلخالی از پای یک زن ذِمیه که یهودیه هم بوده است برده بودند- می‌فرماید که من شنیده‌ام یک همچو چیزی شده است؛ و اگر انسان بمیرد سزاوار است.[1] ما برای اقلیت مذهبی احترام قائل هستیم. اینها اهل ملت ما هستند، اهل مملکت ما هستند. و من امیدوارم که حکومت عدل اسلامی برای آنها بسیار خوب باشد و آنها در پناه اسلام با زندگی مرفه، آزاد و به طور صحیح اینجا زندگی بکنند.

جمع بیان احکام و جنگ با شمشیر

… به طرز صحیح عاقلانه و موافق با همه روابط و ضوابط که در اسلام بوده است [انجام گیرد]؟ اسلام حکومتش سرتاسرِ- تقریباً- آسیا را گرفته بوده، مع ذلک به ما می‌گویند که دین از سیاست جداست! [در صورتی که‌] همانهایی که امر دین با آنها بود، همانها امر سیاست را داشتند. حضرت امیر، هم مساله می‌گفت هم احکام می‌گفت [و] هم شمشیر در دستش بود و جنگ می‌کرد. خود رسول الله، هم قرآن آورد هم حدید را آورد؛ و شمشیر را وارد کرد و آورد و با مخالفین جنگ کرد، و آنها را تابع خودش کرد. این یک مسئله‌ای است که باید خیلی مراعات بکنند.

عمل امیرالمؤمنین در بالاترین درجه به آنچه دعوت می‌کرد

مردم را باید آگاه کرد. ما باید هر طایفه‌ای را از روسای آن طایفه بشناسیم. مثلًا وقتی وارد شدیم در اسلام، ببینیم آنچه اسلام را ایجاد کرد، آنکه اسلام را تقویت کرد خودش چه کاره بود. مطالعه کنیم در پیغمبر اسلام، در حضرت امیر- سلام الله علیه- ببینیم اینها خودشان چه کاره بودند. اینها خودشان که دعوت می‌کردند به این طور مسائل، خودشان هم عامل بودند یا نه؟ تاریخ نشان می‌دهد که خودشان عامل بودند، و در درجه اعلا هم عامل بودند.

پیروزی لشکر خدا در برابر معاویه حتی با شکست ظاهری در صفین

… شکست بخوریم باز پیروزیم، اگر شکست نخوریم هم پیروزیم، برای اینکه ما برای خدا کار کردیم. وقتی برای خدا شد، این پیروزی است خودش و اگر قیامی که بکنند قیام شیطانی باشد، روی هواهای نفس باشد، روی هواهای شیطانی باشد، این شکست است چه به حَسَب ظاهر پیروز بشود یا نشود. مَثَل آن، مقابله حضرت امیر با معاویه است؛ این دو لشکر مقابل هم ایستادند: یکی طاغوت و لشکر طاغوت بود، یکی لشکر خدا بود؛ اگر پیروز شده بود حضرت امیر و کسانی که همراه او بودند پیروز بود، اگر شکست می‌خورد باز پیروز بود. در صفین، حضرت امیر باید گفت که شکست خورد، برای اینکه با حیله‌هایی که کردند نتوانستند کار را پیش ببرند ولی تا آخر این- جند الهی- پیروزمند بود. سید الشهداء- سلام الله علیه- کشته شد، شکست خورد لکن بنی امیه را همچو شکست که تا آخر نتوانستند دیگر کاری‌ بکنند؛ همچو این خون، آن شمشیرها را عقب زد که تا الآن هم که ملاحظه می‌کنید باز پیروزی با سید الشهداست و شکست با یزید و اتباع اوست.

جنگ هجده‌ماهه با معاویه برای برانداختن دستگاه جائر

امروز مطلب مهم است. از مهماتی است که جان باید پایش داد. همان مهمی است که سید الشهداء جانش را داد برایش، همان مهمی است که پیغمبر اسلام بیست و سه سال زحمت برایش کشید، همان مهمی است که حضرت امیر- سلام الله علیه- هجده ماه با معاویه جنگ کرد در صورتی که معاویه دعوی اسلام می‌کرد ... برای اینکه یک سلطان جائر بود، برای اینکه یک دستگاه جائر بود، باید به زمینش بزند. آن قدر از اصحاب بزرگوارش را به کشتن داد، آن قدر از آنها را هم کشت؛ برای چه؟ برای اینکه اقامه حق بکند، اقامه عدل بکند.

زندگی پایین‌تر از همهٔ مردم با وجود حکومت گسترده و حضور در محکمه و پذیرش حکم

… تاریخ نشان می‌دهد که وقتی اسلام جایی را فتح کرده است مردم آن چنان به اسلام رو کرده‌اند و به دولتهای قبلی خود پشت کرده‌اند؛ نظیر ایران که با آغوش باز به اسلام و تشیع روی آوردند. احکام اسلام روی عدالت است. زندگی حکام با پایین ترین افراد، یک طور بوده است. رئیس مذهب ما[1] که حکومتش وسیع بود- چندین مقابل ایران، حجاز و مصر و ایران و همه آنها تحت سیطره او بود- زندگی‌اش از همه افراد ملت پایینتر بود. عدالت را بالاتر از هر کس که تصور شود اجرا می‌کرد. در محکمه اگر ادعایی علیه او بود حاضر می‌شد، در محکمه می‌نشست. حکم خلاف [قاضی‌] را قبول می‌کرد. تشیع در عین مقاومت، عادل است؛ و عدالت یعنی «نه ظلم بکن و نه زیر بار ظلم برو». برنامه تشیع را امام ما در این دو کلمه خلاصه کرد: نه تحمل ظلم بکن و نه ظالم باش. برنامه کلی تشیع و اسلام همین است ... همین است. تشیع از قرآن است.

وجود صاحب‌منصبان نظامی مانند مالک اشتر در حکومت او

… خودشان، فطرت انسانی خودشان را از دست نداده‌اند و اینها قلباً با ملت هستند؛ منتها حالا تحتِ- به خیال خودشان- فرمانِ این بزرگترهای ارتشبدها و امثال اینها هستند؛ و اینها را ترسانده‌اند از اینکه اگر یکوقتی حکومت اسلامی پیش بیاید دیگر صاحب‌منصبی تو [ی‌] کار نیست. نخیر، زمان حضرت امیر هم صاحب‌منصبی تو [ی‌] کار بوده است منتها با یک فرم دیگری بوده است. صاحب منصب، آن وقت هم‌ «مالک اشتر» یکی از صاحب‌منصبهای بزرگِ حضرت امیر بوده است، «محمد بن ابی بکر» یکی از صاحب‌منصبهای بزرگ حضرت امیر بوده است؛ همیشه محتاج است مملکت به ارتش و همیشه محتاج است به صاحب منصب و همیشه محتاج به همه این قشرهایی که در ادارات هست. آنی که احتیاج به او ندارد، آنهایی است که سرْبار هستند؛ آنهایی است که می‌خواهند مال ملت را بخورند و کار هم نکنند؛ مال ملت را بخورند و نفعی هم نداشته …

تعیین برنامهٔ حکومت، دستگاه قضا و قضات

عَلی‌ ایّ حال، اسلام کیفیت حکومت را و برنامه حکومت را تعیین کرده؛ این طور نیست که برنامه‌ای در کار نباشد. این حرفهای مفتی که زده می‌شود ... هم اوصاف حاکم معلوم است در اسلام و مدون است، و هم برنامه حکومت را حضرت امیر معین کرده است که چه جور حکومت باید باشد؛ باید عدلیه‌اش چه باشد، باید- عرض می‌کنم که- قضاتش چه وضعی داشته باشند، باید دیگران- جناحهای- حکومت چه جور باشند. یک مسئله معلوم واضحی است که معین کرده است.

جنگ هجده‌ماهه با معاویه با کشتگان بسیار و ناکامی در برکناری او

و بر فرض اینکه حالا ما نتوانیم، زورمان به او نرسد، همان است که حضرت امیر هم نتوانست. یعنی جنگ کرد و هجده ماه هم جنگ خونین [کرد] که از طرفین عده زیادی [کشته شدند] همه اینها مسْلم بودند، از طرفیْن هم آنها مسْلم بودند و هم اینها مسْلم بودند، آنها مُسْلمِ فاسق بودند اینها مُسْلمِ عدالت‌خواه بودند، اینها با هم جنگ کردند و- عرض می‌کنم که- موفق نشدند به اینکه معاویه را از حکومت کنار بزنند. ما از اینکه یک عده‌ای از ما کشته بشود یا ما یک عده‌ای از آنها را بکشیم باکی نداریم، برای اینکه ما روی تکلیف داریم عمل می‌کنیم. خدای تبارک و تعالی ما را مکلف کرده که با این طور اشخاص، با این طور ظَلَمه، با اینهایی که اساس اسلام را دارند متزلزل می‌کنند و همه …

سزاوار دانستن مرگ از غم ستم به زن ذمی

در کدام وقت اتفاق افتاده است که در اسلام وقتی که در یک مملکت اسلامی که در حال جنگ نبوده و در حال صلح بوده و در حال چه بوده، اقلیتهای مذهبی را قتل عام کرده باشند یا قتل کرده باشند؟! این همین اقلیت مذهبی است که وقتی که یک زن یهودی‌ را، ذِمّی را خلخالش را می‌بَرَند، حضرت امیر می‌گوید اگر انسان بمیرد این ارزش دارد که آدم بمیرد، وقتی بشنود که یک زن ذمی را- یک زنی که در پناه اسلام بوده است- اینها خلخال را از پایش کشیدند. یک همچو اسلامی و یک همچو حکومت اسلامی می‌آید اقلیتهای مذهبی را چه می‌کند؟! اینها همه تبلیغات است که طرفدارهای شاه و شاه با بوقهای خودشان این تبلیغات را می‌کنند برای اینکه حکومت اسلام و اسلام و- عرض می‌کنم- روحانیت اسلام را پیش مردم، یا لا اقل پیش این اشخاصی …

حاضر شدن در محضر قاضی در پی شکایت دیگری

… چیست؟ حکومت اسلام حکومت قانون است. اگر شخص اول مملکت ما در حکومت اسلامی یک خلاف بکند، اسلام او را عزلش کرده. یک ظلم بکند، یک سیلی به یک کسی بزند- ظلماً- اسلام او را عزلش کرده، او دیگر قابلیت از برای حکومت ندارد. این دیکتاتوری است؟ حکومت قانون است، قانون خدا؛ یعنی حاکم، یعنی شخص اول مملکت، اگر یک کسی یک چیزی داشته باشد، شکایتی داشته باشد از او، پیش قاضی می‌رود و او را حاضرش می‌کند و او هم حاضر می‌شود. چنانکه شد، حضرت امیر این کار را کرد. ما هم یک همچو حکومتی می‌خواهیم: حکومت قانون. قانون، آن هم آن قانون؛ آن هم قانون مترقی اسلام.

رسیدگی شبانه به ضعفا و گرسنه نگه داشتن خود از بیم گرسنگی رعیت

… نمی‌شود الّا اینکه نقطه اتکایش یک مبدا معنوی باشد. و باز می‌بینیم که حکومتهایی که سر کار می‌آیند، آن حکومتی که سر کار آمده و نقطه اتکایش خداست چه جور رفتار کرده با بشر، و آن حکومتی که نقطه اتکایش خدا نیست و کاری به این حرفها ندارد چه جور معامله کرده با بشر. آن را می‌بینیم که در عین حالی که حکومت بر این همه ممالک دارد، شبها درِ خانه‌ها خودش پا می‌شود می‌رود می‌گردد و ضُعَفا را بررسی و رسیدگی می‌کند و می‌گوید در یک قولش- سلام الله علیه- در قولش می‌فرماید که اینکه من می‌ترسم که در آن طرف مملکت، در نمی‌دانم یمامه، کجا، یک کسی گرسنه باشد. از این جهت خودش را گرسنه می‌دارد که مبادا خودش سیرتر باشد از این گرسنه‌ها. این اتکای به مبدا غیبی است که این کار را می‌کند و الّا آن هم یک بشری است مثل همه. اتکای به یک مبدا غیبی است که وادار می‌کند یک بشری را بر اینکه بگوید و این طور باشد که اگر که لشکرهای کذا آمدند، معاویه یا کی آمده است، و یک خلخالی را از پای یک ذِمیّه، از پای یک …

جنگ با معاویه، قدرتی متشبث به اسلام

چه جور آدمهایی بودند؟ چه جور زندگی می‌کردند؟ آیا اینها هم از آنها بودند که ملّای درباری بودند؟! مثلًا پیغمبرْ درباری خودش بوده؟! یا پیغمبر با دربارها جنگ کرده، دربارها را شکسته؟ حضرت امیر درباری بوده است یا حضرت امیر هم جنگ کرده با یک قدرتی که متشبث به اسلام هم بوده، مثل معاویه؟! که حجت ما الآن بر این نزاعی که بینِ، بر این مبارزه‌ای که بینِ مسلمین و بین این دستگاه فاسد است، حجت ما بر جواز این و لزوم این عمل، حضرت امیر- سلام الله علیه- است و عمل سید الشهداء- سلام الله علیه؛ که دو نفر آدمی که اینها قدرت داشتند، آن شامات[4] را آنها گرفته …

درنگ در کشتن عمرو بن عبدود تا عمل الهی بماند

… و آرزوی نفسانی ندارد که روی این آمال و آرزوی نفسانی یک کاری انجام بدهد. حضرت امیر- سلام الله علیه- منقول است از ایشان که وقتی با آن عَمْرو بن عَبد ود بود که مقاتله می‌کردند، وقتی که او را شکست و به زمین خورد او، جسارتی کرد به حضرت تفی انداخت؛ حضرت پاشدند؛ نقل است که ایشان پاشدند و رفتند؛ بعد برگشتند و سرش را کندند. سوال کرد گفتند چون آن وقت یک کاری با من کرد، و من خوف این را داشتم که نفسیتی باشد در این کار. باید کاری الهی باشد. این «ظل الله»، کلمه صحیح را که فاتحه همه سلاطین، فاتحه همه قلدرها و قدرتمندان را می‌خواند و تکلیف مومنین و مسلمین را با سلاطین- سلاطین جور- حل می‌کند، این را هم غلط معنا کرده بودند. به خوردِ مردم داده بودند که «ظل الله است» این! با «ظل الله» چه بکنید ... «چه …

کار با دست خود پس از بیعت و وقف قنات برای فقرا

… طور که‌ نقل می‌کنند و تاریخ دارد- شبها می‌انداختند و خودشان و همسرشان روی آنجا می‌خوابیدند. روزها همین پوست گوسفند را علف می‌ریختند رویش برای آن شترشان که علف بخورد؛ این حکومت اسلام. حضرت امیر- سلام الله علیه- با دست خودشان، کلنگ خودشان، قنات درست می‌کردند. در تاریخ هست همان روزی که بیعت کردند با حضرت امیر به خلافت، آن هم خلافتی که دامنه‌اش این قدر زیاد بود، همان روز بعد از اینکه بیعت تمام شد، ایشان بیل و کلنگش را برداشت رفت سراغ آن کاری که می‌کرد؛ کار می‌کرد. آن وقت کار که می‌کرد، نه اینکه کار می‌کرد، برای استفاده خودش که حالا درآوَرَد یک قنات داشته باشد، وقتی که آب زد بیرون، مثل چیز [خون‌] شتر زد بیرون، آن وقت قلم و کاغذ را گرفت وقفش کرد برای فقرا؛ و برای مثلًا چیز [استفاده فقرا] وقف کرد. ما یک همچو حاکمی می‌خواهیم. ما که این قدر زحمت می‌کشیم و فریاد می‌زنیم و ملت اسلام را دعوت می‌کنیم، دعوت می‌کنیم که ما یک حاکمی می‌خواهیم، یک سلطانی می‌خواهیم که خیانتکار نباشد. داشت حساب بیت المال را می‌کرد، حساب زکات و چیزهایی که، مالیاتهایی که به بیت المال …

سپری کردن عمر در پیکار با ستمکاران مدعی اسلام

… کشید تا پیروز شوند و استقلال و آزادی خود را به دست بیاورند. ملت باید بداند که آزادیخواهان جهان به آسانی به آزادی دست نیافته‌اند. پیغمبر بزرگ اسلام- صلی الله علیه و آله- با آن زحمات و رنجهای طاقت فرسا در راه هدف از جهاد با ستمکاران تا آخر عمر دست نکشید. امیر المومنین عمر خود را در پیکار با ستمکاران که خود را مسلمان معرفی می‌کردند به سر برد. دفاع از حق و اسلام، از بزرگترین عبادات است. بگذار عبادتگاههای ما را در این شهر مبارک به خون بکشند و ببندند، که مسلمین با عبادت بزرگتر، ماه شریف را می‌گذرانند.

تبعیت از خلفا در نماز به‌خاطر مصالح عالیهٔ اسلام

… اشکال به آنها داشتند از باب نفهمی، چنانچه حالا هم اگر کسی اشکال کند نمی‌داند قضیه را، نه [اینکه‌] غرض دارد، نمی‌داند قضیه را. زمان ائمه هم بودند. علی بن یقطین هم از وزرا بود. در زمان ائمه هم بودند. خود حضرت امیر را چرا نمی‌گوییم؟ بگوییم حضرت امیر هم‌ هست؟ حضرت امیر بیست و چند سال به واسطه مصالح عالیه اسلام در نماز اینها[13] رفت- عرض بکنم که- تبعیت از اینها کرد، برای اینکه یک مصلحتی بود که فوق این مسائل بود. سایر ائمه- علیهم السلام- هم گاهی مسالمت می‌کردند. یک وقتی نمی‌شد، آن وقت چه می‌کردند. مصالح اسلام فوق این مسائلی است که ما خیال می‌کنیم. فوق این مطالبی است که ما خیال می‌کنیم. این دسته از علمایی که جانفشانی کردند و خودشان را جوری کردند که حالا شما به آنها …

یکرنگی با ملت، روح والا و زندگی پایین‌تر از همهٔ ملت

… رئیس ملت، آرزوی مرگ بکند، که مرگ برای من- مثلًا- بالاتر از این است که در مملکت من یک نفر زنی که معاهد هست خلخال را از پایش درآورند. این حکومتْ حکومتی است که در رفتنش مردم باید به عزا و سوگواری بنشینند؛ و برای‌ همان پنج روز و پنج ساله حکومتش باید جشن بگیرند؛ جشن برای عدالت، جشن برای خدا، جشن برای اینکه این حاکم حاکمی است که با ملت یکرنگ است بلکه سطحش پایینتر است در زندگی؛ سطح روحی‌اش بالاتر از همه آفاق است، و سطح زندگی‌اش پایینتر است از همه ملت.

جایز ندانستن سکوت در برابر ستمکاری

ما از جانب خدای تعالی مامور حفظ ممالک اسلامی و استقلال آنها هستیم و ترک نصیحت و سکوت [را] در مقابل خطرهایی که پیش‌بینی می‌شود برای اسلام و استقلال مملکت جرم می‌دانیم؛ گناه بزرگ می‌دانیم؛ استقبال از مرگ سیاه می‌دانیم. پیشوای بزرگ ما، حضرت امیر المومنین- علیه السلام- سکوت را در مقابل ستمکاری جایز نمی‌دانست؛ و ما نیز جایز نمی‌دانیم. وظیفه ما ارشاد ملت است، ارشاد دولتهاست، ارشاد جمیع دستگاه‌هاست. ما از این وظیفه به خواست خدای تعالی خودداری نمی‌کنیم‌.

ناچاری در بازگرداندن سپاه از بیم کشته شدن به دست یاران

… اصحاب حضرت بودند؛ انصار حضرت بودند. آنها حیله کردند؛ قرآن را بالای نیزه‌ها کردند که «الْحَکَمُ بَیننا وَ بَینکمْ کتابُ الله؛ الْحَکَمُ کتابُ الله».[12] حضرت [پیغام‌] فرستاد به اصحابش که جنگ می‌کردند که آقا برگردید. گفت: آقا مهلت بدهید یک ساعت دیگر مانده. حضرت فرمود: می‌کشند اینها مرا؛ ریخته‌اند دورم؛ شمشیرها کشیده‌اند؛ اگر نیایید می‌کشند. با قرآن، اسلام را شکست دادند.

خانه‌نشینی ۲۵ساله به دستور و سپس قیام در برابر بی‌دینان

چرا علمای تهران در مقابل این گرگهای درنده سکوت اختیار کرده‌اند؟ چرا در مقابل این لا مذهبها که می‌خواهند دینمان را از دستمان بگیرند، سکوت کرده‌اید؟ چرا در مقابل شاه مملکت که می‌خواهد روحانیت را از میان بردارد قیام نمی‌کنید؟ چرا در مقابل حکام سکوت می‌کنید؟ شما شنیده‌اید که حضرت علی خانه‌نشین شده بود؛ اما دستور این بوده که 25 سال خانه‌نشین بشود. و بالاخره پس از این مدت، پدر مخالفین را در آورده است. یعنی مردم دیدند حق با حضرت علی است آن وقت در مقابل بی‌دینها قیام کرده‌اند. حال ما چند سال صبر کرده‌ایم. در زمان پدرش هر کاری کرد هیچ کس حرفی نزد. گفته‌اند ببینیم آخر الامر چه می‌شود. تا آن طور مُرد. حالا پسرش دارد لطمه به دین می‌زند. باید هر طوری است حساب او را تصفیه کنیم. از امروز به بعد، سکوت فایده ندارد. امروز دیگر روز سکوت نیست. …

مظلومیت و غربت او نمونهٔ بارز ضربهٔ مقدس‌نمایان به اسلام

آن قدر که اسلام از این مقدسین روحانی نما ضربه خورده است، از هیچ قشر دیگر نخورده است و نمونه بارز آن مظلومیت و غربت امیر المومنین- علیه السلام- که در تاریخ روشن است. بگذارم و بگذرم و ذائقه‌ها را بیش از این تلخ نکنم. ولی طلاب جوان باید بدانند که پرونده تفکر این گروه همچنان باز است و شیوه مقدس مآبی و دین فروشی عوض شده است. شکست خوردگان دیروز، سیاست بازان امروز شده‌اند. آنها که به خود اجازه ورود در امور سیاست را نمی‌دادند، …