رفتن به محتوای اصلی

امت اسلامی

نام‌های دیگر: امت، امت‌سازی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مجموعهٔ مسلمانان جهان به‌عنوان یک پیکره با هویت مشترک.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم به‌مناسبت دومین سالگرد شهادت آیت‌الله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۸۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۶همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

دیدید چگونه دولتها یکی پس از دیگری آمدند و امام از دور رهبری میکرد؛ رهبر یعنی آن انسان والا و بزرگی که میتواند در لحظه های مناسب، خواهشهای طبیعی تاریخ را بفهمد، خواسته های طبیعی انسان را بداند، دردها را مانند طبیبی بشناسد و برای آنها درمان مناسب را بفهمد و پیشنهاد کند؛ رهبر یعنی این. رهبر یعنی آن انسان والایی که میداند و برطبق بینش و دانش خود عمل میکند؛ آن‌که میفهمد در هر زمانی به چه احتیاج هست، در هر لحظه‌ای از لحظات تاریخ چه عملی، عمل صالح است. و امام خمینی بدرستی و براستی رهبری کرد و در لحظه‌ی مناسب آن تکان مناسب را به این امّت داد، پاسخ مناسب را به خواسته‌های این امّت داد. رهبری یک امر قراردادی نیست که جمعی بنشینند و کسی را به‌عنوان رهبر خود انتخاب کنند. در یک کاروان آن که صبح زودتر از همه از خواب برمیخیزد، و دیگران را بیدار میکند، و راه را بهتر از همه می‌شناسد، از خطرها نمیهراسد، جلوتر از همه حرکت میکند، یک میدان از همه پیشی میگیرد، شب دیرتر از همه فرود می‌آید، دیرتر از همه میخوابد، غم همه را میخورد، رنج همه را بر دوش تحمّل میکند، راه را میگشاید، خفتگان را بیدار میکند، در راه ماندگان و از راه افتادگان را تشویق میکند، به حرکت تحریک میکند، او رهبر است؛ چه بگویند و چه نگویند، چه نام رهبر به روی او بگذارند و چه نگذارند، چه دشمنان تحمّل بکنند یا نکنند. رهبری یک امر طبیعی و قهری است و امام رهبری خود را در عمل ثابت کرد، رهبری خود را بر همه‌ی ذهنها ثابت کرد؛ دشمن را، آن کسی را که نمیتوانست روحانی را ببیند و رهبری‌اش را بفهمد و بشناسد، امام را ببیند یا رهبری‌اش را بشناسد، در مقابل رهبری خود خاضع کرد؛ امّت را به حرکت در آورد. از ملّت، یعنی از این جمع پریشان و متشتّت، یک امّت ساخت؛ یک امّت، جمعی انسان در خطّی روشن، به سوی هدفی واضح با گامی استوار در حرکت. او امّت ساخت؛ پس براستی امام امّت بود و این امامت ادامه پیدا کرد. این رهبری لحظه به لحظه مردم را بیدارتر و مصمّم‌تر کرد و مرحبا و آفرین بر این ملّت و امّت سخاوتمند، بر این امّت و ملّت راستگو و بر این امّتی که شایسته بود، پاسخ گفت، پیش رفت، به اینجا رسانید. این حادثه، از بزرگ‌ترین حادثه‌هایی بود که میتواند انسان با توجه به ابعاد گوناگون در طول تاریخ قرن اخیر و حدّاقل نیم قرن اخیر آن را به دنیا معرفی کند. جنبش‌های زیادی را دیده‌ایم؛ در آسیای جنوب شرقی و در آسیای شرقی و در آفریقا و خاورمیانه و جنبش‌ها در خود ایران بسیار دیده‌ایم؛ برگها و ورقها پشت سر یکدیگر گشته‌اند و جنبش‌ها و مردها و ابرمردها را نشان داده‌اند، اما این ماجرای دیگری بود.
تشکیل امت اسلامی با خصوصیات و مشخصه‌های منحصر به‌فرد آن، یکی از برکات این بعثت عظیم بود. امت اسلامی صرفاً این نیست که جمعیتی حول یک محور عقیدتی مجتمع شوند، بلکه امت اسلامی - آن‌چنان که پیامبر مکرم اسلام و تعالیم قرآن طراح و برنامه‌ریز آن بوده‌اند - مجموعه‌یی از انسانها هستند که از علم، اخلاق، حکمت، روابط صحیح و اجتماعِ برخوردار از عدالت بهره‌مَندند و نتیجه‌ی همه‌ی اینها رسیدن انسان به اوج تکاملی است که استعداد آن را خداوند در او قرار داده است. امت اسلامی مظهر تربیت اسلامی است؛ و این را نبی مکرم اسلام در نامساعدترین شرایط از صفر آغاز کرد.
یک جلوه‌ی دیگر از اغتنام این فرصت بزرگ، فرصت تماس با بدنه‌ی دنیای اسلام است. دنیا مردمند، نه سیاستمداران، نه فرماندهان زورگو، نه مستکبرین و متکبرین عالم. گاهی میشنوید؛ همین متکبرین محصول ذهن فاسد خودشان را نسبت میدهند به جامعه‌ی جهانی: جامعه‌ی جهانی اینجور میخواهد! جامعه‌ی جهانی یعنی میلیاردها توده‌ی مردم. جامعه‌ی اسلامی هم همین است. امت اسلامی یعنی این بدنه. امت اسلامی زید و عمروی نیستند که به هر وسیله‌ای بر بخشی از این بدنه‌ی عظیم تسلط پیدا کردند و حکمرانی میکنند. امت، این بدنه‌ی مردم است. برکات و خیرات در این بدنه‌ی عظیم است و اراده‌ی آنهاست که میتواند کوه‌ها را جابه‌جا کند؛ حرکت آنهاست که میتواند ارزشهای اسلامی را جهانگیر و همه‌گیر بکند. این در اختیار شماست. در حج هر سالی، انسانِ حاج با انبوه عظیمی از این بدنه‌ی باعظمت امت اسلامی و دنیای اسلام مواجه میشود. این را باید مغتنم شمرد. این فرصت است و باید مغتنم شمرد.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

تفهیم عظمت و کارآمدی و گسترهٔ امت اسلامی، وظیفهٔ اول در حج

یکی این‌که ما بتوانیم به مخاطبان خودمان - هرکه هستند - عظمت و کارآمد بودن و گسترش دامنه عظیم امّت اسلامی از جهات مختلف را تفهیم کنیم. این، وظیفه اوّل است. در دنیای اسلام، بحث هزار و میلیون نیست؛ شاید صدها میلیون یا بیش از اینها آدم وجود دارد که عظمت و شکوه و کارایی و حجم غیر قابل محاسبه دنیای اسلام را نمیداند؛ لذا خود را ضعیف میپندارد و در مقابل همه استکبار، خویش را تنها و ناتوان احساس میکند. باید تفهیم کرد که …

فهم عظمت امت از ناتوانی دنیای دوقطبی در برابر ایران به‌عنوان جزئی از آن

ببینید؛ ایران جزئی از دنیای اسلام است. همین که این جزء، به هویّت خود، به شأن خود و به توانایی خود پیبرد و تصمیم گرفت اراده و عزم خود را در میان بگذارد و آن را هم به حساب آورد و پای آن بایستد، موجب شد که دنیای دوقطبی آن روز - حالا که شکل دیگری دارد - و آن کسانی که در رأس کار بودند، متوجّه شوند که مشترکاً و متّفقاً هم نمیتوانند با آن دربیفتند و کار خودشان را پیش ببرند؛ در حالی که همین جزء هم نمیتواند ادّعا کند که به بهترین وجهی ایستادگی کرده است؛ نه، حتّی از این هم بهتر هم میشد. از این‌جا میشود عظمت امّت اسلامی را فهمید.

فاصلهٔ امت با اهداف اسلام و لزوم روشنگری برای بشریت

اسلام براى جامعه‌ى اسلامى و امّت اسلامى هم، مثل فرد مسلمان اهدافى را تعریف کرده است و ترسیم کرده است. باید اعتراف بکنیم که امروز دنیاى اسلام از این هدفها متأسّفانه دور است؛ ما مسلمین عالم، ما امّت اسلامى با آنچه اسلام براى امّت اسلامى میخواهد و مى‌پسندد، فاصله‌ى زیادى داریم. امّت اسلامى باید امروز در دنیا به برکت اسلام آن‌‌چنان باشد که مثل مشعلى راه بشریّت را روشن کند، مثل خورشیدى بر بشریّت بتابد و به آنها خیر برساند، آنها را گرما ببخشد، آنها را نورانیّت ببخشد، به آنها حرکت ببخشد، به آنها حیات بدهد؛ آن جامعه‌ى اسلامی‌ای که «لِتَکونوا شُهَداءَ عَلَی النّاس»،[3] آن جامعه‌ى اسلامى‌ای که «یَدعونَ اِلَی الخَیر»،[4] آن جامعه‌ى اسلامى‌ای که پیشروِ بشریّت در همه‌ى خیرات باید باشد، این‌جور است. آن جامعه‌ى اسلامى‌ای که «وَلله العِزَّةُ وَلِرَسولِه؛ …

ورود امت اسلام با بیداری و نشاط بیشتر به قرن آینده برخلاف خواست دشمنان

بنده نسبت به آینده‌ی اسلام خوش‌بین هستم و اطمینان دارم که امّت اسلام با احساس مسئولیّت، بیداری و نشاط بیشتری به قرن آینده وارد خواهد شد و این درست برعکس آن چیزی است که دشمنان اسلام آرزو کرده‌اند و برای آن برنامه‌ریزی می‌کنند.

پیوند برادری مسلمانان بر پایهٔ عقیده به قرآن، نه مصالح

برادران و خواهران! شما اینک در یکى از خانه‌ها و پایگاه‌هاى اسلام گِرد آمده‌اید. میزبان شما اگرچه رسماً رئیس‌جمهور[2] ما است لیکن یکایک ایرانیان، خود را میزبان شما میدانند و حضور شما را در این کشور ایمان، گرامى میدارند. عزیزان! جمعِ ما دوستانى نیستیم که به‌ موجب مصالحى به هم گره خورده باشیم، تا مصالح دیگرى هم روزى بتواند این گره را بگسلد، [بلکه] برادرانى هستیم که عقیده به قرآن، ما را با یکدیگر پیوند زده و با همه‌ى تفاوتهاى تاریخى و جغرافیایى و سیاسى، از ما پیکره‌ى واحدى که همان امّت اسلامى است، پدید آورده است. ما این پیوند را با قبول اسلام پذیرفته‌ایم و از آن گزیرى نداریم. نِقارها،[3] اختلافها و حتّى کشمکش‌ها غبارهایى بر چهره‌ى این حقیقت است که همواره با زلال حکمت و خردمندى و بردبارى قابل شست‌وشو است. به این جلسه‌ى عظیم و این دیدار تاریخى با این چشم بنگریم تا بتوانیم از آن براى سرنوشت ملّتهاى خود و امّت بزرگ اسلامى بهره بگیریم.

پیدایش در مدینه و رشد شگفت‌انگیز کمی و کیفی

امّت اسلامى؛ نخستین فراورده‌ى سیاسى ـ انسانى اسلام، امّت اسلامى است که از مدینة‌النّبى آغاز شد و به‌ صورتى حیرت‌آور و افسانه‌وار، قدم در راه رشد کمّى و کیفى نهاد. هنوز نیم قرن از ولادت این پدیده‌ى مبارک نگذشته بود که نزدیک به نیمى از تمامىِ قلمروِ سه تمدّن بزرگ باستانىِ همسایه‌ىِ خود یعنى ایران، روم، و مصر را درنوردید و یک قرن پس از آن، تمدّنى درخشان و حکومتى عزیز و مقتدر در مرکز جهان پدید آورد، که از شرق به دیوار چین و از سوى دیگر به سواحل اقیانوس اطلس، و از شمال تا استپ‌هاى سیبرى، و از جنوب تا جنوب اقیانوس هند میرسید. قرنهاى سوّم و چهارم هجرى و پس از آن، مزیّن به تمدّنى آن‌چنان مُشعشع است که پس از هزار سال هنوز برکات علمى و فرهنگى آن را در مدنیّت کنونى جهان میتوان بوضوح دید؛ اگر چه مورّخان غربى به هنگام حکایت تاریخ علم و تمدّن، این رستاخیز عظیم و بى‌سابقه‌ى علم و فرهنگ و …

ایمان و مجاهدت و پرهیز از تفرقه، شرط اعتلا؛ ضعف آن‌ها علت وضع تأسف‌بار

… آن ــ هم‌ اکنون نیز در اختیار ما است، و به ما هشدار میدهد که «یاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا استَجیبوا لله وَلِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم».[5] اسلام ثابت کرده است که ظرفیّت آن را دارد که امّتِ خود را به اعتلاى مدنى و علمى و عزّت و قدرت سیاسى برساند. «ایمان» و «مجاهدت» و «پرهیز از تفرقه»، تنها شرط‌هاى تحقّق این هدف بزرگ است، و قرآن به ما مى‌آموزد: وَلا‌تَهِنوا وَلا‌تَحزَنوا وَاَنتُمُ الاَعلَونَ اِن کُنتُم مُؤمِنین؛[6] و مى‌آموزد: وَالَّذینَ جٰهَدوا فینا لَنَهدِیَنَّهُم سُبُلَنا وَ اِنَّ اللهَ لَمَـعَ المُحسِنین؛[7] و مى‌آموزد: وَ اَطیعُوا الله وَ رَسولَهِ وَ لا تَنازَعوا فَتَفشَلوا وَ تَذهَبَ ریحُکُم وَ اصبِروِّا اِنَّ اللهَ مَعَ الصُّبِرین.[8] ضعف این سه عامل، امّت اسلامى را امروز در وضع تأسّف‌بارى قرار داده است. حدّاقل در دو قرن گذشته، دشمنان پیگیر و باتدبیر و برخى حکومتهاى مسلمانِ بى‌کفایت در کنار عوامل و شرایط گوناگون تاریخى و سیاسى، در پدید آوردن این وضع بشدّت مؤثّر بوده‌اند و ما امروز وارث گذشتگانیم.

فقدان عزت و قدرت بین‌المللی و لزوم جست‌وجوی راه کسب آن

امت بزرگ اسلامی با وجود عِده و عُده‌ی خود، فاقد عزت و قدرت در سطح بین‌المللی است؛ چگونه باید عزت و قدرت شایسته‌ی خود را به دست آورد؟ همه‌ی آحاد مسلمان، بخصوص زمامداران و مسؤولان کشورهای اسلامی و علما و روشنفکران و شخصیتهای مسلمان، باید همواره این سؤال را در ذهن و زبان خود داشته و به دنبال پاسخ آن باشند.

ملت‌های مسلمان بزرگ‌ترین پشتوانهٔ جهان اسلام در برابر مستکبران

بزرگترین پشتوانه‌ی جهان اسلام، امت بزرگ اسلامی است؛ یعنی ملتهای مسلمان که وحدت و اتفاق و تفاهم آنها و غریو رعد آسای اعتراض آنها و قدرت اندیشه و بازوی کار و ثروت طبیعی و خداداده‌ی آنها، میتواند دل هر دولت مستکبر را آب، و گوش او را کر، و پشت او را خم کند.

امکان اصلاح کار امت با پیوند دل‌ها و تبادل فرهنگ‌ها و معارف در حج

… جنبه اجتماعی حج، یک عالم غریبی است، محشری است، چیز ماندگاری است؛ اما این دفعه نه در حافظه یک فرد، بلکه در حافظه یک امّت و یک ملت. واقعاً اگر از یک موسم حج، به لحاظ جنبه اجتماعی، درست استفاده شود، یک مراسم حج در یک سال کافی است که دنیای اسلام را متحوّل کند. اگر رابطه‌ها درست باشد؛ دلها به هم وصل شود، جویبار بابرکت مفاهیم و فرهنگها و معلومات از سوی ملتهای گوناگون، به سمت دلهای دیگر سرازیر گردد، مسلمانان در آن‌جا همدیگر را بیابند، مجموعه را ببینند، معنای طواف و سعی و وقوف و مبیت را درک کنند، مفاهیم اجتماعی اینها را بفهمند، حقیقتاً یک حج میتواند کار یک امّت را اصلاح کند. این‌قدر بابرکت است.

ملت ایران، جزء کوچکی از امت و نشانهٔ عظمت آن

اگر کسی بخواهد عظمت امّت اسلام را بفهمد - که واقعاً نمیشود با این توصیفهای ساده تفهیم کرد - به جزء کوچکی از امّت اسلام که ملت ایران است نگاه کند. مگر ما چقدر از امت اسلامیم؟ شما ببینید این بخش از امّت اسلام، آن زمان که اراده کرد، تصمیم گرفت و پای تصمیم خود ایستاد، تمام قدرتهای جهانی - این که دیگر شوخی نیست، این مبالغه که نیست؛ شما که خوب میدانید - در جنگ نظامی با او مجبور شدند عقب‌نشینی کنند؛ در جنگ …

تشنگی امت به اعتماد به نفس و عزت و استقلال، مسئولیتی تاریخی

… و از رونق و نشاط سازندگى برخوردار کنیم. این همّت را در برخى دیگر از کشورهاى برادر نیز شاهدیم؛ ولى از همه مهم‌تر، عزّت و اقتدار سیاسى است. ملّت و دولت ما به برکت تمسّک به اسلام و مشارکت جدّى سیاسى توانسته‌اند نفوذ و دخالت بیگانگان را در کشور خود ریشه‌کن کنند. امروز امّت اسلامى نیز تشنه‌ى آن اعتماد به ‌نفْس و این عزّت و این استقلال است، و باید همه در راه آن تلاش کنیم. این یک مسئولیّت تاریخى است و امروز زمینه‌ى اداء آن و کسب عزّت و اقتدار و استقلال کامل جهان اسلام فراهم است. اگر براى هماهنگ کردن تلاشها در این راه، کانونى لازم است، ما اینک آن را در اختیار داریم: «سازمان کنفرانس اسلامى»؛ باید نگاهى به این سازمان و آفاق آینده‌ى آن افکند.

نمایش ابهت و شکوه امت در حج و بیم دشمنان

… که قافله‌ی نیاز و حاجت را روانه‌ی درگاه بینیاز میکنند؛ دردمندانی که بر در سرای طبیب، علاج درهای مزمن جهان اسلام را میجویند و در آن، همدردانی از هر نژاد و زبان و رنگ و از هر گوشه‌ی عالم مییابند؛ ضعیفان تنها مانده‌یی که در آن‌جا احساس قدرت و عظمت میکنند. این روزها بار دیگر پیکره‌ی عظیم امت اسلام، نمایی از ابهت و شکوه خود را در برابر چشم کسانی که دچار غفلت از آنند، میگذارد؛ دوستان را امیدوار و دشمنان را بیمناک میسازد. ابر رحمت و حکمت بر تشنگان میبارد، دلهای افسرده‌یی را طراوت میبخشد، و مغزهای راکدی را به شکفتن و اندیشیدن وا میدارد.

حج درس‌آموز مسلمانان دربارهٔ مسائل امت

در جنبه‌ی اجتماعی، حج در میان همه‌ی فرایض اسلامی بیهمتا است؛ زیرا مظهری از قدرت و عزت و اتحاد امت اسلامی است. هیچ فریضه‌ی دیگری بدین‌سان به آحاد مسلمان، درباره‌ی مسایل امت اسلامی و جهان اسلام، درس و عبرت نمیآموزد و آنان را در روحیه و واقعیت، به قدرت و عزت و وحدت نزدیک نمیکند. تعطیل این بخش از حج، بستن سرچشمه‌یی از خیرات به روی مسلمین است که از هیچ رهگذر دیگری نمیتوانند بدان دست یابند.

محرومیت از امکانات خود و بهره‌برداری دشمن از آن

… نشانده و ضعیف‌النفس، ملتهاشان دچار اختناق یا بیخبری، و علما و روشنفکرانشان دستخوش ترس و تغافل و عشق به راحتی ... و نتیجه آن شده است که سرمایه‌های آنان بر باد میرود؛ جایگاه سیاسی آنان به اشاره‌ی دولتهای مستکبر تعیین میشود؛ و عِده و عُده‌ی آنان به حساب نمیآید؛ و امت بزرگ اسلامی که امروز باید از همه‌ی موجودی خود برای کسب عزت و اقتداری که مستحق آن است، برخوردار شود، بدین گونه از بخش عظیمی از عِده و عُده‌ی خود محروم میماند و دشمن اسلام و مسلمین، از آن به زیان اسلام و مسلمین استفاده میکند.