رفتن به محتوای اصلی

امت اسلامی

نام‌های دیگر: امت، امت‌سازی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مجموعهٔ مسلمانان جهان به‌عنوان یک پیکره با هویت مشترک.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم به‌مناسبت دومین سالگرد شهادت آیت‌الله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

دیدید چگونه دولتها یکی پس از دیگری آمدند و امام از دور رهبری میکرد؛ رهبر یعنی آن انسان والا و بزرگی که میتواند در لحظه های مناسب، خواهشهای طبیعی تاریخ را بفهمد، خواسته های طبیعی انسان را بداند، دردها را مانند طبیبی بشناسد و برای آنها درمان مناسب را بفهمد و پیشنهاد کند؛ رهبر یعنی این. رهبر یعنی آن انسان والایی که میداند و برطبق بینش و دانش خود عمل میکند؛ آن‌که میفهمد در هر زمانی به چه احتیاج هست، در هر لحظه‌ای از لحظات تاریخ چه عملی، عمل صالح است. و امام خمینی بدرستی و براستی رهبری کرد و در لحظه‌ی مناسب آن تکان مناسب را به این امّت داد، پاسخ مناسب را به خواسته‌های این امّت داد. رهبری یک امر قراردادی نیست که جمعی بنشینند و کسی را به‌عنوان رهبر خود انتخاب کنند. در یک کاروان آن که صبح زودتر از همه از خواب برمیخیزد، و دیگران را بیدار میکند، و راه را بهتر از همه می‌شناسد، از خطرها نمیهراسد، جلوتر از همه حرکت میکند، یک میدان از همه پیشی میگیرد، شب دیرتر از همه فرود می‌آید، دیرتر از همه میخوابد، غم همه را میخورد، رنج همه را بر دوش تحمّل میکند، راه را میگشاید، خفتگان را بیدار میکند، در راه ماندگان و از راه افتادگان را تشویق میکند، به حرکت تحریک میکند، او رهبر است؛ چه بگویند و چه نگویند، چه نام رهبر به روی او بگذارند و چه نگذارند، چه دشمنان تحمّل بکنند یا نکنند. رهبری یک امر طبیعی و قهری است و امام رهبری خود را در عمل ثابت کرد، رهبری خود را بر همه‌ی ذهنها ثابت کرد؛ دشمن را، آن کسی را که نمیتوانست روحانی را ببیند و رهبری‌اش را بفهمد و بشناسد، امام را ببیند یا رهبری‌اش را بشناسد، در مقابل رهبری خود خاضع کرد؛ امّت را به حرکت در آورد. از ملّت، یعنی از این جمع پریشان و متشتّت، یک امّت ساخت؛ یک امّت، جمعی انسان در خطّی روشن، به سوی هدفی واضح با گامی استوار در حرکت. او امّت ساخت؛ پس براستی امام امّت بود و این امامت ادامه پیدا کرد. این رهبری لحظه به لحظه مردم را بیدارتر و مصمّم‌تر کرد و مرحبا و آفرین بر این ملّت و امّت سخاوتمند، بر این امّت و ملّت راستگو و بر این امّتی که شایسته بود، پاسخ گفت، پیش رفت، به اینجا رسانید. این حادثه، از بزرگ‌ترین حادثه‌هایی بود که میتواند انسان با توجه به ابعاد گوناگون در طول تاریخ قرن اخیر و حدّاقل نیم قرن اخیر آن را به دنیا معرفی کند. جنبش‌های زیادی را دیده‌ایم؛ در آسیای جنوب شرقی و در آسیای شرقی و در آفریقا و خاورمیانه و جنبش‌ها در خود ایران بسیار دیده‌ایم؛ برگها و ورقها پشت سر یکدیگر گشته‌اند و جنبش‌ها و مردها و ابرمردها را نشان داده‌اند، اما این ماجرای دیگری بود.
تشکیل امت اسلامی با خصوصیات و مشخصه‌های منحصر به‌فرد آن، یکی از برکات این بعثت عظیم بود. امت اسلامی صرفاً این نیست که جمعیتی حول یک محور عقیدتی مجتمع شوند، بلکه امت اسلامی - آن‌چنان که پیامبر مکرم اسلام و تعالیم قرآن طراح و برنامه‌ریز آن بوده‌اند - مجموعه‌یی از انسانها هستند که از علم، اخلاق، حکمت، روابط صحیح و اجتماعِ برخوردار از عدالت بهره‌مَندند و نتیجه‌ی همه‌ی اینها رسیدن انسان به اوج تکاملی است که استعداد آن را خداوند در او قرار داده است. امت اسلامی مظهر تربیت اسلامی است؛ و این را نبی مکرم اسلام در نامساعدترین شرایط از صفر آغاز کرد.
یک جلوه‌ی دیگر از اغتنام این فرصت بزرگ، فرصت تماس با بدنه‌ی دنیای اسلام است. دنیا مردمند، نه سیاستمداران، نه فرماندهان زورگو، نه مستکبرین و متکبرین عالم. گاهی میشنوید؛ همین متکبرین محصول ذهن فاسد خودشان را نسبت میدهند به جامعه‌ی جهانی: جامعه‌ی جهانی اینجور میخواهد! جامعه‌ی جهانی یعنی میلیاردها توده‌ی مردم. جامعه‌ی اسلامی هم همین است. امت اسلامی یعنی این بدنه. امت اسلامی زید و عمروی نیستند که به هر وسیله‌ای بر بخشی از این بدنه‌ی عظیم تسلط پیدا کردند و حکمرانی میکنند. امت، این بدنه‌ی مردم است. برکات و خیرات در این بدنه‌ی عظیم است و اراده‌ی آنهاست که میتواند کوه‌ها را جابه‌جا کند؛ حرکت آنهاست که میتواند ارزشهای اسلامی را جهانگیر و همه‌گیر بکند. این در اختیار شماست. در حج هر سالی، انسانِ حاج با انبوه عظیمی از این بدنه‌ی باعظمت امت اسلامی و دنیای اسلام مواجه میشود. این را باید مغتنم شمرد. این فرصت است و باید مغتنم شمرد.

شاهدها (۳۴۸ پاراگراف)

توانایی مسلمانان در اثرگذاری بر حرکت عالم به برکت روحیات اسلامی

… که ملتهای مسلمان را تحقیر کنند. به ایران و کشورهای عربی و شبه قارّه هند و کشورهای آسیای میانه و آسیای دور و آفریقا و اقلیّتهای اسلامی در اروپا و امریکا نگاه کنید! همه جا این سیاست - یعنی تحقیر مسلمانان - اعمال شده‌است. درست توجّه کنید که این چقدر مهمّ‌است. مسلمانان خصوصیتی دارند که میتوانند اراده خود را در حرکت عالم مؤثّر کنند. به خاطر چه؟ به خاطر احکام نورانی اسلام؛ بلکه به خاطر روحیّات و خلقیّاتی که اسلام به مسلمانان میدهد؛ مثل ظلم ستیزی و کنار نیامدن با بدی و فساد، مثل امر به معروف و نهی از منکر و جهاد فی‌سبیل‌اللَّه، که جهاد فی‌سبیل‌اللَّه میدان گسترده وعرض عریضی دارد و مخصوص صحنه نبرد رویاروی جسمانی نیست، بلکه جهاد داخل خانه‌ها هم‌ممکن است و همه‌جا انسان میتواند با دشمن خدا جهاد کند؛ اگر اراده داشته باشد و اگر بداند باید چه کارکند.

احساس عزت مسلمانان جهان به برکت نسخهٔ امام

نسخه امام بزرگوار ما، مسلمانان را در هر نقطه عالم عزیز کرد. امروز، مسلمانان جهان در هر نقطه‌ای از دنیا احساس عزّت میکنند. روزی بود که مسلمان از مسلمانی خود احساس سرشکستگی میکرد؛ اما امروز مسلمان از مسلمانی خود احساس سربلندی و عزّت میکند. اینها، کلیّات حرکت امام بزرگوار ماست.

امکانات امت اسلامی: جمعیت، سرزمین، تمدن، فرهنگ غنی و وحدت در عین تنوع

در بخش امکانات باید از جمعیت یک میلیارد و چند صد میلیونی مسلمین آغاز کرد که بیش از پنجاه دولت، و سرزمین گسترده‌‌یی در میانه‌‌ی اقیانوس آرام و اقیانوس اطلس را در اختیار دارند. در میان این جمعیت عظیم، ملتهایی که معروف به هوش سرشارند. و تمدنهایی که دارای سابقه‌‌ی چند هزار سال است، و شخصیتهای بارز علمی و سیاسی وجود دارند. این مجموعه که نامش امت اسلامی است دارای فرهنگی غنی با میراثی زخار و همراه با شکوفایی و درخشندگی استثنایی است و در عین تنوع و گوناگونی گسترده، از وحدت و هم آهنگی شگفت آوری بهره‌‌مند است که از احاطه و نفوذ اسلام و توحید خاص و خالص آن در همه‌‌ی اجزاء و ارکان و زوایایش، پدید آمده است. این ملتهای برادر و همدل که از نژادهای سیاه و سفید و زرد تشکیل شده و به دهها زبان سخن میگویند، همه خود را اجزاء برابر امت بزرگ اسلامی میدانند و به آن افتخار میکنند و همه روزه به یک مرکز رو کرده با یک زبان خدا را نیایش کرده، از یک کتاب آسمانی درس و الهام …

مشکلات مانع بهره‌گیری امت از امکانات و عامل عقب‌ماندگی آن

اکنون به مشکلات بزرگ این مجموعه‌‌ی عظیم - یعنی امت اسلامی - نظر بیفکنیم؛ مشکلاتی که موجب شده است این واحد پر استعداد، نتواند از آنهمه امکانات استثنایی و کارساز بهره ببرد و در نتیجه ملتها و کشورهای اسلامی از قافله‌‌ی دانش بشری عقب؛ و از ثروت عظیم مادی خود بیبهره؛ و در مسابقه‌‌ی بزرگ فرهنگی جهان، مقهور فرهنگهای بیگانه؛ و در عرصه‌‌ی سیاست بین‌‌المللی، تابع دیگران؛ و از لحاظ نظامی غالباً در معرض تجاوز و سرکوب قدرتهای استکباری، بوده باشد.

پیدایش بیشتر مشکلات امت از کوتاهی و خیانت درونی

این مشکلات که بیشتر بر اثر کوتاهی و غفلت یا بد کرداری و خیانت از درون امت اسلامی، پدید آمده است، فهرست طولانییی را تشکیل میدهد، که به عنوان ردیفهای اول آن میتوان اینها را بر شمرد:

ضرورت اتحاد امت اسلامی و توجه به نقاط اشتراک

به کشورهای اسلامی نگاه کنید! همه‌جا وسایل برای تفرقه افکنی هست. یک عدّه هم، حقیقتاً در این بین، سرشان کلاه میرود. یعنی فریب میخورند، بازی میخورند و بازیچه دست دشمن میشوند. امروز امّت اسلامی، باید متّحد باشد. نقاط اتّحاد و اجتماع زیادی هست که همیشه باید آنها را در نظر داشته باشیم.

قوی‌تر بودن مسلمانان از استکبار در صورت عزم و ایستادگی

مسلمانان درصورت عزم وایستادگی ومعرفت، از استکبار قویترند. نیروهای استکبار درعرصه‌ی مسائل انسانی به ضعف‌های مفرط وبیعلاج، دچارند وهیچ جمعیّت ودولت و بخصوص ملّت دارای تصمیم راسخ واندیشه‌ی روشن - چه رسد به امت بزرگ اسلامی - نباید ازآنان بیمی به دل راه دهد.

نگرش یکپارچه به جهان اسلام فراتر از مرزهای جغرافیایی و نژادی

5 - در گفتگو با برادران مسلمان خود از هر جای جهان اسلام، مسأله‌ی «امت اسلامی» و نگرش یکپارچه به جهان اسلام را مورد توجّه قرار دهید. اندیشه‌ی خود و دیگران را از چهارچوب مرزهای جغرافیایی، نژادی، عقایدی، حزبی و امثال آن فراتر ببرید و به اسلام و مسلمانان بیندیشید.

عظمت اسلام در قالب امت اسلامی و درخواست توجه دولت‌های اسلامی به آن

یکى از چیزهایى که امروز به این مناسبت باید مورد توجّه قرار بگیرد، عبارت است از عظمت اسلام در قالب امّت اسلامى. درخواست ما از دولتهاى اسلامى این است که نسبت به این مسئله یک توجّه و عنایت مخصوصى را مبذول بکنند؛ بحمدالله‌ ملّتها در این سالهاى اخیر، به مسئله‌ی کلّیّت اسلام و کلّیّت امّت اسلامى توجّه پیدا کرده‌اند؛ نمیگوییم همه‌ی آحاد ملّتها لکن در همه‌ى ملّتها، این آهنگ یگانگى و وحدت و جماعت، در بین مسلمین محسوس است و شنیده میشود؛ این امید و آرزو در دل آحاد مسلمین در …

تأثیر یگانگی امت اسلامی در جلوگیری از فجایع علیه مسلمانان

در این قضایائى که مع‌الأسف علیه مسلمین در دنیا دارد انجام میگیرد و نسبت به آنها در مجامع جهانى این‌جور بى‌اعتنائى میشود، مثل همین قضیّه‌ی اخیرِ بسیار مهم و فاجعه‌آمیز که در فلسطین اشغالى رخ داد، ماجراى حرم شریف ابراهیمى،[5] یا قضایاى بوسنى ‌و هرزگوین،[6] یا قضایاى کشمیر،[7] یا بقیّه‌ی قضایائى که نسبت به ملّتهاى مسلمان یا جمعیّت‌هاى مسلمان در بعضى از کشورها انجام میگیرد، اگر چنانچه امّت اسلامى از یک یگانگى ولو نسبى برخوردار بود و در مقابل این قضایا موضعى میگرفت، مسلّماً این حوادث اتّفاق نمى‌افتاد. شما ببینید فاجعه‌اى به عظمت آنچه در حرم شریف ابراهیمى اتّفاق افتاد، در هر نقطه‌اى از دنیا که اندکى مِساس[8] داشته باشد و ربط داشته باشد با منافع ابرقدرت‌ها اگر اتّفاق مى‌افتاد، چه عکس‌العمل‌هایى بر آن مترتّب میشد! آیا یک دولت را که در پناه حکومت جائرانه‌ی او، …

لزوم حرکت متحد امت در محکومیت و پیگیری مسئلهٔ فلسطین

… کتک بخورند؛ بین اینها فرق است. نمیشود گفت که چرا ملّت مسلمان در فلان کشور و فلان کشور مثل ملّت ایران حرکت نکردند؛ آنجا هم اگر دولتها همکارى میکردند با مردم، آنها را تشویق میکردند، به راه مى‌انداختند، لااقل مانعشان نمیشدند، همین‌جور مردم حرکت میکردند؛ احساسات مردم و درکشان نسبت به این قضیّه بسیار درک بالایى است لکن اینها وظایفى است که ملّتها انجام میدهند و در صورتى این کارها براى آن دستگاهِ غاصب، شکننده خواهد بود که امّت اسلامى یک حرکت متّحد انجام بدهد: متّحداً محکوم کنند؛ متّحداً مؤاخذه کنند؛ متّحداً دنبال کنند قضایا را و نسبت به مسئله‌ی فلسطین تعقیب کنند؛ متّحداً امنیّت صاحبان فلسطین را در خانه‌ى خودشان تأمین و تضمین بکنند؛ و اگر چنانچه این کار از طرف مسلمانها انجام نگیرد، خود آن مردم مظلوم این کارها را خواهند کرد؛ اگر چنانچه دولتهاى اسلامى نتوانند از آن ملّت مظلومى که در خانه‌ى خودش غریب است، یک دفاع جهانى بکنند که آنها بتوانند در خانه‌ى خودشان لااقل امنیّت داشته باشند، خود …

امت اسلامی غیر از سران خائن و چشم‌پوشی‌نکردن از قربانی‌های ۴۵ساله

… در همان کشورها شما بروید با آحاد مردم مصاحبه کنید؛ اگر راست میگویید و تبلیغات جهانى آزاد است. [امّا] اینجا که میرسد، دیگر آزادى تبلیغات و آزادى بیان معنى ندارد؛ دیگر جزو اصول دموکراسى غرب شمرده نمیشود! بروند با مردم مصاحبه کنند، ببینند مردم چه میگویند. مگر امّت اسلامى حاضر است از این‌همه قربانى‌اى که در این ۴۵ سال داده است صرف نظر بکند؟ مگر امّت اسلامى همان چهار نفر شاه و رئیس‌جمهور خائنى هستند که هر چه آمریکایی‌ها اشاره کنند، آنها دودستى تقدیم میکنند؟ امّت اسلامى، امّت اسلامى است؛ امّت عرب هم در محدوده‌ى خودش باشهامت‌تر و سربلندتر از این حرفها است و این مبارزه به درون ملّتها کشیده خواهد شد، همچنان ‌که کشیده شده است. پس روشن شد که مسئله‌ى ناسیونالیسم و قومیّت نمیتواند مشکلات بزرگ را حل کند و اسلام باید حل کند و به فضل الهى حل خواهد کرد. …

تغییرناپذیری پیوند اعتقادی در برابر گسستنی بودن مشترکات جغرافیایی و تاریخی

… تاریخی‌ و جغرافیایی‌ - که مشترکات بسیاری‌ از این جهات داریم - یک چیز مشترک دیگر هست و آن یک ایمان و اعتقاد مشترک به نام «اسلام» است. من می‌‌خواهم از شما برادران و خواهران روشنفکر و اهل علم و معرفت خواهش کنم که روی‌ این نقطه‌ی‌ مشترک، تکیه‌ی‌ ویژه‌ای‌ بکنیم. تجربه‌های‌ امروز - که تجربه‌های‌ بسیار استثنایی‌ و عجیبی‌ است - نشان داد که مشترکات جغرافیایی‌ و تاریخی‌، قابل گسستن است. اگر شما نقشه‌ی‌ امروز دنیا را با نقشه‌ی‌ صد یا دویست سال قبل آن مقایسه کنید، خواهید دید تغییرات اساسی‌ بسیاری‌ کرده است. همین منطقه‌ای‌ که شما در آن زندگی‌ می‌‌کنید - یعنی‌ آسیای‌ میانه - یا در همین خاورمیانه و منطقه‌ی‌ حول و حوش خلیج فارس و دریای‌ عمان، در طول این یکی‌ دو قرن، چه تفاوتهای‌ اساسی‌ پیدا کرده! اما پیوند دینی‌ و اعتقادی‌ بین ملتها و این نقطه‌ی‌ مشترک میان آنها، چیزی‌ است که قابل تغییر نیست. تجربه‌ی‌ امروز کشورهای‌ شما، مؤید این مطلب است.

شکل گرفتن امت اسلامی و احساس وحدت ملت‌ها در حج

نکته دوم در باب مسأله‌ای است که به امّت اسلام مربوط است. حج جای تزاور است: تشاور، تزاور، تعاهد. مسلمانان باید یکدیگر را باز بیابند. نه فقط اجسام یکدیگر را، بلکه دلها و فکرهای یکدیگر را. ملتهای گوناگون باید شکل امّت اسلامی را در آن‌جا پیدا کنند؛ احساس وحدت کنند؛ مشکلات بین خودشان را برطرف سازند؛ از مشکلات هم مطلع شوند و مسائل اساسی امّت اسلامی را جستجو کنند. این، آن هدف بسیار مهم حج است.

تکلیف مسلمانان به حفاظت از سرزمین‌های اسلامی و پاسخ به استغاثهٔ ملت مظلوم

در این لحظه‌ى خطیر، مسلمین جهان باید احساس تکلیف کنند؛ باید وظیفه‌اى را که مسلمانى بر دوش آنان نهاده، درک کنند. از سویى تکلیف حفاظت از سرزمین‌هاى اسلامى است که از ضروریّات فقه مسلمین است، و از سوى دیگر پاسخ به استغاثه‌ى ملّتى مظلوم ... که پیامبر(ص) فرموده است: «هر کس نداى استغاثه‌ى مسلمى را بشنود و پاسخ نگوید، مسلمان نیست»[3] ... و امروز نه یک فرد، که یک ملّت صدا به استغاثه برداشته است.

پدید آمدن امت واحده از اقوام مختلف در سایهٔ حج

حج با مشاهد و مناسک و شعائر خود، باید این روح وحدت و ملائمت[12] و جماعت و عظمت را در مسلمانان همه‌ى اقطار عالم زنده کند و از شعوب و قبایل مختلفه، امّت واحده پدید آورد و آن امّت واحده را به وادى امن عبودیّت مطلق خداوند هدایت نماید و مقدّمات تحقّق گفته‌ى خداى بزرگ را که: « اِنَّ هـٰذِهٖ اُمَّتُکُم اُمَّةً واحِدَةً وَاَنَا رَبُّکُم فَاعبُدون»[13] فراهم آورد.

تشکیل امت واحدهٔ موحد آرزوی بزرگ اسلام و زمینهٔ کمالات مسلمین

تشکیل امّت واحده‌اى که ناصیه‌ى[14] عبودیّت بر درگاه ربوبیّت و وحدانیّت میساید، همان آرزوى بزرگ اسلام است و همان است که در سایه‌ى آن، نیل به همه‌ى کمالات فردى و جمعى مسلمین میسّر میگردد و همان هدفى است که جهاد اسلامى براى تحقّق آن تشریع شده و هر یک از عبادات و فرایض اسلامى، بخشى از آن را زمینه‌سازى و تأمین میکند.

نترسیدن از قدرت‌های پوشالی استکبار، رمز پیروزی ملت‌های مسلمان

و امّا توصیه به ملّتهاى مسلمان. ملّتهاى مسلمان، مخصوصاً علما و روشنفکران و قشرهاى مبارز بدانند، سِر و راز اصلى براى پیروزى این است که از قدرتهاى پوشالى و توخالى یعنى همین قدرتهاى استکبارى باید نترسند. اگر شما ملّتهاى مبارز مسلمان میخواهید پیروز بشوید، باید از آمریکا نترسید. اینها چیزى در چنته ندارند؛ اینها توپ ‌و تفنگ دارند، قدرت نظامى دارند، آتش دارند، امّا اینها فقط در مقابل مردم بى‌صبر و کم‌مقاومت، و انسانهایى که دل به دنیا بسته‌اند، کارگر است؛ [امّا] …

غفلت مسلمانان از قدرت خود، زمینهٔ تسلط دشمنان بر سرنوشت آنان

غفلت مسلمانان از این نیروى لایزال، همواره موجب آن شده است که دشمنان اسلام و غارتگران ثروتهاى مسلمین بتوانند حیله‌گرانه بر سرنوشت ملّتهاى اسلامى تسلّط یابند و در این مقطع زمان، دست پلید اردوگاه کفر و استکبار و در رأس آن، رژیم جبّار و عنود آمریکا در سرزمین‌هاى اسلامى با همین وسیله به هر تصرّف دلخواه خود دست زده، در جان و مال مسلمین دست تطاول[5] گشوده است.

فشار فوق‌العاده بر مسلمانان در اروپا و هند و سراسر عالم

… که فشار روى مسلمانها در سرتاسر عالم زیاد شده. امروز در کشورهاى مارکسیستى که عمرى را، نسلى را با دورى از مذهب و بیگانگى از خدا گذرانده‌اند، بازگشت به مذهب احساس میشود؛ در همان کشورها و در کشورهاى دیگر نسبت به مسلمانها یک حسّاسیّتى است. خیلى حرف عجیبى است. کلیساها در کشورهایى رونق پیدا کردند که پنجاه سال ــ بیشتر یا کمتر ــ بود که در این کشورها یا لااقل در بعضى از نقاط آنها، زنگ کلیساها به صدا در نیامده بود ــ یعنى گرایش به مذهب ــ امّا در همین کشورها و در قلب اروپا و در کشورهاى مدّعى آزادى و دموکراسى و در هند و در نقاط دیگر عالم بر روى مسلمانها بخصوص یک فشار فوق‌العاده‌اى هست. علّت چیست؟ تحلیل کنید این مسئله را.

نگاه یکپارچهٔ امام به جهان اسلام و احساس برادری با همهٔ مسلمانان

خداوند شما آقایان را مشمول و مورد لطف خودش ‌ان‌شاءالله‌ قرار بدهد. امام بزرگوار ما به دنیاى اسلام به چشم واحدى نگاه میکرد؛ به امّت اسلامى فکر میکرد، بیش از آنچه به جمعى از مسلمین. ما به تبع احکام اسلامى و نظر قرآن کریم، عمیقاً ‌-نه با زبان بلکه با عمق وجود- نسبت به همه‌ی برادران احساس برادرى میکنیم و معتقدیم که این پیوندهاى برادرى باید روزبه‌روز تقویت بشود. و ما بحمدا‌لله‌ در کشور خودمان توانسته‌ایم که این احساس را بمراتب تغلیب[2] کنیم بر احساس ناسیونالیسم و ملّیّت. و امروز احساس برادرىِ جهانى اسلام در بین مردم ما یک احساس رایجى است و این از تعلیمات این بزرگوار است. سلام ما را به مسلمانان کنیا، به مسلمانان …

پیدایش احساس تعلق مسلمانان جهان به امت اسلامی به دست امام

سوّمین کار بزرگ [امام] این بود که احساس درک امّت اسلامى را به مسلمانها داد. قبل از این، مسلمانها در هر جاى دنیا که بودند خودشان بودند، چیزى به نام امّت اسلامى براى مسلمین عالم مطرح نبود یا جدّى نبود. امروز مسلمانها در اقصاى آسیا تا قلب آفریقا و در تمام خاورمیانه و در اروپا و آمریکا، همه احساس میکنند جزو یک جامعه‌ی جهانى بزرگ هستند؛ یعنى جزو امّت اسلامى. این احساس شعور نسبت به امّت اسلامى را امام در دنیا به وجود آورد. این بزرگ‌ترین حربه براى دفاع از جوامع اسلامى در مقابل استکبار است.

نگاه امام به امت اسلامی به‌صورت یکپارچه و فراتر از مرزها

یک جمله‌ی دیگر اضافه کنم و آن این است که امام عظیم‌الشّأن ما امّت اسلامى را یکجا میدید. اینکه شما می‌بینید مردم پاکستان، مسلمانهاى آفریقا، مسلمانهاى مناطق عربى، مسلمانهاى آسیا ‌-حتّى در اقصىٰ نقاط، مسلمانهاى اروپا- نسبت به انقلاب اسلامى و نظام جمهورى اسلامى آن‌قدر احساس وابستگى میکنند و امام را پدر خودشان و رهبر خودشان میدانند ‌-که بود- این به‌خاطر همین است. امام منطقه‌اى فکر نمیکرد، داخل مرزها فکر نمیکرد؛ براى او اسلام مطرح بود هر جا که باشد، امّت اسلامى مطرح بود در هر گوشه‌ی دنیا که زندگى کند. براى ما هم همین‌طور است؛ ما امّت اسلامى را با همان کلّیّت که در سرتاسر دنیاى اسلام و در سراسر جهان حضور دارند، معتبر و محترم میشماریم؛ به استحکام روابط برادرى بین مسلمانان معتقدیم. شما برادران پاکستانى و همه‌ی برادران و خواهران مسلمان در سراسر عالم باید …

رسالت امت توحید در نشر اسلام و دشواری پدید آمدن آن در تاریخ

اوّلاً رسالت امّت توحید در نشر اسلام، یکى از شورانگیزترین نظرات اقبال است. معتقد است که مسلمانها و امّت اسلامى بایستى رسالت اسلام را منتشر بکنند و بایستى نیاسایند تا اینکه این کار را انجام بدهند. بد نیست من چند بیتى از این قسمت بخوانم که بسیار بسیار جالب است؛ اوّلاً میگوید که تشکیل جامعه‌ى اسلامى و پدید آمدن امّت اسلامى، براى جهانآسان نبوده؛ دنیا بعد از رنجهاى زیاد و تاریخ بعد از تجربیّات زیاد به امّت توحید رسیده؛ و امّتى با ایده‌ى توحید و با تفکّر اسلامى به وجود آمده.

بنای نخستین سلول‌ها و ستون‌های امت اسلامی به دست پیامبر در مکه

اولین سلول‌های پیکرۀ امت اسلامی در همان روزهای دشوار مکه با دست توانای پیغمبر بنا شد؛ ستون‌های مستحکمی که باید بنای امت اسلامی بر روی این ستون‌ها استوار بشود؛ اولین مؤمنین، اولین ایمان‌آورندگان، اولین کسانی که این دانایی، این شجاعت، این نورانیت را داشتند که معنای پیام پیغمبر را درک کنند، دل به او ببندند؛ «فَمَن یُرِدِ اللهُ اَن یَهدِیهُ یَشرَح صَدرَهُ لِلاِسلامِ»[9]. دل‌های آماده، درهای گشودۀ دل به‌سمت این معارف الهی و این دستورات الهی و با دست توانای پیغمبر این دل‌ها ساخته شد، این ذهن‌ها روشن شد، این اراده‌ها روزبه‌روز مستحکم‌تر شد. سختی‌هایی که در دوران مکه …

مسئولیت امت اسلام به‌عنوان گواه و دیدبان و زمامدار بشریت

… اشاره به آنجاست ـ ﴿هُوَ سَمّاكُمُ المُسلِمينَ مِن قَبلُ و في هذا﴾، این بار را به شما دادیم، این گزینش را نسبت به شما به عمل آوردیم، برای چه؟ تا چه بشود؟ تا شما چه کنید و به کجا برسید؟ ﴿لِيَكونَ الرَّسولُ شَهيداً عَلَيكُم وَ تَكونوا شُهَدآءَ عَلَى النّاسِ﴾؛ مسئول مستقیم شما پیغمبر است و مسئول همۀ بشریت شمایید. تا پیامبر بر شما گواه و مراقب و دیدبان باشد و شما بر بشریت گواه و مراقب و دیدبان باشید. شما زمامداران بشرید، شما اداره‌کنندگان بشریّتید، شما دیدبانان این قافله‌اید. ای قافله‌سالاران به خواب نمانید.

پیروزی امت اسلامی بر همهٔ جهان در صورت ایمان و صبر

… بدنامی، عقب‌ماندگی، فقر، ذلت به پیشانی اینها خورده است، نه. گمان نکنند که دشمنان ضد دین و ضد اسلام در اطراف عالم، که همین قدرت‌های معارض جهانی هستند، اینها همیشه باید بر گُردۀ مسلمانان سوار باشند و به آنها زور بگویند و از آنها کار بکشند؛ نه، هرگز چنین نیست. اگر مسلمانان عالم، اگر کشورهای اسلامی، اگر توده‌ها و ملت‌های مسلمان و خلاصه اگر امت عظیم اسلامی که امروز ششصد، هفتصد میلیون جمعیتند، اگر ایمان پیدا بکنند، اگر صبر را هم برای خود ذخیره بکنند، بر همۀ جهان پیروز خواهند شد؛ و این است توصیۀ قرآن به همۀ مسلمانان در همۀ زمان‌ها. این حاصل بحث امروز ماست. خواستم بدانید شما که فرجام نبوت‌ها به نیکی‌ست. خواستم بدانید از قرآن این مطلب را که نبوت‌ها و قیامشان بالاخره پیروزمند خواهند بود و ما امروز دنباله‌روی پیغمبرانیم، چرا ملت‌های اسلامی احساس ضعف بکنند؟ چرا؟ چرا شما احساس حقارت بکنید؟ …

امت یعنی جمعی انسان در خطی روشن به سوی هدفی واضح

… و قهری است و امام رهبری خود را در عمل ثابت کرد، رهبری خود را بر همه‌ی ذهنها ثابت کرد؛ دشمن را، آن کسی را که نمیتوانست روحانی را ببیند و رهبری‌اش را بفهمد و بشناسد، امام را ببیند یا رهبری‌اش را بشناسد، در مقابل رهبری خود خاضع کرد؛ امّت را به حرکت در آورد. از ملّت، یعنی از این جمع پریشان و متشتّت، یک امّت ساخت؛ یک امّت، جمعی انسان در خطّی روشن، به سوی هدفی واضح با گامی استوار در حرکت. او امّت ساخت؛ پس براستی امام امّت بود و این امامت ادامه پیدا کرد. این رهبری لحظه به لحظه مردم را بیدارتر و مصمّم‌تر کرد و مرحبا و آفرین بر این ملّت و امّت سخاوتمند، بر این امّت و ملّت راستگو و بر این امّتی که شایسته بود، پاسخ گفت، پیش رفت، به اینجا رسانید. …

جمعیتی اداره‌شده با مقررات و قانون و قدرت الهی

اجازه بدهید خلاصه صحبت کنم، اگرچه که بحث محتاج تفصیل است و البته من هم بحث را تا آنجایی‌که لازم بدانم که ادامه پیدا کند تفصیل خواهم داد، تا یک روز دیگر یا دو روز دیگر ادامه می‌دهم تا مطلب روشن بشود. به‌طور خلاصه، آنی‌که در دنبالۀ بابِ بحثِ ولایت لازم است عرض بشود، این است که یک جامعۀ اسلامی و یک جمعیتی که به‌عنوان امت اسلامی تشکیل شدند؛ یعنی با مقررات الهی و با طرز فکر الهی و با قانون‌گذاری و اجرای قانون به‌وسیلۀ قدرت الهی، این جمعیت دارند اداره می‌شوند، که امت اسلامی اسمش را می‌گذاریم، این امت اسلامی اگر بخواهند ولایت داشته باشند، به آن معنای قرآنی که دیروز گفتم ـ یواش‌یواش می‌رسیم به آن معنای ولایتِ در ذهن‌های خواص. آن ولایتی که در ذهن عوام هست، آن را حالا کاری نداریم، آن ولایتی که در ذهن خواص هست؛ یعنی فضلا و دانایان و دانشمندانی که واردند در معارف اسلامی و شیعی. می‌رسیم حالا به آنجا؛ اما حالا بحث فعلاً از ولایت قرآنی‌ست ـ اگر بخواهند برسند به آن ولایت قرآنی، آن ولایتی …

لزوم مانع شدن ملت‌ها از سیطرهٔ دشمن بر کشورها یکی پس از دیگری

… روانی، یک جا با فشار اقتصادی، یک جا با بمب‌های دوتُنی، یک جا با سلاح، یک جا با لبخند، دارند دشمنان ما این سیاست را پیش میبرند، امّا اتاق فرمان یک جا است، از یک جا دستور میگیرند، از یک جا فرمان حمله‌ی به جمعیّت‌های مسلمان و ملّتهای مسلمان را دریافت میکنند. اگر این سیاست در یک کشور، موفّق شد، یعنی موجب سیطره‌ی بر یک کشور شد، وقتی خاطرشان از یک کشور آسوده شد، به سراغ کشور دیگر میروند. ملّتها نباید بگذارند.