رفتن به محتوای اصلی

امتحان الهی

نام‌های دیگر: امتحان، امتحان ملت‌ها

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آزمایش افراد و ملت‌ها از سوی خدا در حوادث و تکالیف.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در اجتماع اقشار مختلف مردم به مناسبت شهادت دکتر مصطفیٰ چمران— ۱۳۶۰/۰۴/۰۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۰۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

حقیقتاً حادثه‌ی تلخ و ضایعه‌ی سنگین فقدان رهبر کبیر ما و امام بزرگوار ما، بدون شک تلخ‌ترین و مصیبت‌بارترین حوادثى است که در طول تاریخ انقلابمان براى ملّت ایران پیش آمده؛ بلکه از جمله‌ی حوادث نادرى است که همه‌ی مسلمانان جهان را تحت تأثیر قرار داده این مصیبت و این ضایعه. از طرفى یک ابتلاء الهى هم هست؛ یک امتحان الهى است براى مردم ما و همه‌ی اقشار این ملّت بزرگ و قهرمان و مقاوم. همه‌ی امتحانات الهى همین‌جور است که آن کسانى که با این امتحان روبه‌رو میشوند یا با عمل خود و اراده‌ی خود و با حُسن انتخاب خود از این امتحان سربلند بیرون می‌آیند ‌-که در این صورت [آن] حادثه‌ی مصیبت‌بار و تلخ، یک پلّه‌اى خواهد شد در راه تعالى و تکامل آنها؛ اگرچه مصیبت است، سخت است، تلخ است، امّا اگر کسانى که با این مصیبت روبه‌رو میشوند بتوانند با تصمیم درست، با انتخاب درست، با حرکت درست، کار درست را پیدا کنند و انجام بدهند، همین حادثه‌ی تلخ و مصیبت‌بار براى آن ملّت، آن مردم، آن کسانى که با این امتحان مواجه شده‌اند، یک وسیله‌ی تعالى و تکامل خواهد شد- امّا اگر بعکس، با امتحان الهى، با ابتلاء الهى، بد برخورد بشود و اگر انسان یا جامعه، با عدم بصیرت، با ضعف اراده، با سردرگمى، با عدم استفاده‌ی از فرصتهاى الهى، با رو آوردن به ضعفها و نقصهاى بشرى با حادثه‌ی مصیبت‌بار مواجه بشوند، آن مصیبتْ آنها را نخواهد ساخت، آنها را پیش نخواهد برد، بلکه براى آنها مصیبت مضاعفى را به بار خواهد آورد.رسول گرامى اسلام از حادثه‌اى مثل جنگ اُحد و شکستى که براى مسلمین در آن حادثه به وجود آمد، به‌عنوان یک درس و یک پلّه‌اى به سوى تکامل استفاده کرد. همین امام و رهبر و پیشواى بزرگمان، در طول این ده سال از حوادثى که بسیار براى همه‌ی ما تلخ و سنگین و مصیبت‌بار بود، به‌عنوان یک عاملى در جهت تقویت ما و پیشرفت ما استفاده کرد. قبل از پیروزى انقلاب، در اوایل نهضت، از حوادثى مثل حادثه‌ی مدرسه‌ی فیضیّه یا حادثه‌ی پانزدهم خرداد ‌-با آن همه فشار و سنگینی‌اى که براى مردم داشت- امام عزیزمان و رهبر کبیر فقیدمان به‌عنوان یک گامى، یک ابزارى، یک وسیله‌اى به سمت اهداف انقلابى خود و ملّت استفاده کرد، مردم را پیش برد. به این ترتیب امتحان الهى براى یک ملّت، میشود یک امتحان موفّق. امتحان این‌جور است. همه‌ی آزمایشها و امتحانها دو طرف دارد: یا آن ملّت یا شخصى که دچار آزمایش است در آن امتحان موفّق میشود و پیروز میشود، یا شکست میخورد. رحلت امام عزیزمان براى ما یک امتحان است.
این حوادث امتحان است، ابتلاء است. امتحان بدین معنا نیست که یک آزمایشى است تا خدا ما را بشناسد، یا یک آزمایشى است که ما خودمان، خودمان را بشناسیم؛ هیچ کدام از اینها نیست؛ بلکه امتحان، عبور از یک مرحله است، مواجه شدن با یک بار سنگین است، یک گردنه است در یک مسیر، که شما یا از این گردنه عبور خواهید کرد، یا پشت گردنه خواهید ماند؛ از این دو حال خارج نیست. مصائب دنیا در حکم بارهاى سنگینى است که بر دوش شما قرار میگیرد؛ یا این بار را بلند خواهید کرد و این بار کمر شما را نخواهد شکست، یا زیر این بار میمانید، درمیمانید، عاجز میشوید؛ از این دو حال خارج نیست. خداى متعال امتحانها را بر سر راه افراد و ملّتها قرار میدهد تا این ملّتها این بارها را بردارند، از این گردنه‌ها عبور کنند و به این وسیله به مقامات عالى برسند و در جایگاه شایسته و مناسب خود قرار بگیرند. به حوادث با این دید نگاه کنید.
این ایثار و این گذشت، یک نماد است برای مؤمنانی که میخواهند راه حقیقت را، راه تعالی را، راه عروج به مدارج عالیه را طی کنند. بدون گذشت، امکان ندارد. همه‌ی امتحانهائی که ما میشویم، در واقع نقطه‌ی اصلیاش همین است؛ پای یک ایثار و یک گذشت به میان می‌آید. گاهی گذشت از جان است، از مال است؛ گاهی گذشت از یک حرفی است که کسی زده است، میخواهد با اصرار و لجاجت پای آن حرف بایستد؛ گاهی گذشت از عزیزان است؛ فرزندان، کسان. امتحان یعنی عبور از وادی محنت. یک محنتی را، یک شدتی را جلوی پای یک انسانی یا یک ملتی میگذارند؛ عبور از این محنت، امتحان است. اگر توانست عبور کند، به آن منزل مقصود میرسد؛ اگر نتوانست - نتوانست استعداد مندرج در وجود خود را بروز دهد، نتوانست بر هوای نفس غالب بیاید و عبور کند - میماند؛ امتحان این است. امتحان الهی برای این نیست که خدا ما را بشناسد، ببیند ما در چه وزنی، در چه حدی هستیم؛ خود امتحان در حقیقت یک گام است به سوی مقصد. من و شما که امتحان میشویم، معنایش این است که اگر توانستیم از این شدت و از این محنت عبور کنیم، یک وضع جدیدی، حیات جدیدی، مرحله‌ی جدیدی را به دست میآوریم. در این خصوص، یک ملت و یک شخص تفاوتی نمیکند.

فراگیری امتحان برای همهٔ افراد و ملت‌ها و صحنه‌های آن

و برادران و خواهران من! امتحان براى همه هست. همه‌ى ملّتها وقتى در مقیاس یک ملّت ملاحظه کنیم دچار امتحان میشوند؛ در مقیاس افراد هم که نگاه کنیم، همه‌ى افراد دچار امتحان میشوند؛ امتحانها مختلف است، امّا هست. آنجایى که یک لذّتى سر راه انسان پیدا میشود که نَفْس انسان به آن لذّت راغب است و آن خلاف شرع است، اینجا جاى امتحان است؛ آنجایى که یک پولى سرِ راه انسان قرار میگیرد که انسان میتواند آن را به ‌دست بیاورد امّا خلاف قانون خدا و مقرّرات الهى است، اینجا جاى امتحان …

رسیدن ملت به ثروت، قدرت و پیروزی به‌عنوان صحنهٔ امتحان

در مقیاس امّتها و ملّتها که حساب کنیم، وقتى یک ملّتى به ثروت میرسد، به قدرت میرسد، به پیروزى میرسد، به رشد علمى میرسد، اینجا جاى امتحان آن ملّت است. اگر ملّتها بتوانند در اوج قدرتْ خودشان را سالم نگه دارند، از امتحان سرافراز بیرون آمده‌اند؛ امّا اگر جمعیّت‌ها و ملّتها آن‌ وقتى که زحمت از سر آنها کم شد، خدا را فراموش کردند، در امتحان بد از آب در آمده‌اند. لذا در سوره‌ى کوتاه نصر، قرآن خطاب به پیغمبر میفرماید: بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحیمِ * اِذا جاءَ نَصرُ اللهِ وَ الفَتحُ * وَ رَاَیتَ النّاسَ یَدخُلونَ فی دینِ اللهِ اَفواجًا. این آن اوج قدرت یک نبى است که خدا به او فتح بدهد، نصرت بدهد، مردم گروه‌گروه در …

دشوارتر بودن گاه امتحان دوران رفاه از امتحان دوران سختی

اى ‌داد بیداد! گاهى امتحان دوران شدّت راحت‌تر است از امتحان دوران رخاء(۱۰) و رفاه و آسایش. امتحان دوران مقابله‌ى مظلومانه‌ى با اسرائیلى‌هاى غاصبِ غاشمِ(۱۱) ظالم، امتحان سختى بود؛ یک عدّه‌اى از عهده‌ى آن امتحان برآمدند. بعد که چند سالى گذشت، به برکت همان مبارزاتى که کرده بودند، یک احترامى پیدا کردند بین مردم، و پولها سرازیر شد، احترامها سرازیر شد، …

امنیت و رفاه امروز ملت ایران به‌عنوان امتحان دوران رخاء

… سازگار نیست. این کجا، آن روزى که حتّى کسانى که با باطلِ حاکم همراه بودند هم امنیّت نداشتند، کجا؟ حکومت اسلام است، حکومت حق است، فضاى قرآنى است، فضاى نماز است، اَلَّذینَ اِن مَکَّنّهُم فِی الاَرضِ اَقامُوا الصَّلوةَ وَءاتَوُا الزَّکوة(۱۹) است، فضاى دین است؛ این فضا آنجایى است که امتحان دوران رخاء براى ملّت ما هست. یک روزى همین تهران در ماه رمضان موشک‌باران بود و شما روز و شب توى خانه‌ى خودتان از دست دشمن متجاوز امنیّت نداشتید؛ امروز آن دشمن به برکت فداکارى جوانهاى این ملّت رزمندگان، شهیدان، جانبازان، آزادگان محکوم شده است به کوته‌دستى و سر جاى‌ خود نشستن؛ امنیّت به شما رسید، امّا لحظه‌ى امتحان است؛ مراقب باشید. اى مؤمنینى که در سخت‌ترین شرایط سوار کشتى نوح شدید، مواظب باشید از امتحان سربلند بیرون بیایید؛ راهش هم این است که تقوا در خودتان ذخیره کنید. تقوا هم یعنى همین که مواظب رفتار خودتان باشید که خلاف امر خدا و نهى خدا رفتار نکنید؛ همین مراقبت، معناى …

سال سپری‌شدهٔ عمر به‌عنوان امتحانی الهی و حسرت کوتاهی در وظایف

یک سال دیگر از عمر ما گذشت و ما در آستانه‌ى سال دیگرى از ایّام عمرمان قرار گرفته‌ایم. آنچه گذشت، امتحانى الهى بود که اگر توانسته باشیم به وظایف خودمان در ساعات و آنات و لحظات آن عمل کنیم و عمل کرده باشیم، از آنچه از دست رفته و گذشته است دچار حسرت نخواهیم بود و امیدواریم که این‌جور باشد؛ و اگر خداى نکرده در آنچه گذشته است، قصورى و قصیرى و غفلتى کرده باشیم و به وظایف خودمان اهمّیّت نداده باشیم و آنچه ما را به کمال میرساند مورد غفلت ما قرار گرفته باشد، یا خداى نکرده به جهتى و راهى حرکت کرده باشیم که براى بنى‌آدم، مایه‌ى خسران و مایه‌ى تأسّف است، آن‌ وقت آنچه از دست داده‌ایم حسرت مضاعفى است؛ عمرى است که از دست رفته است و سرمایه‌اى که نابود شده؛ این یک، و [دوّم] پرونده‌ى سیاهى است که خداى نکرده ممکن است به وجود آمده باشد. امیدواریم که سال آینده سال عبودیّت ما، سال پرهیزکارى ما، سال حُسن عمل ما، سال قبول الهى و توجّه الهى و برکات الهى بر ما باشد. در همین ایّام کوتاهى که از ماه مبارک رمضان باقى ‌مانده …

سالم ماندن در امتحان‌های الهی در سایهٔ تقوا

امروز در خطبه‌ى اوّل، صحبت من درباره‌ى تقوا با اشاره به یک تجربه‌ى قرآنىِ بسیار مهم است. فواید تقوا در زندگى انسان زیاد است؛ از جمله‌ى این فواید یکى این است که انسانِ باتقوا در لغزشگاه‌ها و دست‌اندازهاى زندگى میتواند خود را حفظ کند؛ انسان بى‌تقوا نمیتواند. اگر انسان بتواند آن روح تقوا را که عبارت است از مراقبت دائم نسبت به خود و توجّه همیشگى در اعمال خود و حتّى افکار خود و فعل و ترکى که به انسان منتسب میشود، داشته باشد که معناى تقوا عبارت است از همین توجّه و دائماً پاییدنِ خود، مراقبت کردن از خود، تن به غفلت ندادن و این روحیه را اگر انسان در خود بتواند به‌ وجود بیاورد، نتیجه این میشود که انسان در امتحانهاى الهى سالم میماند.

سربلندی مؤمنان به نوح در امتحان دوران سختی

… را زَوجَینِ اِثنَین، یعنى یک جفت سوار کشتى کن. پیدا است که حادثه، حادثه‌اى است که بنا است به هیچ‌ چیز دنیا رحم نکند. اینها سوار کشتى شدند، کشتى حرکت کرد، دنیا را آب گرفت، انسانها غرق شدند، حیوانها نابود شدند؛ این جمع برگزیده‌ى مؤمن در اطراف حضرت نوح ماندند. امتحان کفّار تمام شد، امّا امتحان مؤمنین هنوز تمام نشده است. یک امتحان همین بود که در دوران ایمان به پیغمبر، در مقابل سختى‌ها تحمّل کنند، صبر کنند، مسخره‌ها را تحمّل کنند؛ این امتحانِ دوران سختى بود، امتحان دوران شدّت؛ این امتحان را راحت گذراندند.

فراگیری امتحان و لزوم مراقبت بیشتر صاحبان لباس و مقام

… دچار شهوت میشوند؛ شهوتِ بعضى‌ها گران است، شهوتِ بعضى ارزان است؛ لذّت بعضى فاخر است، لذّت بعضى ناچیز و کوچک است. لذّت، لذّت است و لذّت حرام، لذّت حرام است، فرق نمیکند؛ بزرگش هم حرام است؛ کوچکش هم حرام است؛ براى آدم بزرگ هم حرام است، براى آدم کوچک هم حرام است. امتحان، امتحان است؛ براى همه‌ى قشرها امتحان است؛ البتّه آن ‌کسى ‌که توقّع و انتظار بیشترى از او هست یا به ‌خاطر لباسش، یا به ‌خاطر مقامش، یا به خاطر ظاهرش، یا به ‌خاطر حرفهایش مراقبتش لازم‌تر و واجب‌تر، و انحرافش زشت‌تر و دردناک‌تر است؛ امّا براى همه هست؛ امتحان، امتحان است. یک ملّت هم امتحان میشود؛ همین ‌طور که در قضیّه‌ى حضرت نوح (بود که) «وَ اُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُم».